Xocalı - uşaqların, anaların fəryadı ŞƏRH

"Qaraqaya deyilən yerin yaxınlığındakı fermanın 2 kilometrliyində eybəcər hala salınmış xeyli azərbaycanlı meyiti var idi. Qətlə yetirilmiş uşaqların sinəsini yarıb ürəklərini parçalamış, əksər meyitləri isə tikə-tikə doğramışdılar". Bu sözləri Xocalı soyqırımının şahidi Heydərov Camal Əbdülhüseyn oğluna addir. 1992-ci ilin fevral ayının 25-dən 26-na keçən gecə Azərbaycan xalqının yaddaşına silinməz bir iz qoydu. Qarabağın Xocalı şəhərində baş verən soyqırımı təkcə bir xalqın deyil, bütün bəşəriyyətin vicdanına yönəlmiş ağır cinayət idi. Bu faciə yüzlərlə günahsız insanın həyatını əlindən aldı, minlərlə ailənin taleyini dəyişdi. Xocalı hadisəsi, XX əsrin sonlarında insanlığa qarşı törədilmiş ən dəhşətli qətliamlardan biri kimi tarixə düşdü. Şəhər tamamilə mühasirəyə alınmış, bir gecənin içində dağıdılmışdı. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər qətlə yetirilmiş, yüzlərlə insan yaralanmış, 1275 nəfər əsir götürülmüşdü. Qətlə yetirilənlərin arasında 63 uşaq, 106 qadın, 70 qoca vardı. Bu rəqəmlər Xocalı soyqırımının miqyasını və qəddarlığını açıq şəkildə göstərir.

Soyqırımın ən ağır yükünü uşaqlar daşıdı. Onlar həyatın ən saf çağında valideynlərini itirdilər, bəziləri isə özləri qətlə yetirildi. Körpə gözlərdəki qorxu, gələcəkdən məhrum edilən talelər insanlığın ən böyük faciəsinə çevrildi. Xocalıdan sağ çıxan uşaqların xatirələri bu faciənin ən canlı şahididir. Onlar öz gözləri ilə ailələrinin məhvini, doğma şəhərlərinin alova qərq olmasını gördülər. Hər bir hekayə bir yaralı taledir, hər bir xatirə soyqırımın insan ruhuna vurduğu zərbənin poetik bir sübutudur.

Xocalı soyqırımında analar ən ağır acını yaşadılar. Onlar bir anda həm övladlarını, həm həyat yoldaşlarını, həm də doğma torpaqlarını itirdilər. Bəziləri balalarının gözləri qarşısında amansızcasına öldürüldü, bəziləri isə uşaqlarını qorumağa çalışarkən həyatını itirdi. Bu anaların fəryadı Xocalının yaddaşına əbədi həkk olundu – bir səs, bir iz, bir yaralı nida kimi. Bu fəryad təkcə kədər deyildi, həm də ədalət axtarışının səsi idi. Sağ qalan şahidlərin xatirələrində anaların fəryadı xüsusi yer tutur. Onların göz yaşları, titrəyən səsləri, yaşadıqları dəhşət bu faciənin ən canlı təsviridir. Xocalının anaları yalnız öz ailələrinin deyil, bütün xalqın taleyini sinələrində daşıdılar. Onlardan qalan göz yaşları, izlər və sarsılmaz iradə Xocalının yaddaşını diri saxlayır. Onların fəryadı bir gün ədalətin bərqərar olacağına inamın simvoludur.

Xocalı soyqırımı təkcə Azərbaycan xalqının deyil, bütün bəşəriyyətin yaddaşında qalmalıdır. Bu hadisə insanlığa qarşı törədilmiş cinayət kimi beynəlxalq miqyasda tanınmalı və qiymətləndirilməlidir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində Xocalı soyqırımına dair qəbul edilən qərarlar bu faciənin unudulmaması üçün atılan mühüm addımlardır.

Bu gün Azərbaycan xalqı Xocalı şəhidlərinin qisasını aldı. 24 sentyabr 2023-cü ildən etibarən Xocalı tamamilə nəzarətə götürüldü. Bu tarixi gün, otuz ildən artıq davam edən həsrətin sonu, ədalətin bərpası idi. Qarabağın azad olunması, Xocalının yenidən doğma sahiblərinə qovuşması, bu faciənin tarixi ədalətinin bərpası yolunda ən böyük addım oldu. Xocalı şəhidlərinin qanı yerdə qalmadı. Onların fəryadı, illərlə göylərə yüksələn naləsi, Azərbaycan əsgərinin qələbə nidasında cavabını tapdı. Bu nida yalnız bir qələbənin səsi deyildi, həm də ədalətin, haqqın, milli qürurun səsi idi. Xocalı torpağına yenidən ayaq basan hər bir azərbaycanlı, şəhidlərin ruhunu yad edərkən, onların müqəddəs xatirəsini yaşadır. Bu torpaqların hər qarışı bir şəhidin qanı ilə sulanmışdır, hər daşı bir fəryadın şahididir. İndi isə həmin torpaq azad nəfəs alır, həmin fəryad qələbə ilə tamamlanır. Bu gün Xocalı yalnız bir şəhərin azadlığı deyil, həm də bir millətin yaddaşının dirilməsi, bir xalqın haqqının bərpasıdır. Şəhidlərin ruhu rahatlıq tapdı, anaların göz yaşları ümidə çevrildi, uşaqların yaralı xatirələri ədalətin işığında bir az da sağaldı. Xocalının azadlığı gələcək nəsillərə bir mesajdır: ədalət gec gələ bilər, amma mütləq gələr. Haqq susa bilər, amma heç vaxt ölməz. Xocalını unutma, Xocalının şəhidlərini unutma.

Həmidə Qoçəliyeva

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəalı