Soyqırımların tarixi və ağrılı həqiqətləri - ŞƏRH

31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü xalqımızın tarixində ən faciəli və unudulmaz səhifələrdən biridir. Bu gün 1918-ci ilin mart-aprel aylarında azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qırğınların xatirəsinə həsr olunur. Həmin dövrdə Bakı şəhərində və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində – Şamaxı, Quba, Qarabağ, Lənkəran və digər ərazilərdə minlərlə günahsız insan yalnız milli və dini mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilmişdir.

1918-ci ilin mart hadisələri zamanı Bakı Soveti və erməni silahlı dəstələri tərəfindən həyata keçirilən hücumlar nəticəsində yaşayış məntəqələri yandırılmış, tarixi abidələr dağıdılmış, dinc əhali xüsusi qəddarlıqla məhv edilmişdir. Təkcə Bakıda deyil, Şamaxıda yüzlərlə kənd yerlə-yeksan edilmiş, Qubada isə kütləvi məzarlıqlar sonradan bu faciənin miqyasını bir daha sübut etmişdir.

Bu hadisələr təsadüfi zorakılıq aktı deyil, azərbaycanlılara qarşı əvvəlcədən planlaşdırılmış və sistemli şəkildə həyata keçirilmiş soyqırımı siyasəti idi. Məqsəd bölgədə etnik təmizləmə aparmaq, azərbaycanlıları öz tarixi torpaqlarından sıxışdırıb çıxarmaq və demoqrafik vəziyyəti dəyişdirmək olmuşdur.

XX əsrin sonlarında baş verən və tarixə qovuşmuş “Qarabağ münaqişəsi” zamanı bu siyasət yenidən özünü göstərmişdir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi hərbi təcavüz nəticəsində torpaqlarımız işğal olunmuş, şəhər və kəndlər viran edilmiş, yüz minlərlə insan öz yurd-yuvasından didərgin düşmüşdür. Qarabağda baş verən hadisələr 1918-ci il soyqırımı siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilir.

Bu faciələrin ən dəhşətli və dünyada geniş rezonans doğuran nümunəsi Xocalı soyqırımı olmuşdur. 1992-ci ilin fevralında Xocalı şəhərində dinc əhaliyə qarşı törədilən qətliam zamanı yüzlərlə insan – qadınlar, uşaqlar və qocalar xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmiş, əsir götürülmüş və işgəncələrə məruz qalmışdır. Bu hadisə yalnız Azərbaycan xalqına qarşı deyil, ümumilikdə insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür.

31 mart soyqırımı uzun illər ərzində lazımi siyasi-hüquqi qiymətini almamışdır. Yalnız müstəqillik dövründə bu hadisələrə obyektiv yanaşma formalaşmış və Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən 1998-ci ildə imzalanan fərmanla 31 mart “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan edilmişdir. Bu qərar tarixi ədalətin bərpası, faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi və dünya ictimaiyyətinə həqiqətlərin çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müstəqillik dövründə bu siyasət cənab prezident İlham Əliyev tərəfindən daha da genişləndirilmiş və sistemli xarakter almışdır. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə soyqırımı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində mühüm addımlar atılmış, xarici ölkələrdə konfranslar, sərgilər və anım tədbirləri təşkil olunmuşdur.

Xüsusilə 2018-ci ildə “1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi haqqında” sərəncamın imzalanması bu sahədə mühüm mərhələ olmuşdur. Bu sərəncam əsasında ölkə daxilində və xaricdə genişmiqyaslı tədbirlər keçirilmiş, elmi araşdırmalar dərinləşdirilmiş, tarixi sənədlər və materiallar geniş ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur.

Prezident İlham Əliyevin diqqəti nəticəsində Qubada aşkar olunmuş kütləvi məzarlıq əsasında yaradılmış Soyqırımı Memorial Kompleksi bu faciənin canlı sübutu kimi fəaliyyət göstərir və tariximizin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu cür memoriallar həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə həqiqətlərin təbliği üçün vacib rol oynayır.

Eyni zamanda Prezident İlham Əliyev çıxışlarında 1918-ci il hadisələri ilə Qarabağ münaqişəsi və xüsusilə Xocalı soyqırımı arasında tarixi bağlılığı vurğulamış, bunu azərbaycanlılara qarşı aparılan eyni siyasətin davamı kimi qiymətləndirmişdir. Bu yanaşma milli yaddaşın qorunması və tarixi hadisələrin düzgün qiymətləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bu gün Azərbaycan dövləti və xalqı 31 mart faciəsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Tarixi faktların araşdırılması, arxiv materiallarının üzə çıxarılması və dünya ictimaiyyətinə təqdim olunması bu istiqamətdə görülən işlərin əsasını təşkil edir.

31 mart – yalnız matəm günü deyil, həm də milli yaddaşımızın, tarixə hörmətimizin və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətimizin ifadəsidir. Bu gün biz şəhidlərimizin xatirəsini ehtiramla yad edir, onların qanının yerdə qalmadığını bildirir və belə faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün birlik nümayiş etdiririk.

Tariximizi unutmaq – gələcəyimizi itirmək deməkdir. Ona görə də 31 mart soyqırımı həqiqətlərini bilməli, öyrənməli və dünyaya çatdırmalıyıq.

Kamran Quliyev

YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini