“Şəhərsalma və Memarlıq İli: tarixi və müasir perspektiv” FOTOLAR

Bu gün - 08.04.2026-cı il tarixdə YAP Gədəbəy rayon təşkilatının Mədəniyyət ərazi partiya təşkilatında “Şəhərsalma və Memarlıq İli” ilə əlaqədar Gədəbəy Aşıqlar Evində “Şəhərsalma və Memarlıq İli: Tarixi və Müasir Perspektiv” mövzusunda maarifləndirici görüş keçirildi. Görüşdə çıxış edən YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədri Rüstəm Nağıyev qeyd etdi ki, “Memarlıq və şəhərsalma insan sivilizasiyasının inkişafında əvəzolunmaz rol oynayan sahələrdir. Hər bir şəhər və məkan onun memarlıq dizaynı və planlaşdırılması ilə öz kimliyini ifadə edir. İnsanların yaşayış tərzi, mədəniyyəti və estetik zövqü memarlıq nümunələrində əks olunur. Tarixi dövrlərdən bu günə qədər memarlıq həm funksionallığı, həm də vizual estetikası ilə insan həyatını zənginləşdirib. Şəhərsalma isə yalnız binaların tikintisi deyil, həm də ictimai məkanların, yolların, parkların və infrastrukturların planlaşdırılması deməkdir. Bu sahələrin inkişafı iqtisadi, sosial və mədəni həyatla birbaşa bağlıdır. Memarlıq və şəhərsalma ili bütün bu aspektləri diqqətə çatdırmaq məqsədilə elan edilmişdir.

Tarixi dövrlər göstərir ki, memarlıq yalnız estetika deyil, həm də mədəniyyətin aynasıdır. Qədim dövrlərdə insanlar yaşayış yerlərini qorumaq və sosial strukturu əks etdirmək üçün müxtəlif memarlıq üslublarını inkişaf etdirmişlər. Məsələn, Azərbaycan memarlığında Qəbələ və Şirvan memarlıq məktəbləri öz unikal üslubları ilə seçilmişdir. Hər bir memarlıq nümunəsi dövrün texnologiyasını, insanların həyat tərzini və ətraf mühiti nəzərə alaraq yaradılmışdır.

Qədim şəhərlərdə memarlıq və şəhərsalma planlaşdırılması həyatın bütün sahələrini əhatə edirdi. Şəhərlərin mərkəzi bazarları, məscid və kilsələri, yollar və küçələr insanları birləşdirən əsas məkanlar kimi fəaliyyət göstərirdi. Hər bir memarlıq abidəsi həm estetik, həm də sosial funksiyanı özündə daşıyırdı. Orta əsrlərdə isə memarlıq daha çox müdafiə və strateji məqsədlərlə inkişaf etmişdir. Qəsrlər, qalalar və qala divarları dövrün memarlıq texnologiyalarını əks etdirir.

Renessans dövründə isə memarlıq və şəhərsalma sənəti yeni mərhələyə qədəm qoydu. Bu dövrdə insanlar yalnız yaşayış funksiyasını deyil, həm də estetik zövqü ön plana çıxarmağa başladılar. İtaliyada Florensiya və Roma şəhərləri bu inkişafın ən gözəl nümunələrini təqdim edir. Şəhərsalma isə artıq daha sistemli və simmetrik formalarla həyata keçirilirdi. Bu yanaşma müasir şəhərlərin planlaşdırılmasına da təsir göstərmişdir.

Azərbaycan memarlığında XIX-XX əsrlərdə Avropa memarlıq üslubları ilə yerli ənənələr sintez edilmişdir. Bakı şəhərindəki məşhur binalar bu sintezin bariz nümunələridir. Şəhərin küçələri, parkları və meydanları insan və şəhər arasındakı qarşılıqlı əlaqəni gücləndirirdi. Hər bir memarlıq üslubu dövrün iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını əks etdirirdi.

XXI əsrdə memarlıq və şəhərsalma daha çox texnologiya və innovasiya ilə bağlıdır. Yeni materiallar, enerjiyə qənaət edən texnologiyalar və ekoloji yanaşmalar memarlıq layihələrində əsas yer tutur. Müasir memarlıq həm funksional, həm də vizual olaraq cəlbedici olmalıdır. Şəhərsalma isə artıq yalnız binaların yerləşdirilməsi deyil, həm də insanların rahat və təhlükəsiz yaşaması üçün kompleks planlaşdırmanı nəzərdə tutur.

Smart şəhərlər, ictimai nəqliyyat, yaşıl zonalar və müasir infrastruktur memarlıq və şəhərsalmanın gələcək vizyonunu müəyyən edir. Bu yanaşma insanların həyat keyfiyyətini artırmaqla yanaşı, şəhərlərin davamlı inkişafını da təmin edir. Ətraf mühitin qorunması və enerjiyə qənaət edən binalar müasir memarlığın əsas prinsiplərindən biridir.

Müasir memarlıq layihələrində tarixi abidələrin qorunması da böyük önəm daşıyır. Şəhərsalma planlaşdırılarkən həm yeni, həm də qədim memarlıq nümunələri nəzərə alınır. Bu yanaşma şəhərin mədəni və tarixi irsini qoruyaraq, müasir infrastrukturun inkişafını təmin edir.

Şəhərsalma insanların sosial həyatına, iqtisadi fəaliyyətinə və mədəni inkişafına birbaşa təsir göstərir. Yaxşı planlaşdırılmış şəhər insanların rahat yaşaması, işgüzar fəaliyyətlərini səmərəli həyata keçirməsi və istirahət imkanlarını artırması üçün vacibdir. Şəhərsalma yalnız binaları yerləşdirmək deyil, həm də insanların sosial qarşılıqlı əlaqəsini və şəhərin funksional strukturunu nəzərə almaqdır.

Parklar, idman meydançaları, məktəblər və xəstəxanalar şəhərsalma planının əsas hissələridir. Bu obyektlər insanların həyat keyfiyyətini yüksəldir və şəhərin sosial harmoniyasını təmin edir. Müasir şəhərsalma həmçinin nəqliyyat sistemlərinin düzgün işləməsini və ekoloji tarazlığı qorumağı hədəfləyir.

Şəhərsalma planlaşdırmasında ictimai məkanların yaradılması da vacibdir. Meydanlar, bulvarlar və istirahət zonaları insanların bir araya gəlməsinə, mədəni tədbirlərin keçirilməsinə və sosial inteqrasiyanın güclənməsinə imkan verir. Bu, şəhərlərin yalnız yaşayış məkanı deyil, həm də mədəni və sosial mərkəz olmasını təmin edir.

Memarlıq və şəhərsalma ili gələcək nəsillərə davamlı şəhərlər yaratmaq üçün vacib təşəbbüslərdən biridir. Bu il çərçivəsində keçiriləcək tədbirlər memarlıq təhsili, şəhər planlaşdırılması və innovativ layihələrin inkişafına töhfə verir. Yeni texnologiyalar, ekoloji yanaşmalar və sosial layihələr şəhərsalmanın gələcəyini formalaşdırır.

Gələcəkdə şəhərlərin davamlı inkişafı üçün həm tarixi, həm də müasir memarlıq nümunələri qorunmalıdır. İnsanlar üçün komfortlu, funksional və estetik şəhərlər yaratmaq memarlıq və şəhərsalmanın əsas məqsədidir. Bu sahələrdə peşəkarların hazırlığı, innovativ ideyaların tətbiqi və ictimai iştirakın artırılması şəhərlərin daha yaşanılır olmasını təmin edəcəkdir.”