Azərbaycan və Ukrayna münasibətlərində yeni mərhələ - ŞƏRH

2026-cı il aprelin 25-də Qəbələdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında keçirilən görüşlər və mətbuata verilən bəyanatlar hər iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın ardıcıl və sistemli şəkildə inkişaf etdiyini bir daha nümayiş etdirdi. Həm təkbətək, həm də geniş tərkibdə keçirilən danışıqlar münasibətlərin yalnız siyasi səviyyədə deyil, həm də çoxşaxəli əməkdaşlıq platformasına çevrildiyini təsdiqlədi.

Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin əsasını qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə sadiqlik təşkil edir. 2008 və 2011-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədləri bu əlaqələrin hüquqi-siyasi çərçivəsini müəyyən etmiş, qarşılıqlı şəkildə ərazi bütövlüyü və suverenliyin dəstəklənməsi prinsiplərini prioritet istiqamətə çevirmişdir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında da vurğulandığı kimi, tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bu mövqeni ardıcıl şəkildə müdafiə edir.

Son illər liderlər arasında intensiv təmasların artması əlaqələrin dinamik inkişafından xəbər verir. Dörd il ərzində yeddi dəfə keçirilən görüşlər, o cümlədən beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində aparılan dialoqlar siyasi əlaqələrin institusional və davamlı xarakter aldığını göstərir. Bu baxımdan Qəbələ görüşü həm də əvvəlki təmasların məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Qeyd edək ki, Qəbələ görüşü çərçivəsində aparılan müzakirələr ikitərəfli əməkdaşlığın geniş spektrini əhatə edir. Xüsusilə enerji sahəsi prioritet istiqamət kimi ön plana çıxır. Azərbaycanın bu sahədə əldə etdiyi uğurlar və regional enerji layihələrindəki rolu Ukrayna üçün etibarlı tərəfdaşlıq modeli yaradır. SOCAR-ın Ukraynada fəaliyyəti və gələcək birgə investisiya imkanları iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün real zəmin formalaşdırır. Bununla yanaşı, ticarət dövriyyəsinin artması və onun daha da genişləndirilməsi perspektivləri iqtisadi münasibətlərin yüksələn xətt üzrə inkişaf etdiyini göstərir.

Həmçinin görüşlər zamanı kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq imkanları və Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyəti də diqqət mərkəzində olmuşdur. Bu, münasibətlərin yalnız ənənəvi sahələrlə məhdudlaşmadığını, yeni istiqamətlər üzrə də sistemli şəkildə genişləndirildiyini göstərir. İkitərəfli platformaların aktivləşdirilməsi tərəflər arasında institusional əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri də təhlükəsizlik və hərbi-texniki əməkdaşlıqdır. Ukraynanın müharibə şəraitində əldə etdiyi təcrübə və müdafiə sənayesi sahəsində inkişafı Azərbaycan üçün əhəmiyyətli əməkdaşlıq imkanları yaradır. Birgə istehsal və texnoloji əməkdaşlıq perspektivləri tərəflərin strateji tərəfdaşlığını daha da dərinləşdirə bilər.

Humanitar sahədə əməkdaşlıq isə Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinə xüsusi məzmun qazandırır. Azərbaycanın Ukraynaya göstərdiyi humanitar yardım, xüsusilə enerji böhranı dövründə təqdim olunan dəstək paketləri və müharibədən zərər çəkmiş uşaqlara göstərilən diqqət iki xalq arasında dostluq və həmrəylik münasibətlərini gücləndirir. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin bu dəstəyə görə təşəkkürünü ifadə etməsi və ukraynalı uşaqların, eləcə də tələbələrin Azərbaycana səfərlərinin təşkili ilə bağlı planların açıqlanması humanitar əlaqələrin davamlı xarakter aldığını göstərir.

Prezidentlər arasında əvvəlki görüşlərin müsbət nəticələrinin xatırlanması və bu səfərin əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaratdığına dair fikirlər münasibətlərin strateji mahiyyətini bir daha təsdiqləyir. Xüsusilə müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi gərginliyin artdığı bir dövrdə Azərbaycan və Ukrayna arasında əməkdaşlıq sabitlik və qarşılıqlı dəstək modelinin nümunəsi kimi çıxış edir.

Qlobal təhlükəsizlik çağırışlarının artdığı bir dövrdə Azərbaycan və Ukrayna arasında əməkdaşlıq həm regional, həm də beynəlxalq səviyyədə sabitliyə xidmət edir. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, müdafiə və diplomatik vasitəçilik kimi sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyət gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir.

Beləliklə, Qəbələdə keçirilən bu tarixi görüş Azərbaycan və Ukrayna arasında ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər. Qarşılıqlı etimad, siyasi iradə və ortaq maraqlara əsaslanan bu tərəfdaşlıq gələcəkdə daha geniş miqyasda inkişaf edərək regional və beynəlxalq səviyyədə mühüm rol oynamağa davam edəcəkdir.

Pərvin Eyvazov

Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru,

BDU-nun Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının müəllimi