Azərbaycanın mümkün platforma rolu - ŞƏRH

Qəbələ görüşündə siyasi, iqtisadi və humanitar mövzularla yanaşı sülh səyləri də xüsusi yer tutdu. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski müharibəyə son qoyulmasının Ukrayna üçün olduqca vacib olduğunu bildirdi və bu prosesdə vasitəçilik edən tərəfdaşlara minnətdarlığını ifadə etdi. O, Türkiyədə və Cenevrədə aparılan danışıqları xatırlatdı, eyni zamanda diplomatiya yolu seçiləcəyi təqdirdə danışıqların Azərbaycanda aparılmasını istədiklərini söylədi. Bu fikir Azərbaycanın etibarlı dialoq məkanı kimi qəbul olunması baxımından diqqətəlayiqdir.
Diplomatiya yalnız tərəfləri bir masa arxasında toplamaq deyil. Diplomatiya etimad, balanslı davranış, sözün çəkisi və ev sahibi ölkənin məsuliyyəti deməkdir. Azərbaycanın bu cür potensial platforma kimi qeyd olunması təsadüfi görünmür. Azərbaycan müxtəlif tərəflərlə danışa bilən, regional reallıqları anlayan və beynəlxalq münasibətlərdə suverenlik prinsipini önə çəkən ölkə kimi çıxış edir. Qəbələdə Prezident İlham Əliyevin qarşılıqlı hörmət və qarşılıqlı maraqların təmin edilməsi barədə danışması da bu diplomatik üslubun əsasını göstərir.
Ukrayna üçün sülh məsələsi nəzəri mövzu deyil, gündəlik həyatın ən ağrılı reallığıdır. Zelenski çıxışında Rusiya tərəfindən müxtəlif yerlərə aviazərbələr endirildiyini, dəmir yollarına, enerji infrastrukturuna və mülki obyektlərə hücumlar olduğunu, həyatını itirən və yaralanan insanların mövcudluğunu qeyd etdi. Bu sözlər müharibənin statistika deyil, insan taleyi olduğunu xatırladır. Belə şəraitdə sülhə aparan hər bir diplomatik imkan dəyərli görünür. Azərbaycan kimi tərəfdaş ölkələrin mümkün rolunun müzakirə olunması da bu səbəbdən mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərində sülh mövzusu suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsipindən ayrılmır. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlarda bir-birinin ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini bəyan edir. Bu prinsipial mövqe diplomatik proseslər üçün də önəmlidir, çünki dayanıqlı sülh yalnız beynəlxalq hüququn əsasları üzərində qurula bilər. Əgər sülh ədalət hissindən uzaq olarsa, o, uzun müddət davam etməz. Buna görə də Azərbaycan və Ukraynanın beynəlxalq hüquqa vurğu etməsi münasibətlərin yalnız siyasi yaxınlıq deyil, həm də prinsipial yanaşma üzərində qurulduğunu göstərir.
Qəbələ görüşü sülh diplomatiyasının humanitar ölçüsünü də ortaya qoydu. Humanitar yardım, uşaqlara dəstək, enerji sahəsində yardım və mülki infrastrukturun hədəfə alınmasına görə ifadə olunan narahatlıq sülhün nə üçün vacib olduğunu izah edir. Sülh yalnız atəşin susması deyil, uşaqların qorxusuz böyüməsi, evlərin işıqlı qalması, dəmir yollarının təhlükəsiz işləməsi və insanların sabaha inamla baxmasıdır. Diplomatik platformaların məqsədi də bu insani nəticəyə çatmaq olmalıdır.
Azərbaycanın mümkün platforma rolu həm də ölkənin balanslı və praqmatik xarici siyasətinə bağlıdır. Bir platforma yalnız o halda faydalı olur ki, tərəflər orada öz mövqelərini təhlükəsiz, ciddi və diqqətlə dinlənilən formada ifadə edə bilsinlər. Azərbaycan bu cür dialoq üçün siyasi iradə və təcrübə nümayiş etdirə bilər. Əlbəttə, müharibənin bitməsi ilk növbədə müharibə tərəflərinin qərarından asılıdır. Zelenskinin də vurğuladığı kimi, danışıqların Azərbaycanda aparılması yalnız digər tərəfin də diplomatiyanı seçəcəyi halda mümkün ola bilər. Bu ehtiyatlı yanaşma real siyasətin tələblərinə uyğundur.
Sülh səyləri ilə bağlı Qəbələdə səslənən fikirlər Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin daha geniş beynəlxalq kontekstdə əhəmiyyətini göstərir. Bu münasibətlər təkcə ikitərəfli ticarət və enerji layihələri ilə məhdudlaşmır; onlar həm də müharibə və sülh, təhlükəsizlik və humanitar məsuliyyət kimi böyük mövzulara toxunur. Azərbaycanın dost və etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsi, Ukraynanın isə öz ağır təcrübəsini diplomatik səylərlə birləşdirmək istəyi bu əlaqələrə əlavə dərinlik verir. Qəbələ görüşü göstərdi ki, Azərbaycan-Ukrayna münasibətləri gələcəkdə sülh diplomatiyası üçün də mənalı platforma yarada bilər.
Bu mövzuda vacib olan daha bir məqam münasibətlərin emosional deyil, ardıcıl siyasi xətt üzərində inkişaf etməsidir. Qəbələ görüşündə səslənən fikirlər göstərir ki, tərəflər həm keçmiş təcrübəni xatırlayır, həm də qarşıdakı mərhələyə praktiki baxışla yanaşırlar. Belə yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlıqda sabitlik yaradır və ictimaiyyətə də aydın mesaj verir: dostluq yalnız sözlə deyil, davamlı iş, qarşılıqlı həssaslıq və konkret nəticələrlə möhkəmlənir.
Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin mühüm üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada müxtəlif sahələr bir-birini tamamlayır. Siyasi dəstək iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlıq humanitar əlaqələrə, humanitar əlaqələr isə xalqlar arasında etimada güc verir. Bu bütövlük tərəfdaşlığı daha dayanıqlı edir və hər yeni görüşü əvvəlkilərin davamı kimi mənalandırır.
Gələcək baxımından əsas məsələ razılaşmaların gündəlik iş mexanizmlərinə çevrilməsidir. Yüksək səviyyəli bəyanatlar istiqamət verir, komissiyalar, ekspert qrupları və şirkətlərarası təmaslar isə həmin istiqaməti real nəticəyə çevirir. Qəbələ görüşündə bu iki səviyyənin birlikdə görünməsi münasibətlərin sağlam idarə olunduğunu göstərən mühüm amildir.

Coşqun Dadaşov

Rəşid Behbudov küçəsi,134 ünvanı üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri,

Azərbaycan Dillər Universitetində rektorun müşaviri