Qarşılıqlı etimad və əməkdaşlıq modeli

Prezident İlham Əliyevin aprelin 27-də Çex Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş ilə mətbuata verdiyi bəyanat bir daha göstərdi ki, Azərbaycan–Çexiya münasibətləri artıq sadəcə diplomatik protokol çərçivəsini çoxdan aşaraq strateji məzmun qazanıb. Bu görüş təkcə iki liderin ilk təması deyildi, həm də gələcəyə hesablanmış, siyasi iradəyə söykənən yeni əməkdaşlıq mərhələsinin aydın konturlarını ortaya qoydu.

“Bizim indi çox fəal siyasi dialoqumuz var”. Prezident İlham Əliyevin bu fikri əslində iki ölkə arasındakı münasibətlərin bugünkü mahiyyətini tam ifadə edir. Qarşılıqlı hörmətə, etimada və praqmatik tərəfdaşlığa əsaslanan bu münasibətlər illər ərzində ardıcıl şəkildə inkişaf edib. Çex Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci il yanvarın 8-də tanıyıb, diplomatik münasibətlər isə 27 yanvar 1993-cü il tarixində qurulub. 2015-ci ildə Bakıda imzalanmış “Azərbaycan Respublikası və Çex Respublikası arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” isə bu əlaqələrin hüquqi-siyasi sütununu daha da möhkəmləndirib.
Bu gün artıq münasibətlər yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. Bakı və Praqa arasında iqtisadi əməkdaşlıq real rəqəmlərlə danışır. Ticarət dövriyyəsinin 800 milyon dolları keçməsi bunun bariz nümunəsidir. Lakin Prezident İlham Əliyevin xüsusi vurğuladığı kimi, əsas məqsəd sadəcə rəqəmlərin böyüməsi deyil, bu dövriyyənin daha balanslı və dayanıqlı struktura sahib olmasıdır. Hazırda əsas pay Azərbaycan neftinin ixracına məxsusdur. Yeni mərhələdə isə qarşılıqlı sərmayələr, sənaye layihələri, texnologiya transferi və biznes tərəfdaşlığı ön plana çıxır.
Təsadüfi deyil ki, Çexiyadan böyük iş adamları heyətinin Bakıya səfəri də bu siyasi görüşün mühüm hissəsinə çevrildi. Biznes-forum sadəcə işgüzar platforma deyil, iqtisadi diplomatiyanın canlı təzahürüdür. Burada qurulan əlaqələr gələcək müqavilələrin, yeni investisiyaların və daha güclü iqtisadi inteqrasiyanın əsasını yaradır.
Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin ən mühüm dayaqlarından biri isə energetika sektorudur. Uzun illərdir ki, Azərbaycan Çexiya üçün etibarlı enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir. Azərbaycan nefti Çexiyanın enerji balansında mühüm yer tutur və bu etimad illərlə formalaşmış sabit əməkdaşlığın nəticəsidir. Bu gün Avropa enerji təhlükəsizliyindən danışarkən Azərbaycanın adı xüsusi çəkilir. Avropa İttifaqının da Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş kimi qiymətləndirməsi təsadüfi deyil.
Azərbaycan qazının artıq 16 ölkəyə ixrac olunması, onlardan 10-nun Avropa İttifaqı üzvü olması ölkəmizin geosiyasi və geoiqtisadi rolunu daha da artırır. Çexiyaya qonşu ölkələrə qaz ixracı fonunda bu əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənməsi təbii və məntiqli görünür. Burada söhbət sadəcə enerji satışından getmir. Bu, uzunmüddətli strateji təhlükəsizlik tərəfdaşlığıdır.
Diqqət çəkən digər mühüm istiqamət müdafiə sənayesidir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Çexiya ilə bu sahədə uzun illərdir uğurlu əməkdaşlıq mövcuddur. Azərbaycan Çexiyadan müxtəlif hərbi təyinatlı məhsullar alır və hazırda birgə istehsalla bağlı konkret layihələr üzərində danışıqlar aparılır. Bu isə əməkdaşlığın yeni, daha dərin mərhələyə keçdiyini göstərir. Güclü müdafiə sənayesi olan Çexiya ilə Azərbaycanın yerli istehsal potensialının birləşməsi regional təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu münasibətlərin arxasında yalnız iqtisadi maraqlar yox, həm də siyasi etibar dayanır. Hökumətlərarası Komissiyanın fəallaşdırılması, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər, parlamentlərarası əlaqələr və çoxtərəfli platformalarda əməkdaşlıq bu tərəfdaşlığın institusional bazasını gücləndirir. Prezident İlham Əliyevin Çexiyaya dəfələrlə səfər etməsi, Çexiya rəhbərliyinin Azərbaycana rəsmi səfərləri bu münasibətlərin davamlı xarakter daşıdığını sübut edir.
Bu gün Bakı ilə Praqa arasında qurulan körpü sadəcə iki paytaxtı birləşdirmir. Bu körpü enerji təhlükəsizliyini, iqtisadi inkişafı, sənaye əməkdaşlığını, müdafiə potensialını və siyasi sabitliyi bir araya gətirir. Azərbaycan–Çexiya dostluğu artıq diplomatik ifadə deyil. Bu, real nəticələr doğuran strateji xəttdir.
Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, “qarşımızda çox gözəl perspektivlər açılır”. Bu perspektivlər təkcə bu günün deyil, gələcək onilliklərin siyasi və iqtisadi xəritəsini müəyyənləşdirəcək. Azərbaycan və Çexiya münasibətləri göstərir ki, etibarlı tərəfdaşlıq qurmaq üçün coğrafi yaxınlıq deyil, siyasi iradə, qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlar əsasdır. Məhz buna görə də Bakı ilə Praqa arasında qurulan bu münasibətlər Avropanın yeni əməkdaşlıq modelinin uğurlu nümunəsinə çevrilməkdədir.

Elnarə Akimova
YAP İdarə Heyətinin üzvü, Milli Məclisin deputatı, filologiya elmləri doktoru