“Moskva və Tehran münasibətləri ideoloji deyil, daha çox praqmatikdir” - POLİTOLOQ DANIŞDI

“İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi ilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında keçirilən görüş dəyişən geosiyasi reallıqlar fonunda iki ölkənin praqmatik maraqlara əsaslanan əməkdaşlığının daha da dərinləşdirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər”.Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Aytən Qurbanova bildirib.

Onun sözlərinə görə, son illərdə qlobal güc balansında baş verən dəyişikliklər, Qərb ilə münasibətlərdə artan gərginlik və sanksiya rejimlərinin genişlənməsi Moskva və Tehranın bir-birinə daha çox yaxınlaşmasını şərtləndirir:”Bu kontekstdə görüş yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, həm də regional və qlobal proseslərə təsir imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyət kəsb edir.Siyasi müstəvidə əsas gözlənti iki ölkə arasında koordinasiyanın daha sistemli və institusional xarakter almasıdır. Tərəflər beynəlxalq platformalarda, xüsusilə United Nations və digər çoxtərəfli strukturlarda mövqelərini daha sıx uzlaşdırmağa çalışırlar. Bu, həm sanksiya təzyiqlərinin təsirini minimuma endirmək, həm də alternativ diplomatik və iqtisadi mexanizmlər formalaşdırmaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, tərəflər Qərb mərkəzli beynəlxalq nizamın alternativi kimi daha çox çoxtərəfli və qeyri-qərb platformalarına üstünlük verməyə başlayıblar.İqtisadi sahədə əməkdaşlıq xüsusilə enerji və nəqliyyat istiqamətlərində özünü göstərir. İran və Rusiya dünyanın aparıcı enerji istehsalçıları sırasında yer aldıqları üçün enerji bazarlarında həm əməkdaşlıq, həm də müəyyən rəqabət elementləri mövcuddur. Bununla belə, mövcud şəraitdə tərəflər daha çox koordinasiyaya üstünlük verərək bazar sabitliyini qorumağa çalışırlar. Milli valyutalarla ticarətin genişləndirilməsi isə dollar asılılığını azaltmaq və maliyyə sistemində alternativ mexanizmlər yaratmaq baxımından ön plana çıxır. Xüsusilə Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizi kimi layihələrin sürətləndirilməsi Avrasiya məkanında yeni logistika marşrutlarının formalaşdırılmasına və ticarət həcminin artmasına töhfə verə bilər.Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq da diqqət çəkən əsas istiqamətlərdən biridir. Yaxın Şərq, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya kimi regionlarda maraqların kəsişməsi tərəfləri daha sıx koordinasiyaya sövq edir. Xüsusilə regional münaqişələr, terrorizmə qarşı mübarizə və sabitliyin qorunması kimi məsələlərdə ortaq yanaşmaların formalaşdırılması gözlənilir. Hərbi-texniki əməkdaşlıq, o cümlədən müdafiə sənayesi sahəsində təcrübə mübadiləsi və texnologiya transferi də gündəmdə olan məsələlər sırasındadır.Bununla yanaşı, münasibətlərin inkişafında müəyyən məhdudlaşdırıcı amillər də mövcuddur. Enerji bazarlarında rəqabət, xüsusilə Avropa və Asiya bazarlarında pay uğrunda mübarizə, tərəflər arasında gizli rəqabət elementlərini qoruyub saxlayır. Bundan əlavə, hər iki ölkənin regional təsir dairəsini genişləndirmək istəyi bəzi hallarda maraqların üst-üstə düşməməsinə səbəb olur. Bu isə münasibətlərin tammiqyaslı hərbi-siyasi ittifaq səviyyəsinə yüksəlməsini çətinləşdirir.Bu görüşdən sonra formalaşacaq əsas xətt klassik ittifaq modelindən daha çox, milli maraqlara əsaslanan çevik, situativ və balanslaşdırılmış strateji tərəfdaşlıq kimi xarakterizə oluna bilər. Moskva və Tehran münasibətlərini ideoloji deyil, daha çox praqmatik və qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanaraq inkişaf etdirməyə üstünlük verirlər. Bu yanaşma isə dəyişkən beynəlxalq mühitdə hər iki tərəfə manevr imkanlarını qorumağa və müxtəlif geosiyasi risklərə qarşı daha dayanıqlı mövqe tutmağa şərait yaradır”.

Müəllif: Günay Hacıyeva