Azərbaycan-Çexiya münasibətləri: qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli tərəfdaşlıq - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası ilə Çex Respublikası arasında münasibətlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində qarşılıqlı maraqlara əsaslanan, sabit və inkişaf edən əməkdaşlıq nümunələrindən biridir. Avropa ilə Cənubi Qafqaz regionu arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi baxımından bu ikitərəfli münasibətlər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi, mədəni-humanitar əməkdaşlıq və regional əməkdaşlıq platformalarında qarşılıqlı fəaliyyət bu münasibətlərin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Müstəqillik dövründən etibarən formalaşan Azərbaycan–Çexiya əlaqələri zaman keçdikcə daha da genişlənmiş və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Azərbaycan və Çexiya xalqları arasında ilkin təmaslar orta əsrlərə qədər gedib çıxır. XIV əsrdən etibarən Avropa səyyahlarının Azərbaycan ərazilərinə səfərləri bu əlaqələrin erkən nümunələri hesab olunur. Sonrakı dövrlərdə Səfəvilər dövləti ilə Mərkəzi Avropa ölkələri arasında müəyyən diplomatik və ticarət əlaqələri mövcud olmuşdur. XX əsrdə isə hər iki ölkənin SSRİ və sosialist blokunun təsiri altında olması nəticəsində dolayı şəkildə elmi, mədəni və iqtisadi əlaqələr qorunub saxlanmışdır.

Müasir diplomatik münasibətlərin əsası 1990-cı illərdə qoyulmuşdur. Çex Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini 8 yanvar 1992-ci ildə tanımış, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər isə 1993-cü ilin yanvar ayında qurulmuşdur. Daha sonra qarşılıqlı səfirliklərin açılması bu əlaqələrin institusional əsasda inkişafına şərait yaratmışdır. Azərbaycanın Praqadakı səfirliyi 2007-ci ildə, Çexiyanın Bakıda səfirliyi isə 2009-cu ildən etibarən fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Siyasi münasibətlər xüsusilə 2000-ci illərin ortalarından etibarən daha da intensivləşmişdir. Yüksək səviyyəli dövlət rəsmilərinin qarşılıqlı səfərləri, parlamentlərarası əməkdaşlıq və müxtəlif sahələri əhatə edən sazişlərin imzalanması bu əlaqələrin dərinləşməsinə səbəb olmuşdur. Bu prosesin ən mühüm mərhələlərindən biri 2015-ci ildə Bakıda imzalanmış “Strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə” olmuşdur. Bu sənəd iki ölkə münasibətlərini yeni mərhələyə yüksəltmiş və əməkdaşlığın daha geniş sahələrə yayılmasına imkan yaratmışdır.

İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biridir. Bu sahədə enerji sektoru xüsusilə önəmli yer tutur. Çexiya Azərbaycanın neft və qaz ixracında Avropa bazarı çərçivəsində mühüm tərəfdaşlardan biridir. Bununla yanaşı, sənaye, maşınqayırma, nəqliyyat, müdafiə sənayesi və logistika sahələrində də əməkdaşlıq genişlənməkdədir. Son illərdə isə diqqət daha çox yaşıl enerji, innovasiya texnologiyaları, rəqəmsal transformasiya və “ağıllı şəhər” layihələrinə yönəlmişdir. Bu, əməkdaşlığın ənənəvi enerji sektorundan daha müasir və dayanıqlı inkişaf istiqamətlərinə keçdiyini göstərir.

Müasir dövrdə Azərbaycan və Çexiya arasında münasibətlər sabit və inkişaf edən xarakter daşıyır. Bu əməkdaşlıq xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika, innovasiya və Avropa ilə inteqrasiya sahələrində yeni imkanlar yaradır. Çexiya Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə əlaqələrinin genişlənməsində də dəstək verən ölkələrdən biri kimi çıxış edir. 2026-cı il aprelin 27-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Çex Respublikasının Baş naziri Andrej Babişin Azərbaycana səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanatda iki ölkə arasında mövcud əlaqələrin əsas istiqamətlərindən biri olan energetika sektorunun strateji əhəmiyyətini xüsusi vurğulamışdır. Prezidentin çıxışı Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin hazırkı inkişaf səviyyəsini və gələcək perspektivlərini aydın şəkildə ifadə edir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan və Çexiya arasında əməkdaşlığın böyük hissəsi energetika sahəsinə aiddir. Bu sahə uzun illərdir iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin əsas dayaqlarından biri kimi çıxış edir. Azərbaycanın enerji resursları, xüsusilə neft və qaz ixracı, Avropa enerji bazarında mühüm rol oynayır. Çexiya isə bu resursların istehlakçısı kimi Azərbaycanın etibarlı tərəfdaşlarından biri hesab olunur. Azərbaycan nefti Çexiya bazarına ixrac edilərək ölkənin enerji balansında əhəmiyyətli paya malik olur. Bu əməkdaşlıq həm Çexiyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına, həm də Azərbaycanın Avropa bazarında mövqelərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Bəyanatda xüsusi olaraq vurğulanır ki, Azərbaycan və Çexiya uzun illərdir etibarlı tərəfdaşlar kimi fəaliyyət göstərirlər. Bu etimadın formalaşmasında enerji sahəsində davamlı əməkdaşlıq, müqavilələrin icrası və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi mühüm rol oynamışdır. Bu kontekstdə Azərbaycan yalnız Çexiya ilə deyil, ümumilikdə Avropa ölkələri ilə enerji sahəsində etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın dünya bazarlarına enerji resurslarını sabit şəkildə ixrac etməsi ölkənin beynəlxalq etibarlılığını artırır.

Azərbaycanın enerji siyasəti uzunmüddətli strateji hədəflərə əsaslanır. Ölkə həm ənənəvi enerji resurslarının ixracında, həm də yeni enerji layihələrinin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan, Avropa İttifaqı Azərbaycanı etibarlı enerji tərəfdaşı kimi qiymətləndirir. Azərbaycanın Avropaya enerji təchizatında sabitlik və proqnozlaşdırıla bilənlik prinsipləri əsas rol oynayır. Bu isə həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə gətirib çıxarır. Çexiya kimi ölkələr üçün bu əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız mövcud enerji layihələri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda gələcəkdə daha geniş sahələri əhatə edə bilər. Enerji sahəsindəki uğurlu tərəfdaşlıq digər iqtisadi sahələrdə – sənaye, texnologiya, yaşıl enerji və logistika istiqamətlərində də əməkdaşlığın genişlənməsi üçün əsas yaradır. Xüsusilə qlobal enerji keçidi fonunda bərpa olunan enerji mənbələri və innovativ texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq potensialı artır. Bu, Azərbaycan və Çexiya münasibətlərinin yeni mərhələyə keçməsinə şərait yarada bilər. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il aprelin 27-də verdiyi bəyanat Azərbaycan–Çexiya münasibətlərində energetika sektorunun strateji əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir. Uzun illərə söykənən etibarlı tərəfdaşlıq, Azərbaycanın Avropa enerji bazarında möhkəm mövqeyi və qarşılıqlı iqtisadi maraqlar bu əlaqələrin davamlı inkişafını təmin edir. Gələcəkdə bu münasibətlərin daha da genişlənərək yeni sahələri əhatə edəcəyi gözlənilir.

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri