Azerbaycan-Çexiya strateji tərəfdaşlıq - ŞƏRH

Azərbaycan və Çexiya arasındakı münasibətlərin tarixi kökləri və inkişaf yolu hər iki ölkənin müstəqillik qazanmasından sonra yeni və dinamik bir mərhələyə qədəm qoymuşdur. Çexiya Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci ilin yanvarında tanımış, diplomatik əlaqələr isə 1993-cü ilin yanvarın 29-da rəsmən qurulmuşdur. Münasibətlərin ilkin dövründə əsas diqqət hüquqi-normativ bazanın yaradılmasına və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində tanışlığa yönəlmişdi. 2000-ci illərin ortalarından etibarən isə bu əlaqələr keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qalxmış, xüsusilə Bakı və Praqada səfirliklərin qarşılıqlı açılması (müvafiq olaraq 2007 və 2010-cu illərdə) siyasi dialoqu intensivləşdirmişdir. Bu dövr ərzində Çexiya Azərbaycanı Cənubi Qafqazda özünün ən mühüm iqtisadi və strateji tərəfdaşlarından biri kimi qəbul etməyə başlamışdır. Xüsusilə energetika sahəsindəki əməkdaşlıq münasibətlərin onurğa sütununu təşkil etmişdir; belə ki, Çexiya hələ erkən illərdən etibarən öz neft idxalının əhəmiyyətli bir hissəsini Azərbaycanın hesabına təmin etməyə başlamışdır. Keçmişə nəzər saldıqda, 2015-ci ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə bu əlaqələrin ən yüksək zirvəsi hesab olunur və bu sənəd iki dövlət arasındakı dostluğun sadəcə iqtisadi maraqlara deyil, həm də qarşılıqlı siyasi etimada söykəndiyini sübut etmişdir. Humanitar sahədə isə hələ sovetlər dönəmindən mövcud olan mədəni maraqlar müstəqillik illərində təhsil mübadiləsi və turizm sahəsindəki canlanma ilə daha da möhkəmlənmişdir.

İki ölkə arasındakı münasibətlərin praktiki müstəvidəki ən mühüm sütunu heç şübhəsiz ki, enerji təhlükəsizliyi məsələsidir. Çexiya Azərbaycanı Avropanın enerji xəritəsində etibarlı və strateji bir mənbə kimi tanıyır. Xüsusilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri vasitəsilə daşınan Azərbaycan nefti Çexiyanın enerji ehtiyacının təxminən üçdə birini qarşılayır ki, bu da ikitərəfli əlaqələrin sadəcə diplomatik deyil, həm də həyati iqtisadi əhəmiyyət daşıdığını göstərir. Son illərdə isə bu əməkdaşlıq "yaşıl enerji" və bərpa olunan resurslar sahəsindəki yeni layihələrlə daha da şaxələnməyə başlayıb.

​Siyasi müstəvidə müşahidə olunan yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər və parlamentlərarası dostluq qruplarının fəaliyyəti tərəflər arasında sarsılmaz bir etimad mühiti formalaşdırıb. Çexiya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini hər zaman dəstəkləyən ölkələrdən biri kimi çıxış edərək, regionda sülh və sabitliyin bərqərar olunmasında praqmatik mövqe nümayiş etdirib. Eyni zamanda, qeyri-neft sektorunda, xüsusilə nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və müasir texnologiyalar sahəsində Çexiya şirkətlərinin Azərbaycandakı aktivliyi iqtisadi bağların rəngarəngliyini artırır. Bu aktivlik təkcə paytaxt Bakı ilə məhdudlaşmır, həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması prosesində çex mütəxəssislərinin və texnikasının iştirakı ilə özünü büruzə verir. Beləliklə, Azərbaycan və Çexiya arasındakı siyasi dialoq hər iki dövlətin milli maraqlarına xidmət edən genişmiqyaslı bir tərəfdaşlıq modelinə çevrilmişdir.

Bu strateji tərəfdaşlığın memarı və hərəkətverici qüvvəsi kimi Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü uzaqgörən xarici siyasət kursu xüsusi qeyd edilməlidir. Dövlət başçısının Çexiyaya rəsmi səfərləri və Praqada keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər zamanı əldə olunan razılaşmalar, iki ölkə arasındakı münasibətlərin sadəcə dostluq deyil, həm də sarsılmaz strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsini təmin etmişdir.

​Prezident İlham Əliyevin praqmatik diplomatiyası sayəsində Azərbaycan Çexiya üçün Avropanın enerji təhlükəsizliyinin ən etibarlı qarantlarından birinə çevrilmişdir. Cənab Prezidentin hər iki ölkənin biznes dairələri və dövlət rəsmiləri qarşısındakı çıxışlarında vurğuladığı kimi, Azərbaycan-Çexiya əlaqələri qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipləri üzərində qurulub. Bu siyasi iradənin nəticəsidir ki, bu gün Çexiya Azərbaycanın təkcə iqtisadi tərəfdaşı deyil, həm də Avropa İttifaqı məkanında ölkəmizin milli maraqlarını və regiondakı sülh təşəbbüslərini dərindən anlayan mühüm müttəfiqlərindən biridir.

Yekun olaraq qeyd edə bilərik ki, Azərbaycan və Çexiya arasındakı münasibətlər zamanın sınağından keçərək həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan kamil bir tərəfdaşlıq modelinə çevrilmişdir. Ötən onilliklər ərzində qurulan bu möhkəm təməl bu gün hər iki ölkəyə qlobal çağırışlar qarşısında birgə addımlamaq imkanı verir. Bakı və Praqa arasındakı məsafəyə baxmayaraq, ortaq strateji maraqlar və qarşılıqlı hörmət bu iki dövləti bir-birinə daha da yaxınlaşdırır.

​Gələcəyə baxış fonunda bu dialoqun təkcə mövcud enerji resursları ilə kifayətlənməyəcəyi, həm də rəqəmsal transformasiya, innovasiyalar və təhsil sahəsində yeni üfüqlər açacağı şübhəsizdir. Fəal siyasi dialoq təkcə rəsmi protokollarda deyil, həm də xalqlarımızın rifahında və regionun ümumi təhlükəsizliyində öz real bəhrələrini verməkdədir. Beləliklə, Azərbaycan-Çexiya dostluğu Avropa ilə Qafqaz arasında etibarlı bir körpü rolunu oynayaraq inkişaf etməyə davam edəcəkdir.

Türkanə Kərimova

YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı