Geosiyasi transformasiya və sülh strategiyasının vəhdəti

Mayın 4-də keçirilmiş Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə toplantısı Avropa məkanında siyasi dialoqun və təhlükəsizlik gündəliyinin əsas istiqamətlərini müəyyən edən mühüm platformalardan biri kimi diqqət çəkir. Videobağlantı formatında çıxış edən Prezident İlham Əliyev həm regional proseslər, həm də beynəlxalq münasibətlər kontekstində bir sıra məsələlərə toxunaraq yeni geosiyasi reallıqları və sülh perspektivlərini təqdim edib.

Dövlətimizin başçısının çıxışında mühüm məqamlardan biri Azərbaycan ilə Ermənistan arasında formalaşan yeni münasibətlər mühiti olub. Xüsusilə Ermənistanın 2028-ci ildə keçiriləcək Zirvə görüşünün Azərbaycanda təşkilinə dəstək verməsi qarşılıqlı etimadın artdığını göstərən mühüm siyasi jest kimi dəyərləndirilir. Bu qərar regionda uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra sülhün real və davamlı xarakter aldığını təsdiqləyən əhəmiyyətli faktordur. Tərəflər artıq doqquz aydır ki, sülh şəraitində yaşayır və bu mərhələ qarşılıqlı münasibətlərin normallaşması baxımından yeni bir təcrübə formalaşdırır.
Sülh prosesi yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret addımlarla müşayiət olunur. Əldə olunan razılaşmalar nəticəsində tranzit məhdudiyyətləri birtərəfli qaydada aradan qaldırılıb və bunun nəticəsi olaraq Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana artıq 28 min ton yük daşınıb. Bundan əlavə, enerji sahəsində də yeni mərhələnin başlanğıcı qoyulub. İlk dəfə olaraq neft məhsullarının – benzin və dizelin Ermənistana ixracı həyata keçirilib və bu çərçivədə 12 min ton məhsul tədarük edilib. Bu addımlar regionda iqtisadi qarşılıqlı asılılığın formalaşmasına və uzunmüddətli sabitliyin təmininə xidmət edən mühüm mexanizmlər kimi çıxış edir.
Ötən ilin avqust ayında Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmalar fonunda Ağ Evdə imzalanmış Birgə Bəyannamə və sülh sazişi mətninin paraflanması tərəflər arasında münasibətlərin hüquqi əsaslarının formalaşdırılması baxımından mühüm mərhələ kimi təqdim edilir. Bu prosesdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın şahid qismində iştirakı beynəlxalq səviyyədə sülh təşəbbüslərinə verilən dəstəyin göstəricisi kimi qiymətləndirilir.
Regionda formalaşan yeni əməkdaşlıq mühitinin mühüm komponentlərindən biri də nəqliyyat-kommunikasiya layihələridir. Xüsusilə “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimi təqdim edilən təşəbbüs Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirəcək və eyni zamanda Orta Dəhlizin tərkib hissəsinə çevriləcək. Bu layihə təkcə regional deyil, Avrasiya miqyasında iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirən mühüm strateji xətt kimi dəyərləndirilir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında mühüm məqamlardan biri bəzi beynəlxalq təşkilatların Azərbaycanın əleyhinə yönəlmiş fəaliyyəti ilə bağlıdır. Belə hallar dövlətlərarası etimad mühitinə mənfi təsir göstərir və siyasi dialoqun balansını pozur. Eyni zamanda, bu cür tendensiyalar gələcək əməkdaşlıq formatlarının formalaşmasına və qarşılıqlı münasibətlərin inkişafına təsir edə bilər. Bu proses beynəlxalq münasibətlər sistemində ədalətli yanaşmanın və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin daha da aktuallaşmasını zəruri edir. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, Avropa Parlamenti ksenofobiya, islamofobiya, antisemitizm, miqrasiya, rəqabətçilik, evsiz insanların məsələsi kimi fundamental problemləri həll etmək əvəzinə, böhtan və yalan yayaraq Azərbaycanı hədəfə alır: “Səbəb isə odur ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib, separatçılığa son qoyub və müharibə cinayətkarlarını ədalət mühakiməsinə cəlb edib. Cavab olaraq Azərbaycan parlamenti mayın 1-də Avropa Parlamenti ilə bütün sahələrdə əməkdaşlığı dayandırmaq, Avropa İttifaqı-Azərbaycan Parlament Əməkdaşlığı Komitəsinin işində iştirakına son qoymaq və Avronest Parlament Assambleyasında üzvlüyün dayandırılmasına aid prosedurlara başlamaqla bağlı rəsmi qərar qəbul edib”.
Sülh prosesi regionda uzunmüddətli sabitliyin və qarşılıqlı etimadın formalaşması baxımından yeni mərhələyə qədəm qoyub. Tərəflər arasında əldə olunmuş razılaşmalar yalnız siyasi dialoqun intensivləşməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda praktiki əməkdaşlıq müstəvisində də özünü doğruldur. Tranzit məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması, yük daşımalarının bərpası və enerji sahəsində ilk tədarüklərin həyata keçirilməsi sülhün real nəticələr doğurduğunu nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, beynəlxalq vasitəçilik təşəbbüsləri və imzalanmış sənədlər prosesin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirir. Bütün bunlar göstərir ki, mövcud çətinliklərə baxmayaraq, sülh gündəliyi ardıcıl şəkildə irəliləyir və regionda yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına xidmət edir.
Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə toplantısında qeyd etdiyi kimi, regionda yeni mərhələ artıq formalaşıb. Sülh təkcə siyasi razılaşma deyil, real iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə möhkəmlənən bir prosesə çevrilib. Bununla yanaşı, beynəlxalq müstəvidə obyektiv yanaşmanın təmin olunması, ikili standartların aradan qaldırılması və ədalətli münasibətlərin qurulması əsas çağırış olaraq qalır.

Nurlan Həsənov
Milli Məclisin deputatı