Regional sülh, siyasi dialoq və Azərbaycanın yeni diplomatik mərhələsi - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi gərginliklərin artdığı, regional münaqişələrin qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi çağırışlara çevrildiyi bir dövrdə diplomatik dialoq və siyasi əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə Cənubi Qafqaz regionunda uzun illər davam edən qarşıdurmalardan sonra yaranan yeni reallıqlar region dövlətlərinin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirən əsas amillərdən birinə çevrilib. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində aparılan danışıqlar, kommunikasiyaların açılması, qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması və sülh müqaviləsinin hazırlanması regionda dayanıqlı sabitliyin təmin olunması baxımından mühüm siyasi mərhələ hesab olunur. Belə bir şəraitdə 2026-cı il mayın 4-də keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısı yalnız Avropa ölkələrinin siyasi platforması kimi deyil, həm də regional və beynəlxalq məsələlərin müzakirə olunduğu mühüm diplomatik məkan kimi diqqət mərkəzində oldu. Zirvə görüşündə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin videobağlantı formatında etdiyi çıxış isə həm məzmunu, həm də verdiyi siyasi mesajlarla xüsusi əhəmiyyət qazandı. Prezident İlham Əliyev çıxışında ilk növbədə Azərbaycanın sülh gündəliyinə sadiqliyini bir daha vurğuladı. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, Ermənistanın 2028-ci ildə “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə toplantısının Azərbaycanda keçirilməsi təşəbbüsünü dəstəkləməsi regionda yaranan yeni etimad mühitinin göstəricisidir. Bu addım yalnız diplomatik jest deyil, həm də tərəflər arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan mühüm siyasi addım kimi qiymətləndirilir. Prezidentin sözlərinə görə, bu dəstək Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülhün real olduğunu nümayiş etdirir.

Çıxışın ən diqqətçəkən məqamlarından biri də humanitar əməkdaşlıq məsələsi oldu. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, artıq sülh mühitinin formalaşmasının nəticəsi olaraq Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana 28 min ton yük daşınıb. Bu fakt regionda kommunikasiya xətlərinin açılması və iqtisadi əməkdaşlığın mümkünlüyü baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın tranzit imkanlarının Ermənistan üçün istifadəyə verilməsi Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi münasibətlər sisteminin formalaşdığını göstərir. Bu, həm də Azərbaycanın regionda sabitlik və əməkdaşlıq platforması yaratmaq niyyətinin göstəricisidir.

Son illərdə Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində aparılan danışıqlar regionun gələcəyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və uzunmüddətli sabitliyin qurulması beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də diqqətlə izlənilir. Lakin bu prosesdə bəzi beynəlxalq qurumların nümayiş etdirdiyi mövqe mübahisələrə səbəb olur. Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının qəbul etdiyi bəzi qətnamələr və səsləndirdiyi bəyanatlar Azərbaycanda qərəzli yanaşma və ikili standartların təzahürü kimi qiymətləndirilir. Məhz buna görə də Prezident çıxışında bəzi Avropa institutlarının Azərbaycana münasibətdə nümayiş etdirdiyi mövqeyi də sərt şəkildə tənqid etdi. Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası tərəfindən Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesinə münasibətdə konstruktiv yanaşmanın müşahidə olunmadığını bildirdi. Prezident qeyd etdi ki, bu qurumlar ikili standartlardan çıxış edir və obyektiv mövqe nümayiş etdirmirlər. Onun fikrincə, həmin təşkilatlar regionda davamlı sülhün əldə olunmasına dəstək vermək əvəzinə, Azərbaycana qarşı əsassız ittihamlar irəli sürürlər. Bu fikirlər Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq platformalarda üzləşdiyi siyasi təzyiqlərə cavab kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycan regionda sülhün bərqərar olunmasını əsas prioritetlərdən biri kimi irəli sürür. Buna baxmayaraq, müxtəlif siyasi maraqlardan çıxış edən bəzi qüvvələr və dairələr sülh prosesinə mane olmağa, tərəflər arasında etimadsızlığı dərinləşdirməyə çalışırlar. Lakin bütün bu cəhdlərə rəğmən, Azərbaycan beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan sülh gündəliyinə sadiqliyini nümayiş etdirir, regional əməkdaşlığın və uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması istiqamətində ardıcıl addımlar atır. Prezidentin çıxışında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də Azərbaycanın regional sülhə sadiqliyinin vurğulanması oldu. Dövlət başçısı bəyan etdi ki, sülh prosesinə mane olmaq istəyən qüvvələrin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, Azərbaycan öz sülh gündəliyinə sadiq qalır. Bu mesaj həm region ölkələrinə, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanmış mühüm siyasi çağırış idi. Azərbaycan postmünaqişə dövründə yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşdırılması üçün təşəbbüskar rol oynadığını nümayiş etdirməyə çalışır. Bu yanaşma ölkənin regionda təhlükəsizlik və inkişaf mühitinin formalaşmasına verdiyi önəmi bir daha göstərir.

“Avropa Siyasi Birliyi” platforması Avropa qitəsində siyasi dialoqun və təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsi məqsədilə yaradılıb. Azərbaycanın bu platformada fəal iştirakı ölkənin Avropa ilə siyasi əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. 2028-ci ildə Zirvə toplantısının Azərbaycanda keçirilməsi qərarı isə ölkənin beynəlxalq nüfuzunun və diplomatik çəkisinin artmasının göstəricisi hesab olunur. Prezident İlham Əliyevin İrəvanda keçirilən Zirvə toplantısına videobağlantı vasitəsilə qatılması həm siyasi, həm də diplomatik baxımdan xüsusi məna daşıyırdı. Bu iştirak bir tərəfdən Azərbaycanın regional proseslərdə aktiv rolunu nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə Ermənistanla münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyinə işarə edir.

Prezident İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısındakı çıxışı Azərbaycanın xarici siyasət kursunun əsas istiqamətlərini bir daha ortaya qoydu. Çıxışda həm regional sülh təşəbbüsləri, həm beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinə münasibət, həm də Azərbaycanın gələcək diplomatik hədəfləri aydın şəkildə ifadə olundu. Azərbaycanın sülhə, əməkdaşlığa və regional inteqrasiyaya verdiyi önəm bu çıxışın əsas siyasi xəttini təşkil etdi. Bütün bunların fonunda Prezident İlham Əliyevin Zirvə toplantısındakı çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqeyi, regionda sülh və əməkdaşlıq təşəbbüslərinə verdiyi önəmi və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunu bir daha nümayiş etdirdi. Bu çıxış həm regional siyasi proseslərin gələcək inkişaf istiqamətlərini anlamaq, həm də Azərbaycanın diplomatik strategiyasını qiymətləndirmək baxımından mühüm siyasi sənəd kimi diqqət çəkir.

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri