Azərbaycanın şəhərsalma siyasəti dayanıqlı inkişafın əsasına çevrilib - ŞƏRH

Azərbaycan tarix boyu Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm coğrafi məkanlardan biri kimi zəngin şəhərsalma ənənələri formalaşdırmış ölkələr sırasında yer alıb. Qədim dövrlərdən başlayaraq burada yaranan şəhərlər yalnız yaşayış məskəni funksiyası daşımayıb, eyni zamanda ticarət, mədəniyyət, elm və dövlətçilik mərkəzləri kimi inkişaf edib. Ölkənin strateji mövqeyi, xüsusilə beynəlxalq ticarət yollarının kəsişməsində yerləşməsi Azərbaycan şəhərlərinin iqtisadi və sosial baxımdan sürətli inkişafına əlverişli şərait yaradıb. Bakı, Gəncə, Şamaxı, Naxçıvan, Təbriz və digər qədim şəhərlər əsrlər boyu regionun mühüm urban mərkəzləri kimi tanınıb.

Azərbaycanın qədim şəhərləri özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətləri və planlaşdırma prinsipləri ilə seçilib. Şəhərlərin quruluşunda milli ənənələr, iqlim şəraiti və insanların həyat tərzi əsas amillərdən biri olub. Tarixi məhəllələr, dar küçələr, bazarlar, karvansaralar və ictimai meydanlar şəhər həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Həmin dövrün memarlıq nümunələri yalnız estetik görünüşü ilə deyil, funksional xüsusiyyətləri ilə də diqqət çəkib. Qalalar, məscidlər, hamamlar, körpülər və saraylar həm müdafiə, həm də ictimai həyat baxımından mühüm rol oynayıb.
Azərbaycan memarlıq məktəbi əsrlər boyu zəngin irs formalaşdırıb. Bu irs xalqımızın milli-mədəni dəyərlərini, estetik düşüncə tərzini və yüksək sənətkarlıq qabiliyyətini özündə əks etdirir. Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi, Qız Qalası, Möminə Xatun türbəsi, Atəşgah məbədi, Xudafərin körpüləri və digər tarixi abidələr Azərbaycanın qədim şəhər mədəniyyətinin mühüm nümunələri hesab olunur. Bu abidələr təkcə ölkə daxilində deyil, beynəlxalq səviyyədə də böyük maraq doğurur. UNESCO tərəfindən İçərişəhərin, Şirvanşahlar Sarayı Kompleksinin və Şəkinin tarixi mərkəzinin Dünya İrsi Siyahısına daxil edilməsi Azərbaycanın qədim urbanizasiya tarixinin bəşəri əhəmiyyət daşıdığını göstərir.
Müasir Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin əsas istiqamətləri ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən müəyyənləşdirilib. Onun rəhbərliyi dövründə şəhərsalma və memarlıq sahəsində sistemli dövlət siyasəti formalaşdırılıb, tarixi irsin qorunması və müasir infrastrukturun yaradılması dövlət prioritetinə çevrilib. Həmin dövrdə şəhərlərin baş planlarının hazırlanması, yeni yaşayış massivlərinin salınması və urban inkişafın hüquqi bazasının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Milli memarlıq üslubunun qorunması ilə müasir şəhərsalma prinsiplərinin uzlaşdırılması həmin siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri olub.
Müstəqillik illərində Azərbaycan şəhərlərinin siması tamamilə yenilənməyə başlayıb. Xüsusilə paytaxt Bakı son illərdə regionun ən müasir şəhərlərindən birinə çevrilib. Yeni bulvarların salınması, müasir nəqliyyat infrastrukturunun qurulması, park və istirahət zonalarının yaradılması şəhərin urban inkişafına yeni nəfəs verib. Heydər Əliyev Mərkəzi, Alov Qüllələri və Ağ Şəhər layihəsi kimi müasir memarlıq nümunələri Azərbaycanın inkişaf edən iqtisadi potensialını və müasir dövlət modelini nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, regionlarda həyata keçirilən yol, enerji, su və sosial infrastruktur layihələri ölkənin ümumi sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verir.
Azərbaycanın şəhərsalma tarixində yeni mərhələ 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra başlayıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı quruculuq və yenidənqurma işləri ölkənin müasir urbanizasiya siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Uzun illər ərzində dağıdılmış şəhər və kəndlər tamamilə yeni konsepsiya əsasında yenidən qurulur. Bu proses yalnız fiziki infrastrukturun bərpası deyil, həm də insanların doğma torpaqlarına qayıdışı, iqtisadi həyatın canlandırılması və tarixi ədalətin bərpası baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsində həyata keçirilən layihələrdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarına xüsusi üstünlük verilir. Müasir texnologiyalar, rəqəmsal idarəetmə sistemləri, yaşıl enerji layihələri və ekoloji təmiz infrastruktur yeni urbanizasiya modelinin əsasını təşkil edir. Şuşa, Ağdam, Füzuli, Zəngilan və Laçın şəhərlərində hazırlanan baş planlar müasir şəhərsalmanın ən qabaqcıl standartlarına uyğun həyata keçirilir. Günəş və külək enerjisindən istifadə, ağıllı işıqlandırma sistemləri, ekoloji nəqliyyat vasitələri və rəqəmsal xidmətlər həmin bölgələrin gələcək inkişafını təmin edən əsas amillərdir.
“Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində həyata keçirilən layihələr insanların təhlükəsiz və rahat yaşayışını təmin etməyə yönəlib. Yeni tikilən yaşayış komplekslərində məktəblər, xəstəxanalar, uşaq bağçaları, mədəniyyət obyektləri və istirahət məkanları vahid konsepsiya əsasında qurulur. Bu yanaşma şəhərsalmanın yalnız tikinti prosesi deyil, insan rifahına xidmət edən sosial inkişaf modeli olduğunu göstərir.
Bu gün Azərbaycan şəhərsalma sahəsində regionun aparıcı ölkələrindən biri hesab olunur. Tarixi irsin qorunması ilə müasir texnologiyaların və innovativ yanaşmaların birləşdirilməsi ölkənin urban inkişaf modelini fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdəndir. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycan həm qədim şəhər mədəniyyətini qoruyur, həm də gələcəyin dayanıqlı və müasir şəhərlərini qurur. Bu siyasət ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artmasına, iqtisadi gücünün möhkəmlənməsinə və insanların həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə xidmət edən mühüm strateji istiqamət kimi çıxış edir.

Gülnaz Rüstəmova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı