Şərqin ilk demokratik, hüquqi, dünyəvi parlament respublikası

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xüsusi yer tutur. 1918-ci il mayın 28-də yaradılan bu dövlət təkcə xalqımızın deyil, bütün Şərq dünyasının tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Şərqin ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi parlament respublikası kimi tarixə düşən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın azadlıq arzularının, milli iradəsinin və dövlətçilik ənənələrinin təcəssümünə çevrildi. Cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, AXC Azərbaycan xalqının milli yaddaşında silinməz iz qoymuş, gələcək müstəqillik ideyasının əsasını yaratmışdır. Bu böyük tarixi irsin qorunaraq yaşadılması və müasir dövrdə inkişaf etdirilməsi isə Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə sıx bağlıdır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə fəaliyyət göstərirdi. Xarici müdaxilələr, daxili çətinliklər və iqtisadi problemlər gənc respublikanın qarşısında ciddi maneələr yaratsa da, Cümhuriyyət rəhbərləri qısa müddətdə mühüm dövlət quruculuğu işləri həyata keçirməyə nail oldular. Parlamentin yaradılması, dövlət atributlarının qəbul olunması, insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi AXC-nin ən böyük nailiyyətlərindən idi. Ulu Öndər Heydər Əliyev dəfələrlə vurğulayırdı ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın dövlətçilik tarixinin ən şərəfli səhifələrindən biridir və müasir Azərbaycan Respublikası məhz həmin dövlətçilik ənənələrinin varisidir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçki hüququ verən ilk müsəlman Şərq dövləti kimi tarixə düşmüşdür. Bu addım AXC-nin demokratik dəyərlərə bağlılığını nümayiş etdirirdi. Milli ordunun yaradılması, sərhədlərin qorunması, iqtisadiyyatın inkişafı və beynəlxalq əlaqələrin qurulması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi. Heydər Əliyev çıxışlarında qeyd edirdi ki, AXC-nin qısa müddətdə gördüyü işlər xalqımızın müstəqil dövlət qurmaq iqtidarında olduğunu sübut etmişdir.
Cümhuriyyət dövründə təhsil və maarif sahəsinə də xüsusi diqqət göstərilmişdi. 1918-ci ildə Xalq Təhsili Nazirliyinin yaradılması və məktəblərdə tədrisin Azərbaycan dilində aparılması milli özünüdərkin inkişafına böyük təsir göstərdi. AXC rəhbərləri anlayırdılar ki, güclü dövlətin əsasında savadlı və milli ruhda yetişən gənclik dayanır. Bu siyasətin davamı olaraq 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universiteti yaradıldı. Heydər Əliyev də təhsil sahəsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri hesab edir, milli kadrların hazırlanmasına xüsusi önəm verirdi. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan təhsil sistemi inkişaf etdirilmiş, gənclərin xaricdə təhsil imkanları genişləndirilmişdir. Bu baxımdan, AXC-nin təhsil siyasəti ilə Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi dövlət siyasəti arasında böyük ideoloji bağlılıq mövcuddur.
Mədəniyyət, ədəbiyyat və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması istiqamətində görülən işlər də AXC-nin mühüm fəaliyyət sahələrindən idi. Milli mətbuatın inkişafı, teatr və musiqinin dəstəklənməsi xalqın milli ruhunun yüksəlməsinə xidmət edirdi. Heydər Əliyev də milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını Azərbaycan dövlətçiliyinin əsas sütunlarından biri hesab edirdi. O bildirirdi ki, öz tarixini və milli irsini qoruyan xalq hər zaman güclü olur. Bu səbəbdən AXC-nin irsi Ulu Öndər tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilmiş və gələcək nəsillərə çatdırılmışdır.
1920-ci ilin aprelində bolşevik işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etsə də, onun yaratdığı dövlətçilik ənənələri xalqın yaddaşında yaşayırdı. XX əsrin sonlarında Azərbaycan yenidən müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkədə yaranmış siyasi böhran dövlətçiliyimizi ciddi təhlükə ilə üz-üzə qoymuşdu. Məhz belə bir ağır dövrdə xalqın tələbi ilə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın xilası oldu. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində ölkədə sabitlik bərpa edildi, dövlət quruculuğu prosesi gücləndirildi və Azərbaycanın müstəqilliyi qorunub saxlanıldı. Ulu Öndər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsasını qoyduğu milli dövlətçilik ənənələrini müasir dövrdə uğurla davam etdirərək müstəqil Azərbaycan dövlətini daha da möhkəmləndirdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın şərəfli tarixinin ən parlaq səhifələrindən biridir. Onun ideyaları bu gün də yaşayır və xalqımızın milli birlik ruhunu daha da gücləndirir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasəti isə AXC-nin ideallarının müasir Azərbaycanda yaşamasını və inkişaf etməsini təmin etmişdir. Buna görə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi ilə Heydər Əliyevin fəaliyyəti bir-birini tamamlayan və Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafına xidmət edən böyük bir milli irsdir.

İlkin Bağırov
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı