Xəzərdən Avropaya yaşıl körpü: gələcəyin enerji mərkəzi Azərbaycan - ŞƏRH

Bu gün dünya xəritəsinə nəzər saldıqda görürük ki, enerji təhlükəsizliyi artıq sadəcə iqtisadi dividend, xammal satışı və ya boru xətlərinin çəkilişi məsələsi deyil. XXI əsrin sərt reallıqları fonunda enerji — milli suverenliyin qorunması, xarici təzyiqlərə qarşı sarsılmaz bir daxili və xarici toxunulmazlıq zirehi, qlobal güclərlə bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq platformasıdır. Müasir dünyanın çoxqütblü və böhranlarla dolu bu mürəkkəb geosiyasi şahmat taxtasında Azərbaycanı sadəcə bir resurs tədarükçüsü deyil, oyunun qaydalarını müəyyən edən strateji memara çevirən yeganə amil isə Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən və milli maraqlara söykənən "Enerji Doktrinası"dır.
Azərbaycanın müasir enerji siyasətinin kökləri Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1994-cü ildə imzaladığı "Əsrin Müqaviləsi"nə dayanır. Lakin xammalın hasilatı və dünya bazarına çıxarılması ilə başlayan bu xətt Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti dövründə tamamilə yeni bir mərhələyə — təbii resursların siyasi və geosiyasi güc amilinə çevrilməsi mərhələsinə qədəm qoydu
Əksər neft-qaz zəngini olan ölkələr öz resurslarından yalnız birtərəfli maliyyə gəliri əldə etmək üçün istifadə etdiyi və çox vaxt "holland xəstəliyi" və ya "resurs lənəti" ilə üzləşdiyi halda, rəsmi Bakı bu imkanı milli müstəqilliyin ən güclü alətinə çevirdi. Prezident İlham Əliyevin strateji baxışı ondan ibarət idi ki, Azərbaycan Avropa və Asiya arasında elə bir alternativsiz enerji körpüsü olmalıdır ki, Bakının daxili sabitliyi və müstəqilliyi həm də tərəfdaş ölkələrin milli təhlükəsizliyi mənasına gəlsin. Bu mənada, Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) vəsaitlərinin idarə olunmasından tutmuş, xarici investisiyaların ölkəyə cəlb edilməsinə qədər hər bir addım məhz bu böyük strateji hədəfə xidmət etdi.
Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) inşası və istismara verilməsi Prezident İlham Əliyevin enerji diplomatiyasının ən bariz zirvəsidir. Ümumi dəyəri 40 milyard dollardan çox olan bu meqa-layihə təkcə mühəndislik möcüzəsi deyil, həm də böyük bir siyasi iradənin məhsuludur.
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin və transmilli korporasiyaların "reallaşması maliyyə və siyasi baxımdan qeyri-mümkündür" dediyi, nəhəng geosiyasi maneələrlə, rəqib təzyiqləri ilə üzləşən bu layihə məhz Azərbaycan Liderinin şəxsi nüfuzu, qətiyyəti və balanslaşdırılmış xarici siyasəti sayəsində baş tutdu. Şahdəniz-2, Bakı-Tbilisi-Ərzurum (Cənubi Qafqaz Boru Xətti), TANAP və TAP-dan ibarət bu zəncir, Avropanın enerji xəritəsini son yüz ildə ilk dəfə olaraq köklü şəkildə dəyişdi. Bu gün CQD sadəcə bir boru xətti deyil; o, Xəzər hövzəsini birbaşa Adriatik dənizinə və Avropanın mərkəzinə bağlayan, regionların təhlükəsizlik balansını təmin edən qlobal sabitlik və tərəfdaşlıq kəməridir.
İlham Əliyevin enerji təhlükəsizliyi modelinin unikal cəhəti onun çoxşaxəlilik və qarşılıqlı maraqların balansı prinsipinə əsaslanmasıdır. Azərbaycan heç bir qütbün maraqlarını digərinə qurban vermədən, tamamilə müstəqil xətt yürüdür.
Ukrayna böhranından sonra qlobal miqyasda yaranan kəskin geosiyasi qarşıdurma fonunda Avropa dərin və qorxulu bir enerji böhranı ilə üz-üzə qalarkən, Brüsselin və digər böyük paytaxtların üz tutduğu ilk və ən etibarlı ünvan məhz Bakı oldu. 2022-ci ilin iyulunda Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri və imzalanan "Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu" Azərbaycanın qlobal rolunu rəsmiləşdirdi.
Azərbaycan təkcə həcmləri artırmır, həm də coğrafiyanı genişləndirir. Bu gün İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya, Serbiya, Macarıstan və Rumıniya kimi ölkələr Azərbaycan qazının birbaşa alıcıları və ya tranzit iştirakçılarıdır. Bakı tərəfindən idarə olunan bu "Enerji Diplomatiyası" göstərir ki, Azərbaycan qazı getdiyi hər bir ünvana sadəcə işıq və istilik aparmır, həm də həmin regionlara siyasi manevr imkanı, iqtisadi dayanıqlıq və qərar qəbul etmə azadlığı qazandırır.
Prezident İlham Əliyevin enerji siyasətini dünyadakı digər analoqlarından fərqləndirən və ona tamamilə unikal xarakter qazandıran ən mühüm məqam — onun gələcək qlobal trendləri vaxtında və dəqiqliklə oxumaq bacarığıdır. Dünya hələ neft-qaz erasının pik nöqtəsini yaşayarkən və bu resurslarla vidalaşmağa tam hazır deyil ssenariləri qurarkən, Azərbaycan artıq növbəti böyük qlobal dalğaya — Yaşıl Enerji keçidinə rəhbərlik etməyə başladı.
Azərbaycanın COP29 kimi planetar miqyaslı bir iqlim sammitinə ev sahibliyi etməsi bu uzaqgörənliyin ən böyük tarixi təsdiqi oldu. İlham Əliyev bütün dünyaya sübut etdi ki, ənənəvi karbohidrogen resursları ilə zəngin olan bir ölkə eyni zamanda planetin xilası naminə yaşıl enerjiyə, alternativ mənbələrə ən böyük töhfə verən və qlobal konsensus formalaşdıran aparıcı dövlətə çevrilə bilər.
Bu gün ölkəmizdə "Masdar", "ACWA Power" və "bp" kimi dünya nəhəngləri ilə birlikdə icra olunan meqa günəş və külək elektrik stansiyaları layihələri sadəcə daxili tələbatı ödəmək məqsədi daşımır. Xəzər dənizinin nəhəng külək enerjisi potensialı (157 giqavat) və bu enerjinin "Qara dəniz sualtı elektrik kabeli" vasitəsilə birbaşa Avropaya ötürülməsi planı Azərbaycanı gələcəyin "Yaşıl Enerji Mərkəzi"nə çevirir.
Prezident İlham Əliyevin enerji təhlükəsizliyi konsepsiyasının ən parlaq və qürurverici səhifəsi, şübhəsiz ki, Vətən müharibəsindəki tarixi Zəfərimiz və ərazi bütövlüyümüzün tam bərpası ilə bağlıdır. İşğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur torpaqlarının dövlət başçısı tərəfindən dərhal "Yaşıl Enerji Zonası" elan edilməsi həm iqtisadi, həm də rəmzi mənada çox böyük addımdır.
Azad olunmuş ərazilərdə sürətlə qurulan kiçik və böyük su elektrik stansiyaları (SES), ekoloji təmiz "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" layihələri həmin regionların sürətli reabilitasiyasını təmin etməklə yanaşı, ölkənin ümumi enerji balansına böyük töhfə verir. Bu, təkcə iqtisadi səmərə deyil, həm də vaxtilə talan edilmiş torpaqların dərhal qlobal inkişaf və sivilizasiya mərkəzinə çevrilməsinin, regionun təhlükəsizlik arxitekturasının tamamilə Azərbaycanın nəzarətinə keçməsinin geosiyasi təsdiqidir.
Bu gün Azərbaycan heç bir xarici böyük gücdən asılı olmayan, öz iqtisadi və siyasi gündəliyini sərbəst şəkildə diktə edən tənha bir coğrafiya deyil; o, beynəlxalq birliyin və qlobal təhlükəsizliyin əsas təminatçılarından biri olan, rəyi ilə hesablaşılan dünya oyunçusudur. İlham Əliyevin müəyyən etdiyi və uğurla həyata keçirdiyi bu "Enerji Memarlığı" Azərbaycan dövlətini və xalqını onilliklər boyu qlobal siyasi fırtınalardan, iqtisadi böhranlardan qoruyacaq ən etibarlı, ən sarsılmaz milli qaladır.
Rizvan Məmmədov
YAP Şahbuz rayon təşkilatının sədri