Enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında Azərbaycanın rolu

Enerji təhlükəsizliyi müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin iqtisadi sabitliyini, strateji müstəqilliyini və qlobal təsir imkanlarını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər, enerji resurslarına tələbatın artması və enerji keçidi prosesinin sürətlənməsi dövlətlərin enerji siyasətində balanslaşdırılmış, çoxşaxəli və dayanıqlı yanaşmaların tətbiqini zəruri etmişdir. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinin təminində mühüm rol oynayan strateji aktor kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyev Bakı Enerji Həftəsinin açılış mərasimində etdiyi çıxışında Azərbaycanın enerji siyasətinin tarixi inkişaf xəttini və strateji nəticələrini geniş şəkildə təhlil etmişdir. Dövlət başçısı qeyd etmişdir ki, “Xəzər Neft və Qaz Sərgisi müasir Azərbaycanın enerji inkişafının bünövrəsini qoydu” və bu platforma zamanla genişlənərək Bakı Enerji Həftəsinə çevrilmişdir. Bu fikir Azərbaycanın enerji sektorunun institusional inkişaf dinamikasını və beynəlxalq enerji dialoqunda artan rolunu əks etdirir.
Çıxışda xüsusi vurğulanan məqamlardan biri Azərbaycanın enerji resurslarının qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfəsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, “Cənub Qaz Dəhlizi bu gün sayı artmaqda olan ölkələrin enerji təhlükəsizliyini təmin edir”. Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız resurs ixrac edən ölkə deyil, eyni zamanda enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında fəal iştirak edən strateji tərəfdaş olduğunu göstərir.
Enerji infrastruktur layihələrinin əhəmiyyəti çıxışın əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Supsa, TANAP və TAP kimi layihələr regionlararası enerji əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Prezident İlham Əliyev bu kontekstdə Azərbaycanın təşəbbüskarlığını vurğulayaraq, geniş coğrafiyanı əhatə edən enerji əməkdaşlıq modelinin formalaşdığını qeyd etmişdir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizinin 3500 kilometrdən artıq birləşmiş boru xətti sistemi kimi qlobal enerji infrastrukturunda unikal layihə olduğu bildirilmişdir.
Çıxışda enerji siyasətinin iqtisadi və sosial inkişafla əlaqəsi də xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın keçmiş inkişaf mərhələlərini xatırladaraq qeyd etmişdir ki, ölkə müstəqilliyin ilk illərində ağır iqtisadi və sosial çətinliklərlə üzləşmiş, lakin təbii sərvətlərin səmərəli idarə olunması nəticəsində sürətli inkişaf yoluna çıxmışdır. Bu çərçivədə enerji gəlirlərinin sosial infrastruktur, təhsil və səhiyyə sahələrinə yönəldilməsi ölkənin dayanıqlı inkişaf modelinin formalaşmasına şərait yaratmışdır.
Dövlət başçısı çıxışında həmçinin enerji siyasətində praqmatizmin vacibliyini vurğulamışdır. Onun fikrincə, ölkələr “neft və qazın mövcud olmasına görə deyil, bu resurslardan əldə edilən gəlirlərin necə idarə olunmasına görə qiymətləndirilməlidir”. Bu yanaşma müasir enerji iqtisadiyyatında resurs idarəçiliyinin institusional keyfiyyətinə diqqət yönəldir.
Son illərdə Azərbaycanın enerji siyasətində “yaşıl enerji”yə keçid də mühüm prioritetə çevrilmişdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bərpa olunan enerji sahəsinə investisiyaların artırılmasının strateji əhəmiyyətini qeyd edərək, gələcəkdə günəş və külək enerjisi üzrə istehsal gücünün əhəmiyyətli dərəcədə artacağını bildirmişdir. Bu isə Azərbaycanın enerji balansının diversifikasiyasına və ekoloji dayanıqlılığın gücləndirilməsinə xidmət edir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsindəki çıxışı Azərbaycanın enerji siyasətinin konseptual əsaslarını, regional və qlobal enerji sistemində rolunu və gələcək inkişaf istiqamətlərini sistemli şəkildə nümayiş etdirir. Ölkənin enerji strategiyası həm ənənəvi karbohidrogen resurslarının səmərəli idarə olunmasına, həm də bərpa olunan enerji sektorunun inkişafına əsaslanaraq kompleks və balanslaşdırılmış model formalaşdırır. Bu model Azərbaycanın beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində etibarlı və strateji tərəfdaş kimi mövqeyini daha da gücləndirir.

Hüseyn Süleymanov
YAP Kəngərli rayon təşkilatının sədr müavini