Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələ

Azərbaycanın müstəqillik tarixində elə hadisələr vardır ki, onlar ölkənin gələcək inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirərək dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayıb. Belə tarixi hadisələrdən biri də 1994-cü il sentyabrın 20-də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə imzalanan “Əsrin müqaviləsi”dir. Məhz bu müqavilə Azərbaycanın müasir enerji strategiyasının əsasını qoydu və ölkəmizin iqtisadi inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
XX əsrin sonlarında müstəqilliyini yenidən bərpa edən Azərbaycan ciddi siyasi və iqtisadi çətinliklərlə üzləşmişdi. Ölkədə iqtisadi tənəzzül hökm sürür, xarici investisiyalar demək olar ki, cəlb olunmurdu. Belə bir mürəkkəb şəraitdə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatlarını ölkənin inkişafı naminə səfərbər etməyə nail oldu. 1994-cü ildə dünyanın aparıcı neft şirkətləri ilə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanı beynəlxalq enerji xəritəsində mühüm mövqeyə çıxardı.
Bu müqavilə yalnız iqtisadi layihə deyil, həm də Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, milli maraqlarının qorunması və beynəlxalq əməkdaşlığının genişləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Sonrakı illərdə yeni neft və qaz yataqlarının işlənilməsi, müasir infrastrukturun qurulması və ixrac marşrutlarının yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
Azərbaycanın enerji strategiyasının uğurlu nəticələrindən biri Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəmərinin tikintisi oldu. Bu layihə Xəzər neftinin dünya bazarlarına təhlükəsiz və etibarlı şəkildə çatdırılmasını təmin etdi. Daha sonra Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri istifadəyə verildi və Azərbaycanın təbii qaz ehtiyatlarının beynəlxalq bazarlara çıxışı genişləndi.
Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən müəyyənləşdirilən enerji siyasəti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə Azərbaycan enerji sektorunda əldə etdiyi nailiyyətləri daha da inkişaf etdirərək dünyanın etibarlı enerji tərəfdaşlarından birinə çevrilib.
Bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biri Cənub Qaz Dəhlizinin reallaşdırılmasıdır. Dünyanın ən iri enerji layihələrindən hesab olunan bu dəhliz Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına nəql edilməsini təmin edir. Cənub Qaz Dəhlizi Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP layihələrini özündə birləşdirən nəhəng enerji sistemidir.
Cənub Qaz Dəhlizinin istifadəyə verilməsi Azərbaycanın enerji tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Layihə sayəsində ölkəmizin zəngin qaz ehtiyatları daha geniş coğrafiyaya çatdırılmağa başladı. Bu gün Azərbaycanın təbii qazı müxtəlif marşrutlar vasitəsilə artıq 16 ölkəyə ixrac olunur. Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya və digər Avropa dövlətləri Azərbaycan qazının istehlakçıları sırasındadır.
Son illərdə dünyada enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin daha da aktuallaşması Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artırıb. Avropa ölkələri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə xüsusi önəm verir və bu baxımdan Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Azərbaycan qazı uzunmüddətli müqavilələr əsasında Avropa bazarlarına sabit şəkildə nəql olunur və qitənin enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
Enerji layihələri ölkəmizin iqtisadi inkişafına da böyük töhfə verir. Neft və qaz gəlirləri hesabına ölkədə genişmiqyaslı sosial və infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Müasir yollar, məktəblər, xəstəxanalar, idman kompleksləri və digər mühüm obyektlər tikilir. Eyni zamanda, qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün də mühüm investisiyalar qoyulur ki, bu da ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlı inkişafını təmin edir.
Azərbaycanın enerji strategiyası yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi və geosiyasi baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Enerji layihələri region ölkələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə, qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə və regional sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Azərbaycan bu layihələr vasitəsilə beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini daha da gücləndirib.
Bu gün qürurla demək olar ki, 1994-cü ildə əsası qoyulan enerji strategiyası Azərbaycanın inkişafının əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilib. “Əsrin müqaviləsi” ilə başlayan yol ölkəmizi dünyanın aparıcı enerji dövlətlərindən biri səviyyəsinə yüksəldib. Cənub Qaz Dəhlizi və onun genişləndirilmiş marşrutları vasitəsilə Azərbaycan qazının 16 ölkəyə çatdırılması bu siyasətin uğurlu nəticələrinin bariz nümunəsidir.
Əldə olunan nailiyyətlər göstərir ki, Azərbaycan öz enerji resurslarından səmərəli istifadə etməklə həm milli maraqlarını təmin edir, həm də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfələr verir. Gələcəkdə yeni yataqların istismara verilməsi, ixrac marşrutlarının genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ölkəmizin enerji sahəsində mövqelərini daha da gücləndirəcək.

Ayaz Novruzov

YAP Culfa rayon Camaldın kənd ərazi partiya təşkilatının sədri