Azərbaycan–Türkiyə müttəfiqliyinin yeni mərhələsi - ŞƏRH

2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan ilə Türkiyə arasında münasibətlərin tarixində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu sənəd iki qardaş dövlət arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırmışdır. Bəyannamənin Şuşa şəhərində imzalanması xüsusi siyasi və mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olmaqla yanaşı, Qarabağ zəfərinin rəmzidir. Bu səbəbdən sənədin məhz Şuşada imzalanması böyük simvolik məna kəsb edir. Bəyannamə Azərbaycan ilə Türkiyə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmişdir. Sənəddə siyasi, iqtisadi, hərbi, təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu əməkdaşlıq iki ölkənin ümumi maraqlarına xidmət edir. Müttəfiqlik münasibətləri regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə də töhfə verir.

Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması Azərbaycanın müstəqillik tarixində mühüm mərhələ hesab edilir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsindən sonra imzalanan bu sənəd yeni geosiyasi reallıqların göstəricisidir. Bəyannamə iki dövlətin qarşılıqlı etimadının yüksək səviyyədə olduğunu nümayiş etdirir. Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələr tarixən dostluq və qardaşlıq prinsiplərinə əsaslanmışdır. Bu münasibətlər zaman keçdikcə daha da möhkəmlənmişdir. Şuşa Bəyannaməsi həmin münasibətlərin hüquqi müstəviyə daşınmasının bariz nümunəsidir. Sənəd tərəflərin beynəlxalq məsələlərdə birgə fəaliyyətini dəstəkləyir. Bu yanaşma hər iki ölkənin mövqelərinin güclənməsinə şərait yaradır. Müttəfiqlik əlaqələri regional əməkdaşlığın inkişafına da müsbət təsir göstərir. Beləliklə, Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə region üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinə xüsusi diqqət ayrılmışdır. Tərəflər təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi barədə razılığa gəlmişlər. Sənəddə hərbi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Müdafiə sənayesi sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi də vacib istiqamətlərdən biridir. Azərbaycan və Türkiyə silahlı qüvvələrinin qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması məqsədilə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Birgə hərbi təlimlər bu əməkdaşlığın mühüm tərkib hissəsidir. Hər iki ölkə regional təhlükəsizliyin təmin olunmasına böyük önəm verir. Müasir dövrdə təhlükəsizlik məsələləri dövlətlərin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir. Sənəd regionda sülh və sabitliyin qorunmasına xidmət edir.

İqtisadi əməkdaşlıq da Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi əlaqələr uzun illərdir uğurla inkişaf edir. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi daim artır. Yeni layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradır. Şuşa Bəyannaməsi bu sahədə əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsini nəzərdə tutur. İnvestisiya qoyuluşlarının artırılması iqtisadi inkişaf üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Birgə müəssisələrin yaradılması yeni iş yerlərinin açılmasına kömək edir. Bu əməkdaşlıq həm də regionun iqtisadi potensialının artmasına şərait yaradır. Azərbaycanın zəngin enerji resursları və Türkiyənin strateji mövqeyi qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanları yaradır. Buna görə də iqtisadi sahədə əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Enerji sektoru Azərbaycan ilə Türkiyə münasibətlərində mühüm yer tutur. Hər iki ölkə enerji layihələrinin həyata keçirilməsində sıx əməkdaşlıq edir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri bu əməkdaşlığın uğurlu nümunəsidir. TANAP layihəsi də enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir. Şuşa Bəyannaməsi enerji sahəsində əməkdaşlığın davam etdirilməsini dəstəkləyir. Bu layihələr Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycan enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasında Türkiyə mühüm tranzit ölkə rolunu oynayır. Bu əməkdaşlıq tərəflərin iqtisadi maraqlarına xidmət edir. Enerji layihələri regionun inkişafına da müsbət təsir göstərir. Beləliklə, enerji əməkdaşlığı Şuşa Bəyannaməsinin vacib istiqamətlərindən biridir.

Nəqliyyat və logistika sahələri də sənəddə mühüm yer tutur. Azərbaycan və Türkiyə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına böyük önəm verir. Orta Dəhliz layihəsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu marşrut Asiya ilə Avropa arasında əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir. Şuşa Bəyannaməsi nəqliyyat əməkdaşlığının inkişafını təşviq edir. Yeni kommunikasiya xətlərinin yaradılması iqtisadi imkanları artırır. Region ölkələri arasında əlaqələrin genişlənməsi əməkdaşlığa müsbət təsir göstərir. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi bu sahədə mühüm üstünlüklər yaradır. Türkiyə də beynəlxalq ticarət marşrutlarının vacib iştirakçılarından biridir. Bu səbəbdən nəqliyyat əməkdaşlığı böyük perspektivlərə malikdir.

Humanitar sahədə əməkdaşlıq da Bəyannamədə geniş əks olunmuşdur. Təhsil sahəsində əlaqələrin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanlı tələbələrin Türkiyədə təhsil alması iki xalq arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirir. Mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən layihələr ortaq dəyərlərin təbliğinə xidmət edir. Elm və innovasiya istiqamətində əməkdaşlıq da mühüm əhəmiyyətə malikdir. Gənclər arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi gələcək əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə kömək edir. Humanitar layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı artırır. Şuşa Bəyannaməsi bu istiqamətdə fəaliyyətin genişləndirilməsini dəstəkləyir. Ortaq tarixi və mədəni irs əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır. Buna görə də humanitar əlaqələr xüsusi diqqət mərkəzindədir.

Şuşa Bəyannaməsi beynəlxalq münasibətlər baxımından da mühüm sənəddir. Bu sənəd Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət əsas prinsiplərdən biridir. Tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətindədirlər. Qarşılıqlı dəstək siyasəti ölkələrin mövqelərinin güclənməsinə xidmət edir. Bəyannamə beynəlxalq arenada əməkdaşlığın yeni imkanlarını yaradır. Müasir dövrdə dövlətlərarası əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Türkiyə bu istiqamətdə uğurlu fəaliyyət göstərirlər. Birgə təşəbbüslər regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə kömək edir. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsinin əhəmiyyəti olduqca böyükdür.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə qardaşlığının yeni mərhələsini ifadə edir. Bu sənəd iki ölkə arasında münasibətlərin strateji xarakterini daha da gücləndirmişdir. Müttəfiqlik əlaqələri müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına şərait yaradır. Bəyannamənin müddəaları uzunmüddətli perspektivdə mühüm nəticələr vəd edir. Sənəd regionda sülh, təhlükəsizlik və inkişafın təmin olunmasına töhfə verir. Azərbaycan və Türkiyə ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığı davam etdirirlər. İki dövlət arasında dostluq münasibətləri gələcəkdə də inkişaf edəcəkdir. Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətlərin möhkəm hüquqi təməlini təşkil edir. Bu sənəd türk dünyasının birliyinə də mühüm töhfə verir. Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi müasir dövrün ən mühüm siyasi sənədlərindən biri kimi tarixdə öz yerini tutmuşdur.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini