Şuşa Bəyannaməsi: Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının müttəfiqlik zirvəsi - ŞƏRH

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət beşiyi olan Şuşa şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoydu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanan bu mühüm sənəd Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindən müttəfiqlik mərhələsinə yüksəldərək regionun siyasi mənzərəsində yeni reallıqlar formalaşdırdı.

Şuşa Bəyannaməsinin məhz Şuşada imzalanması xüsusi rəmzi məna daşıyır. Şuşa şəhəri Azərbaycan xalqının milli-mədəni irsinin mühüm mərkəzi olmaqla yanaşı, 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin simvoluna çevrilmişdir. Ermənistanın uzun illər davam edən işğalına son qoyulmasından sonra azad edilmiş Şuşada belə mühüm sənədin imzalanması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının və regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqların beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinin göstəricisi oldu.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında siyasi, iqtisadi, hərbi, təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, təhsil, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Sənəddə dövlətlərin müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü və milli maraqlarının qorunmasının əsas prioritetlərdən biri olduğu vurğulanır. Bununla yanaşı, tərəflərin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətinin gücləndirilməsi və bir-birinə dəstək verməsi də mühüm müddəalar sırasında yer alır.

Bəyannamənin ən diqqətçəkən məqamlarından biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqla bağlı müddəalardır. Sənədə əsasən, tərəflərdən birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə qarşı təhlükə yarandığı halda qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparılacaq və zəruri tədbirlər görüləcəkdir. Bu müddəa Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji xarakterini və iki ölkənin bir-birinin təhlükəsizliyinə verdiyi əhəmiyyəti açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Azərbaycan və Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq uzun illərdir uğurla davam edir. Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq, hərbi kadrların hazırlanması və təcrübə mübadiləsi iki ölkənin silahlı qüvvələrinin güclənməsinə mühüm töhfələr verir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı daha da dərinləşdirərək regionda təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət edən mühüm mexanizm yaratmışdır.

Sənəddə iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi yer tutur. Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların təşviq edilməsi və yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. İki ölkə arasında mövcud olan güclü iqtisadi əlaqələr regionun inkişafına və xalqların rifahının yüksəlməsinə mühüm təsir göstərir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Şuşa Bəyannaməsinin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Türkiyə uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan strateji tərəfdaşlardır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və TANAP layihəsi iki ölkənin uğurlu əməkdaşlığının parlaq nümunələridir. Bu layihələr təkcə Azərbaycan və Türkiyənin deyil, bütövlükdə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindəndir. Şərqlə Qərbi birləşdirən Orta Dəhlizin inkişaf etdirilməsi, regional kommunikasiya xətlərinin genişləndirilməsi və yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması Azərbaycan və Türkiyənin strateji mövqeyini daha da gücləndirir. Bu layihələr region ölkələri arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə və ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə şərait yaradır.

Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasındakı münasibətləri əhatə edən sənəd deyil, həm də Türk dünyasının birliyinə və həmrəyliyinə mühüm töhfə verən strateji sənəddir. Azərbaycan və Türkiyə ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və milli-mənəvi dəyərlərə malik iki qardaş ölkə kimi Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın inkişafına xüsusi önəm verirlər. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi Türk dünyasının inteqrasiyası istiqamətində atılmış mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

Sənədin humanitar və mədəni aspektləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər siyasəti və informasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xalqlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Birgə mədəni layihələrin həyata keçirilməsi, tələbə mübadiləsi proqramlarının genişləndirilməsi və ortaq tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işlər Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin daha da inkişafına töhfə verir.

Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də böyük maraqla qarşılanmışdır. Bu sənəd regionda sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm siyasi hadisə kimi dəyərləndirilmişdir. Bəyannamə göstərir ki, Azərbaycan və Türkiyə regional təhlükəsizliyin təmin olunması, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində vahid mövqedən çıxış edirlər.

Bu gün Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ən mühüm siyasi sənədlərindən biri hesab olunur. Sənəd “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin hüquqi və siyasi müstəvidə ən yüksək ifadəsi olmaqla yanaşı, gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini də müəyyən edir. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı sarsılmaz qardaşlıq əlaqələri bu Bəyannamə ilə daha da möhkəmlənmiş, regionda sabitlik və inkişaf naminə yeni imkanlar yaradılmışdır.

Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi təkcə iki dövlət arasında imzalanmış siyasi sənəd deyil, həm də Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının əbədi və dönməz xarakter daşıdığını təsdiqləyən tarixi bəyanatdır. Bu sənəd gələcək nəsillər üçün dostluq, birlik və müttəfiqlik nümunəsi olaraq qalacaq, regionda sülhün və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə uzun illər xidmət edəcəkdir.

Elnur Qəhrəmanov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı