İran-ABŞ razılaşması - TƏFƏRRÜAT

ABŞ və İran nüvə çərçivəsi razılaşmasına yaxınlaşırlar

ABŞ ilə yekun anlaşma memorandum layihəsi Tehranın zənginləşdirilmiş uranından tutmuş Hörmüz boğazının bərpasına və Vaşinqtonun sanksiyalardan imtinasına qədər bir sıra məsələləri əhatə edir.
ABŞ və İran arasında yekun anlaşma memorandum layihəsinin şərtləri geniş məsələləri əhatə edir və Hörmüz boğazının tankerlər üçün dərhal yenidən açılmasını və ABŞ-ın İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının qaldırılmasını, eləcə də Tehranın nüvə proqramına məhdudiyyətlərin qoyulmasını və Vaşinqton tərəfindən sanksiyaların qaldırılmasını əhatə edir. Reuters bu barədə yüksək vəzifəli İran rəsmisinə istinadən məlumat verib.

ABŞ yekun razılaşma əldə olunana qədər İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməyəcəyinə söz verir və mövcud məhdudiyyətlərin, xüsusən də neft ixracı ilə bağlı məhdudiyyətlərin qaldırılmasını nəzərdən keçirir. Vaşinqton həmçinin təxminən 25 milyard dollarlıq İran aktivlərinin azad edilməsinə kömək edə bilər.

Öz növbəsində, İran nüvə silahı istehsal etməməyə və ya əldə etməməyə və nüvə infrastrukturunu genişləndirməkdən çəkinməyə razıdır. Buraya yeni uran zənginləşdirməməsi və 60 günlük danışıqlar dövründə yüksək zənginləşdirilmiş material ehtiyatının tədricən azaldılması daxildir.

Hörmüz boğazı ayrıca müzakirə olunur. Tehran öz suverenliyini tanımaqda və naviqasiya və təhlükəsizlik xidmətləri üçün rüsum almaq hüququnu saxlamaqda israr edir, ABŞ isə gəmiçiliyin tam açılmasını tələb edir. İran tərəfi iddia edir ki, bu cür rüsumlardan əldə edilən gəlir İran və Omanın müstəsna məsuliyyəti olaraq qalmalıdır.

ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, potensial müqavilə tezliklə imzalana bilər və Hörmüz boğazının açılmasını və İranın nüvə silahı hazırlamayacağına zəmanət verilməsini əhatə edəcək. Lakin Tehran qeyd edir ki, sənəd müzakirə mövzusu olaraq qalır və yekun qərar hələ verilməyib.

İran əvvəllər ABŞ ilə müqavilə ilə bağlı hələ yekun qərar vermədiyini və onun "qırmızı xətləri"ndən güzəştə getmək niyyətində olmadığını bildirmişdi.

ABŞ və İran müqaviləni məsafədən imzalayacaqlar.

Müqaviləni məsafədən imzalamaq qərarı logistik səbəblərdən, xüsusən də danışıqlarda iştirak edən yüksək vəzifəli şəxslərin cədvəllərinə görə verilib. ABŞ və İran Pakistan, Qətər, Misir və Türkiyənin vasitəçiliyi ilə virtual görüş keçirməyi və anlaşma memorandumu imzalamağı planlaşdırırlar. Bu barədə Axios 14 iyun bazar günü məlumat verib.

Sənəd atəşkəsin daha 60 gün uzadılmasını, Hörmüz boğazının açılmasını və Tehranın nüvə proqramı üzrə danışıqların başlanması nəzərdə tutur. Sazişin məsafədən imzalanması qərarı, xüsusən də danışıqlarda iştirak edən yüksək vəzifəli şəxslərin cədvəllərinə görə, logistik səbəblərdən verilib.

Pakistanın Baş naziri Şehbaz Şərif tərəflərin "sülh sazişinə əvvəlkindən daha yaxın olduğunu" və yekun razılaşmanın növbəti 24 saat ərzində gözlənildiyini bildirib.

Bu arada, ABŞ prezidenti Donald Tramp sazişin imzalanmasından sonra Hörmüz boğazının "hamı üçün açıq" olacağını açıqlayıb. O, həmçinin İranla münasibətlərin "yaxşılığa doğru dəyişdiyini" əlavə edib. Lakin Ağ Ev rəhbəri vurğulayıb ki, əgər saziş yerinə yetirilməsə, ABŞ yenidən hərbi əməliyyatlara əl ata bilər.

Sənəd imzalandıqdan sonra onun tətbiqi ilə bağlı texniki danışıqların gələn həftə başlaması gözlənilir.

Bu razılaşmanın Fransada keçiriləcək G7 sammiti çərçivəsində keçiriləcək görüşlərdə əsas mövzu olacağı gözlənilir. ABŞ-ın Yaxın Şərq liderləri ilə regiondakı vəziyyəti müzakirə etməyi planlaşdırdığı görüşlər zamanı da bu razılaşma əsas mövzu olacaq.

Əvvəllər bildirilirdi ki, ABŞ və İran arasında yekun anlaşma memorandumunun şərtləri geniş məsələləri əhatə edir və Hörmüz boğazının tankerlər üçün dərhal yenidən açılmasını və ABŞ-ın İran limanlarına qarşı dəniz blokadasının qaldırılmasını, eləcə də Tehranın nüvə proqramına məhdudiyyətləri və Vaşinqton tərəfindən sanksiyaların qaldırılmasını əhatə edir.