Regional liderliyin, qlobal tərəfdaşlığın və sarsılmaz strateji ittifaqın manifesti - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin yenidən formalaşdığı, qlobal güc mərkəzləri arasındakı rəqabətin kəskinləşdiyi və geosiyasi reallıqların sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə dövlətlərin xarici siyasət strategiyaları regional təhlükəsizliyin təmin olunmasında həlledici rol oynayır. Cənubi Qafqaz kimi mürəkkəb və strateji əhəmiyyətə malik bir regionda davamlı sülhün və sabitliyin bərqərar olması həm regional subyektlərin, həm də qlobal aktorların diqqət mərkəzindədir. 2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” sıradan bir ikitərəfli sənəd olmaq çərçivəsini tamamilə aşaraq, regionun geosiyasi mənzərəsini kökündən dəyişdirən tarixi bir bəyanat kimi beynəlxalq münasibətlər tarixinə düşmüşdür. Bu tarixi akt yüz il əvvəl imzalanmış Qars müqaviləsinin fəlsəfəsini müasir dövrün çağırışları və tələbləri ilə mükəmməl şəkildə sintez edərək, Bakı və Ankara arasındakı münasibətləri hüquqi, siyasi və hərbi baxımdan ən yüksək zirvəyə daşımışdır. Regional sabitliyin qorunması, kənar təhdidlərin neytrallaşdırılması və Avrasiya məkanında tamamilə yeni əməkdaşlıq formatlarının qurulması baxımından bu bəyannamə gələcək onilliklərin inkişaf vektorunu təyin edən strateji yol xəritəsi statusundadır. Sənədin ehtiva etdiyi konseptual yanaşmalar hər iki dövlətin milli maraqlarının qorunmasında vahid və sarsılmaz bir cəbhə formalaşdırmışdır.

İki ölkə arasında sarsılmaz müttəfiqlik münasibətləri Şuşa Bəyannaməsinin gətirdiyi ən fundamental yenilik, onun nüvəsi və əsas strateji sütunudur. Bu sənəd çoxəsrlik qardaşlıq, ortaq tarix, dil və mədəniyyət bağlarını sadəcə bəyanat səviyyəsində saxlamayaraq, onları rəsmi olaraq hərbi-siyasi və strateji ittifaq mərhələsinə yüksəltmişdir. Bəyannamədə əksini tapan, həm regional, həm də qlobal miqyasda ən çox rezonans doğuran mühüm müddəalardan biri, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, eləcə də beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına və təhlükəsizliyinə qarşı üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən təhdid yaxud təcavüz edildiyi təqdirdə, tərəflərin dərhal birgə məsləhətləşmələr aparmasını və BMT Nizamnaməsinin məqsəd və prinsiplərinə uyğun olaraq bir-birinə lazımi hərbi və siyasi yardım göstərməsini nəzərdə tutur. Bu bənd Azərbaycan və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin operativ uyğunluğunun artırılmasını, komanda-qərargah strukturlarının müasirləşdirilməsini, birgə hərbi təlimlərin intensivləşdirilməsini və ən əsası, müdafiə sənayesi sahəsində birgə texnoloji araşdırmaların və istehsal proseslərinin qurulmasını tam təmin edir. Hərbi-strateji komponentlə yanaşı, iqtisadiyyat, nəqliyyat və enerji sahələrindəki sarsılmaz bağlar da bu ittifaqı daxildən gücləndirən amillərdir. Şərq-Qərb Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Koridorunun tərkib hissəsi olan Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətindəki qətiyyətli fəaliyyət və Cənub Qaz Dəhlizinin ötürücülük potensialının genişləndirilməsi bu sarsılmaz müttəfiqliyin real iqtisadi, logistik və geostrateji ifadəsidir. Bu bağlar iki ölkəni bir-birinə qırmaq mümkün olmayan zəncirlərlə bağlayaraq gələcək hər hansı böhran vəziyyətində birgə hərəkət etmək dayanıqlılığı qazandırır.

Digər tərəfdən, bu bəyannamə ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu artırır və Azərbaycanın qlobal arenadakı diplomatik mövqelərini maksimum dərəcədə möhkəmləndirir. Dünyanın ən güclü ordularından birinə, zəngin dövlətçilik ənənələrinə və NATO daxilində həlledici hərbi-siyasi çəkiyə malik olan Türkiyə Respublikası ilə rəsmi surətdə müttəfiqlik statusunun rəsmiləşdirilməsi, Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq təşkilatlarda və qlobal müstəvidə müdafiə olunmasında əvəzsiz zəmanət rolunu oynayır. Hər iki dövlətin diaspor təşkilatlarının, xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəliklərinin, beyin mərkəzlərinin və rəqəmsal media platformalarının beynəlxalq müstəvidə vahid strateji xətt üzrə uzlaşdırılmış şəkildə çıxış etməsi, regionumuza qarşı yönələn qərəzli kampaniyaların, dezinformasiyaların və siyasi təzyiqlərin qarşısını preventiv şəkildə almağa imkan verir. Bu dərin inteqrasiya Azərbaycanın beynəlxalq hüququn müstəqil subyekti kimi nüfuzunu sürətlə artırmaqla yanaşı, onu böyük iqtisadi-ticari layihələrin, tranzit marşrutlarının və regional təhlükəsizlik arxitekturasının əsas mərkəzlərindən birinə çevirir. Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rol və qlobal logistik zəncirdəki etibarlı tərəfdaş statusu Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə söz sahibinə çevrilməsini təmin edir. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycanın suveren güc nümayişini və qlobal arenadakı diplomatik çəkisini rəsmiləşdirərək, ölkəmizin milli təhlükəsizliyini ən yüksək səviyyədə sığortalayan fundamental sənədə çevrilmişdir.

Şuşa Bəyannaməsi təkcə imzalandığı günün reallıqlarına cavab verən keçici bir siyasi sənəd deyil, gələcək nəsillərə ötürüləcək ən böyük strateji mirasdır. Sənəddə öz əksini tapan genişmiqyaslı fəaliyyət planı və bütün sahələri ehtiva edən əməkdaşlıq fəlsəfəsi, iki qardaş ölkənin birgə inkişafının təminatıdır. Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan sarsılmaz ittifaq əlaqələri regionda sülh tərəfdarı olan hər bir dövlət üçün əməkdaşlıq və tərəqqi modelidir. Ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu ən yüksək zirvəyə qaldıran bu sənəd Cənubi Qafqazda güc tətbiqi və təhdid dilinin tamamilə aradan qaldırılmasına, əvəzində isə hüquqa, qarşılıqlı hörmətə və iqtisadi inteqrasiyaya əsaslanan yeni bir nizamın qurulmasına birbaşa xidmət edir. Şuşa şəhərindən bütün dünyaya bəyan edilən bu birlik və müttəfiqlik həm Bakının, həm də Ankaranın qlobal müstəvidə geosiyasi çəkisini artıraraq, regional sabitliyin sarsılmaz dayağı olaraq qalacaqdır.

Pərviz Məcnunov

YAP Laçın rayon təşkilatının əməkdaşı