Ortaq köklərdən strateji tərəfdaşlığa uzanan yol - ŞƏRH

Türk dünyasının iki mühüm dövləti olan Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlər qədim tarixi köklərə, ortaq etnik mənsubiyyətə, dil birliyinə və zəngin mədəni irsə əsaslanır. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən bu ölkələr əsrlər boyu qarşılıqlı əlaqələr içərisində olmuş, müstəqilliklərini bərpa etdikdən sonra isə münasibətlərini müasir beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirmişlər. Bu gün Azərbaycan–Türkmənistan əlaqələri təkcə ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də regional təhlükəsizlik, enerji siyasəti və nəqliyyat-kommunikasiya layihələri baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistan arasında diplomatik münasibətlərin əsası 1992-ci il iyunun 9-da qoyulmuşdur. Müstəqillik əldə etdikdən sonra hər iki dövlət qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan münasibətlər qurmağa başlamışdır. Sonrakı illərdə diplomatik əlaqələrin institusional bazası möhkəmləndirilmiş, 1999-cu ildə Türkmənistanın Bakıda, 2002-ci ildə isə Azərbaycanın Aşqabadda səfirliyi fəaliyyətə başlamışdır. Bu addımlar siyasi dialoqun intensivləşməsinə və əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlər üzrə genişlənməsinə əlverişli şərait yaratmışdır.

Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlərin əsas xüsusiyyətlərindən biri onların strateji xarakter daşımasıdır. İki ölkəni yalnız coğrafi yaxınlıq deyil, həm də ortaq tarix, mədəniyyət, adət-ənənələr və mənəvi dəyərlər birləşdirir. Bu amillər dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm təməl üzərində qurulmasına və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına mühüm təsir göstərir. Son illərdə siyasi əlaqələrin daha da fəallaşması, yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin artması və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsi bu münasibətlərin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir.

Dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən görüşlər Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin inkişafında xüsusi rol oynayır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev son illərdə Türkmənistanda keçirilən bir sıra mühüm beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etmişdir. Xüsusilə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti, Xəzəryanı dövlətlərin zirvə görüşü və Azərbaycan–Türkiyə–Türkmənistan üçtərəfli əməkdaşlıq formatı çərçivəsində keçirilən toplantılar iki ölkə arasında siyasi dialoqun dərinləşməsinə xidmət etmişdir. Türkmənistan rəhbərliyinin Azərbaycana etdiyi səfərlər də münasibətlərin inkişaf dinamikasının göstəricisidir. Bu təmaslar tərəflərin əməkdaşlığın genişləndirilməsinə verdiyi önəmi və qarşılıqlı maraqları əks etdirir.

Xarici siyasət sahəsində əməkdaşlıq da iki ölkə arasındakı münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Türkmənistanın xarici işlər nazirləri arasında keçirilən müntəzəm görüşlər və məsləhətləşmələr müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığın koordinasiyasına imkan yaradır. Bu görüşlərdə siyasi münasibətlər, enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat marşrutları, ticarət əlaqələri, humanitar layihələr və regional proseslər ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılır. Hər iki dövlət beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirərək ortaq maraqların müdafiəsində əməkdaşlıq edir.

Parlamentlərarası münasibətlər də Azərbaycan–Türkmənistan əməkdaşlığının vacib sütunlarından biri hesab olunur. Hər iki ölkənin qanunverici orqanlarında fəaliyyət göstərən dostluq qrupları parlament diplomatiyasının inkişafına mühüm töhfə verir. Deputatlar arasında qarşılıqlı səfərlər, təcrübə mübadiləsi və müxtəlif beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq siyasi münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu əməkdaşlıq həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın və dostluq münasibətlərinin güclənməsinə xidmət edir.

Azərbaycan və Türkmənistan arasında formalaşmış hüquqi baza münasibətlərin sabit və davamlı inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. İki ölkə arasında müxtəlif istiqamətləri əhatə edən çoxsaylı sənədlər imzalanmışdır. Bu sənədlər siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, mədəniyyət, elm, təhsil və digər sahələrdə əməkdaşlığın hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Xüsusi əhəmiyyət daşıyan sənədlərdən biri də 2017-ci ildə Bakıda imzalanmış Strateji tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamədir. Həmin sənəd Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirərək əməkdaşlığın yeni mərhələsinə yol açmışdır.

İqtisadi əməkdaşlıq son illərdə ikitərəfli münasibətlərin ən dinamik inkişaf edən sahələrindən birinə çevrilmişdir. Azərbaycan və Türkmənistan iqtisadi potensiallarından səmərəli istifadə etmək məqsədilə müxtəlif layihələr həyata keçirir, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atırlar. Bu baxımdan Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Komissiyanın iclaslarında iqtisadi əməkdaşlığın mövcud vəziyyəti təhlil olunur, yeni layihələr müzakirə edilir və gələcək fəaliyyət istiqamətləri müəyyənləşdirilir.

Ticarət dövriyyəsinin son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artması iqtisadi münasibətlərin yüksələn xətt üzrə inkişaf etdiyini göstərir. Enerji məhsulları, neft və qaz sektoru, sənaye malları, kənd təsərrüfatı məhsulları və müxtəlif istehlak malları qarşılıqlı ticarətdə mühüm yer tutur. Azərbaycanın ixrac etdiyi sənaye və kənd təsərrüfatı məhsulları ilə yanaşı, Türkmənistandan idxal olunan enerji resursları və digər məhsullar iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin şaxələndiyini nümayiş etdirir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin strateji istiqamətlərindən biridir. Hər iki ölkə zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına malik olmaqla yanaşı, Xəzər regionunun enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Xəzər dənizində yerləşən enerji yataqlarının səmərəli istifadəsi, enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması və regional enerji layihələrinin həyata keçirilməsi sahəsində tərəflər arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Azərbaycan və Türkmənistan Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin iştirakçıları kimi beynəlxalq yükdaşımaların inkişafında mühüm rol oynayırlar. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar, liman infrastrukturlarının modernləşdirilməsi və Orta Dəhlizin inkişafı hər iki ölkənin tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, regionun iqtisadi əhəmiyyətini də yüksəldir.

Humanitar sahədə əlaqələr də Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin ayrılmaz hissəsidir. Mədəniyyət, elm, təhsil və idman sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqlar arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Mədəni tədbirlər, sərgilər, konfranslar və təhsil proqramları ortaq türk irsinin qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına töhfə verir.

Müasir dövrdə Azərbaycan və Türkmənistan regionda sülhün, sabitliyin və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın təşviq olunmasında mühüm rol oynayan tərəfdaş dövlətlər kimi çıxış edirlər. Xəzər regionunda təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat məsələləri üzrə ortaq mövqelər nümayiş etdirən iki ölkə beynəlxalq platformalarda da əməkdaşlıqlarını davam etdirirlər. Bu əməkdaşlıq yalnız milli maraqlara deyil, bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiyasına və regionun dayanıqlı inkişafına xidmət edir.

Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan–Türkmənistan münasibətləri möhkəm tarixi təməllər üzərində qurulmuş, qarşılıqlı etimada əsaslanan və gələcəyə hesablanmış strateji tərəfdaşlıq modelidir. Dövlət rəhbərlərinin siyasi iradəsi, xalqlar arasında mövcud olan qardaşlıq bağları və ortaq maraqlar bu əlaqələrin perspektivlərini daha da genişləndirir. Gələcək illərdə siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın daha da dərinləşəcəyi, bunun isə həm iki ölkənin inkişafına, həm də Türk dünyasının güclənməsinə mühüm töhfə verəcəyi şübhəsizdir.

Elvin Əliyev

YAP Babək rayon təşkilatı sədrinin müavini