Azərbaycan–Avropa Komissiyası münasibətlərində yeni mərhələ - ŞƏRH

2026-cı il iyulun 1-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin verdiyi bəyanat Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin hazırkı vəziyyətini və gələcək inkişaf istiqamətlərini aydın şəkildə əks etdirir. Bəyanatda təkcə ikitərəfli əməkdaşlığın indiki səviyyəsi deyil, həm də enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika, yaşıl enerji və Cənubi Qafqazda sülh prosesinin perspektivləri geniş şəkildə dəyərləndirilir. Çıxış göstərir ki, Azərbaycan Avropa ilə münasibətlərini yalnız iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də strateji tərəfdaşlıq müstəvisində inkişaf etdirməyə çalışır.

Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğulayır ki, son aylarda Avropa İttifaqının yüksək səviyyəli nümayəndələrinin Azərbaycana ardıcıl səfərləri münasibətlərdə yeni dinamikanın formalaşdığını göstərir. Mart ayında Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın, may ayında Avropa diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallasın, iyul ayında isə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Bakıya səfərləri qarşılıqlı siyasi dialoqun intensivləşdiyini nümayiş etdirir. Bu fakt onu deməyə əsas verir ki, tərəflər əməkdaşlığı daha geniş sahələri əhatə edəcək şəkildə inkişaf etdirmək niyyətindədirlər.

Bəyanatda iqtisadi əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Statistik göstəricilər göstərir ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır və ölkənin xarici ticarət dövriyyəsinin 40 faizdən çoxu məhz Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin payına düşür. Digər tərəfdən, Azərbaycan da Cənubi Qafqaz regionunda Avropa İttifaqının ən iri ticarət tərəfdaşı kimi çıxış edir və region üzrə ticarətin böyük hissəsini təmin edir. Bu göstəricilər iqtisadi əlaqələrin təsadüfi deyil, uzunmüddətli və qarşılıqlı maraqlara əsaslandığını sübut edir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq Prezidentin çıxışında ən vacib istiqamətlərdən biri kimi təqdim olunur. 2022-ci ildə imzalanmış enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumundan sonra Azərbaycanın Avropa ölkələrinə təbii qaz ixracının təxminən 65 faiz artması bu əməkdaşlığın real nəticələrini nümayiş etdirir. Hazırda Azərbaycan qazı Avropa İttifaqının on üzv dövlətinə ixrac edilir və gələcəkdə bu coğrafiyanın daha da genişlənməsi üçün imkanların mövcud olduğu qeyd olunur. Bu fakt Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasətində Azərbaycanın mühüm rol oynadığını göstərir.

Cənab Prezident İlham Əliyev enerji təhlükəsizliyini milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirərək Azərbaycanın uzun illər ərzində bu istiqamətdə ciddi siyasi, diplomatik və maliyyə resursları sərf etdiyini bildirir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizinin yaradılması bu siyasətin ən uğurlu nəticələrindən biri hesab olunur. Təxminən 3500 kilometr uzunluğunda olan bu enerji infrastrukturu Xəzər hövzəsinin enerji ehtiyatlarını Avropa bazarına çatdırmaqla həm Azərbaycanın, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir. Bu layihə eyni zamanda beynəlxalq əməkdaşlığın uğurlu nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Bəyanatda bərpaolunan enerji istiqaməti də xüsusi vurğulanır. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, xarici və yerli şirkətlərlə imzalanmış müqavilələr yaxın beş-altı il ərzində ölkədə səkkiz giqavat həcmində Günəş və külək enerjisi istehsal etməyə imkan verəcək. Bu, Azərbaycanın ənənəvi enerji ixracatçısından tədricən yaşıl enerji istehsalçısına çevrilmək istiqamətində ciddi addımlar atdığını göstərir. Xəzər dənizinin külək potensialı, ölkənin yüksək Günəş enerjisi ehtiyatları və mövcud elektrik ötürmə infrastrukturu Avropa ilə bu sahədə də uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır.

Cənab Prezident çıxışında regional təhlükəsizlik məsələlərinə də geniş yer ayırır. Xüsusilə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında normallaşma prosesinin müsbət istiqamətdə inkişaf etdiyi qeyd edilir. Ötən il Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə imzalanmış Birgə Bəyannamə və sülh sazişinin mətninin paraflanması regionda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi təqdim olunur. Cənab Prezident bu prosesi "de-fakto sülh" adlandıraraq artıq müsbət nəticələrin hiss olunduğunu bildirir.

Sülh siyasətinin praktik nəticələri də çıxışda diqqətə çatdırılır. Azərbaycan Ermənistan istiqamətində yük daşımalarına tətbiq olunan məhdudiyyətləri aradan qaldırıb, həmçinin benzin və dizel kimi mühüm yanacaq məhsullarının ixracına başlayıb. Bu addımlar qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və regionda iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə təşəbbüslər göstərir ki, sülh yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, real iqtisadi və humanitar addımlarla da möhkəmləndirilə bilər.

Çıxışın yekun hissəsində Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın əsas məqsədinin Cənubi Qafqazı uzunmüddətli sabitlik, qarşılıqlı əməkdaşlıq və etibarlı tərəfdaşlıq məkanına çevirmək olduğunu vurğulayır. O, Avropa Komissiyasının bu prosesə göstərdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirərək gələcəkdə də birgə fəaliyyətin davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd edir. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasətində regional sülh, iqtisadi inteqrasiya və beynəlxalq əməkdaşlıq əsas prioritetlər sırasında qalmaqdadır.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin 1 iyul 2026-cı il tarixli bəyanatı Azərbaycan–Avropa Komissiyası münasibətlərinin yeni inkişaf mərhələsinə daxil olduğunu göstərən mühüm siyasi sənəd xarakteri daşıyır. Çıxışdan aydın olur ki, enerji təhlükəsizliyi, yaşıl enerji, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, iqtisadi əməkdaşlıq və regional sülh məsələləri qarşıdakı illərdə tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edəcək. Mənim qənaətimə görə, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycanın milli maraqlarının təmin edilməsinə, həm də Avropanın enerji və iqtisadi təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verəcəkdir. Eyni zamanda, regionda davamlı sülhün bərqərar olması Cənubi Qafqazın inkişafı üçün yeni imkanlar yaradacaq və qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlərin formalaşmasını sürətləndirəcəkdir.

Çinarə Məmmədova

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini, YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəalı