ABŞ-İran: diplomatiyanın sonu? - AKTUAL

Memorandum müvəqqəti olaraq əlçatan deyil

8 iyul axşamı ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İrana qarşı yeni bir sıra zərbələr endirdi və hədəflərin siyahısını və onların coğrafi əhatə dairəsini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirdi. Dəmir yolu xətləri 8 apreldə münaqişə zonasında rəsmi olaraq qüvvəyə minən atəşkəsdən bəri ilk dəfə hədəfə alındı. İran ABŞ-ın Yaxın Şərq müttəfiqlərinin hərbi obyektlərinə zərbələrlə cavab verdi. Zərbə mübadiləsi 9 iyulda gün ərzində davam etdi. Vaşinqton qeyd etdi ki, İranla atəşkəs müqaviləsi "müvəqqəti olaraq ləğv edilmiş" hesab edilə bilər.8 iyul axşamı ABŞ ordusu İrana qarşı yeni zərbələr endirəcəyini elan edib. Bu, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) Hörmüz boğazında bir neçə kommersiya tankerini atəşə tutmasına cavab olaraq oxşar əməliyyatdan bir gün sonra baş verib.ABŞ Mərkəzi Komandanlığı sosial mediada "ABŞ Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığını təhdid etmək qabiliyyətini daha da zəiflətmək üçün İrana qarşı əlavə zərbələrə başlayıb" - deyə elan edib. "Amerika Birləşmiş Ştatları İranı bu vacib beynəlxalq su yolunda (Hörmüz boğazı) kommersiya gəmiçiliyinə və mülki heyətə qarşı son zamanlar etdiyi əsassız təcavüzə görə məsuliyyətə cəlb edir".ABŞ ordusunun məlumatına görə, əməliyyatın ilk saatlarında İranda 90-dan çox hədəfə zərbə endirilib. Bombardman kampaniyasının miqyası son 24 saat ərzində xeyli artıb.Xüsusilə, ABŞ qüvvələri İranın şimalındakı iki dəmir yolu körpüsünə qanadlı raketlərlə hücum edib. Bu, atəşkəs elan ediləndən bəri üç ay ərzində İranın nəqliyyat infrastrukturuna edilən ilk zərbədir. İran adalarında da partlayışlar qeydə alınıb. Bundan əlavə, İran bələdiyyə hakimiyyəti 9 iyulda Buşehr Atom Elektrik Stansiyasının da ABŞ hücumlarına məruz qaldığını açıqlayıb.İsrail xəbər agentliyinin Kan mənbələrə istinadən verdiyi məlumata görə, Pentaqon 17 iyunda ABŞ-İran arasında anlaşma memorandumunun imzalanmasından sonra son həftələrdə Avropaya köçürülmüş tanker təyyarələrini Yaxın Şərqə qaytarmağa başlayıb.ABŞ hücumlarından sonrakı ilk saatlarda İİKK Küveyt və Bəhreyndə ABŞ hərbi obyektlərinə hücum edib. "İİKK-nın mətbuat xidməti bildirib ki, "İİKK-nın Hərbi Dəniz Qüvvələri və Aerokosmik Qüvvələri raket və dronlardan istifadə edərək birgə əməliyyat keçirərək düşmən hücumlarından bir saat sonra ABŞ-ın iki müstəmləkə işğal bazasındakı əsas infrastruktur və vacib obyektlərə zərbələr endirib". Daha sonra İranın hücumları davam edərək İordaniyada ABŞ tərəfindən idarə olunan obyektləri hədəf alıb.İİKK-nın Hərbi Dəniz Qüvvələri verdiyi açıqlamada Vaşinqtonun gərginləşməyə davam edəcəyi təqdirdə Hörmüz boğazını tam blokadaya alacağına söz verib. İİKK nümayəndələri vəd ediblər ki, "ABŞ terrorçu ordusunun hər hansı bir macərası və gəmiçilik marşrutlarının müəyyənləşdirilməsinə müdaxiləsi təkcə sarsıdıcı cavabımızla nəticələnməyəcək, həm də boğazın tədricən açılması prosesini ciddi şəkildə pozacaq və Hörmüz boğazından istifadə edən dövlətlərin maraqlarına ciddi təhlükə yaradacaq".Lakin vəziyyətin gərginləşməsinə səbəb məhz Hörmüz boğazının hazırkı statusu ilə bağlı qeyri-müəyyənlik olub. Məlumatlı mənbələr CNN-ə bildiriblər ki, Donald Tramp Hörmüz boğazından keçid hələ də tam bərpa olunmadığı üçün İrana zərbələr endirməyi əmr edib. Onların sözlərinə görə, Trampı qıcıqlandıran digər amil İranın ticarət gəmilərinə zərbə endirmə vaxtı olub. Bu, ABŞ prezidentinin NATO sammiti üçün Ankaraya gəldiyi 8 iyul axşamı baş verib.Bu arada, 8 apreldən bəri bölgədə müxtəlif dərəcədə uğurla qüvvədə olan və 17 iyun tarixli ABŞ-İran memorandumuna əsasən uzadılan atəşkəs artıq qüvvədən düşmüş kimi görünür. ABŞ-ın yüksək vəzifəli rəsmisi CNN-ə bildirib ki, "İranla atəşkəs müqaviləsi ən azı müvəqqəti olaraq ləğv edilib". O, əlavə edib ki, Yaxın Şərqdəki vəziyyət çox dinamik olaraq qalır və artıq həyata keçirilənlərə əlavə olaraq daha çox zərbə endirmək mümkündür.Təkcə ABŞ ordusu deyil, həm də İsrail hakimiyyəti buna hazırlaşır. 8 iyul axşamı İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu müdafiə naziri İsrael Katz ilə görüş keçirib. Onlar İrana qarşı tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara mümkün qayıdışı müzakirə ediblər. Vaşinqton həmçinin yeni gərginləşmə mərhələsini İran isteblişmentinin ən radikal elementlərinin ABŞ-İran anlaşma memorandumunun nəticələrindən narazı olması ilə əlaqələndirir. Axios mənbələrinə görə, sərt xətt tərəfdarları, çox güman ki, İran hakimiyyəti ilə razılaşdırılmamış marşrutla Oman sahillərindən ticarət gəmilərinin keçməyə başlaması səbəbindən İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarətinin zəiflədiyini hiss ediblər. Bundan əlavə, Axios mənbələri qeyd edir ki, İslam Respublikasının xaricdəki dondurulmuş bank hesabları "qırğıların" gözlədiyi kimi dərhal dondurulmayıb.Nəşrin Amerika mənbəyi vurğulayıb ki, "İran rəhbərliyinin bəziləri bütün bunlardan narazı idilər. Onlar (İran qüvvələri) atəş açmağa başladılar və biz qərara gəldik ki, geri çəkilməyin vaxtıdır. Bu, bir prosesdir. Səbrimiz var. İstədiyimiz razılaşmanı (Yaxın Şərqdə hərtərəfli razılaşma) əldə etməsək, buna nail ola bilməyəcəyik."
V.VƏLİLİ