Azərbaycanın "Orta Güc" strategiyası

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumundakı konseptual və proqram xarakterli çıxışı həm daxili, həm də beynəlxalq analitik dairələrdə ölkəmizin yeni geosiyasi və geoiqtisadi statusunun dərindən təhlil edilməsinə güclü təkan vermişdir. Forumda dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər, irəli sürdüyü tezislər və regionun gələcəyinə dair cızdığı yol xəritəsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunu yenidən qiymətləndirməyi tələb edir. Bu müstəvidə aparıcı siyasi ekspertlərin, beynəlxalq münasibətlər mütəxəssislərinin və strateji təhlilçilərin gəldiyi ən mühüm ortaq nəticə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq regional aktor olmaq çərçivəsini tamamilə aşaraq, qlobal miqyasda qəbul edilən və öz hərəkət sferası olan nüfuzlu bir "orta güc" (middle power) statusuna yüksəlmişdir.

Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində "orta güclər" həm hərbi-siyasi, həm də iqtisadi-diplomatik imkanları ilə qlobal supergüclərlə kiçik dövlətlər arasında körpü rolunu oynayan, beynəlxalq böhranların həllində vasitəçilik potensialına malik olan və öz regionunda yeni təhlükəsizlik arxitekturasını diktə edən subyektlər kimi xarakterizə olunur. Ekspertlərin rəyinə görə, Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Forumundakı çıxışı Azərbaycanın bu statusu qazanmasını şərtləndirən strateji sütunları və ölkənin gələcək vizyonunu bütün detalları ilə ortaya qoyur.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, bir ölkənin orta gücə çevrilməsinin ilkin və ən vacib şərti onun kənar hərbi-siyasi asılılıqdan tam xilas olması və öz təhlükəsizlik problemlərini müstəqil şəkildə, beynəlxalq güclərin diktəsi olmadan həll etmək bacarığıdır. Azərbaycan 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının kağız üzərində qalmış qətnamələrini öz gücü, daxili resursları və milli ordusu ilə icra edərək suverenliyini tam bərpa etdi. Bu, müasir beynəlxalq münasibətlər tarixində presedenti az olan hərbi-siyasi zəfərdir.

Prezident İlham Əliyevin Forumdakı çıxışında sülh gündəliyinə sadiqlik və eyni zamanda hərbi qüdrətin, müdafiə sənayesinin inkişaf etdirilməsi paralelliyini qoruması tezisi analitiklər tərəfindən xüsusi maraqla qarşılanır. Ekspert rəylərinə görə, Azərbaycan regionda yeni hərbi-strateji reallıq yaradan və bu reallığı iri qlobal güclərə qəbul etdirən bir dövlətdir. Ölkəmiz artıq kənardan təhlükəsizlik idxal edən deyil, əksinə, regional təhlükəsizliyin təminatçısı qismində çıxış edərək ətraf coğrafiyaya sabitlik ixrac edən əsas güc mərkəzidir.

Beynəlxalq strateqlərin təhlillərində Azərbaycanın orta güc statusunu möhkəmləndirən coğrafi və geoiqtisadi faktorların rolu geniş yer tutur. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin tam mərkəzində yerləşən Azərbaycan, Avrasiya materikinin ən etibarlı və rentabelli logistik qovşağına çevrilmişdir. Dövlət başçısının çıxışında toxunduğu nəqliyyat dəhlizləri və regional inteqrasiya məsələləri bu reallığı bir daha təsdiqləyir.

Xüsusilə "Orta Dəhliz" (Middle Corridor) layihəsinin reallaşmasında Azərbaycanın həlledici mövqedə dayanması və Avropanın enerji təhlükəsizliyində strateji alternativ rolunu oynaması ölkəmizi qlobal qərar qəbuletmə proseslərinin birbaşa iştirakçısına çevirir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, rəsmi Bakı sadəcə tranzit marşrutu təqdim edən ölkə deyil, həm də regional layihələrin əsas təşəbbüskarı, moderatoru və sərmayədarı kimi çıxış edir. Bu isə güclü iqtisadi potensiala malik orta güclərin ən bariz institusional xüsusiyyətlərindəndir.

IV Şuşa Qlobal Media Forumunda dövlət başçısının beynəlxalq hüququn aliliyi, Qoşulmama Hərəkatındakı uğurlu sədrlik təcrübəsi və COP29 kimi irimiqyaslı qlobal tədbirə ev sahibliyi etməyimiz barədə konseptual fikirləri Azərbaycanın diplomatik çəkisini və hədəflərini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Beynəlxalq münasibətlər üzrə analitiklər vurğulayırlar ki, orta güclər böyük koalisiyalar yarada bilmək, fərqli siyasi qütbləri eyni masa ətrafında toplamaq və qlobal gündəliyi müəyyənləşdirmək qabiliyyətinə malik olmalıdırlar.

Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dördillik rəhbərliyi dövründə neokolonializmə qarşı apardığı sistemli mübarizə, kiçik ada dövlətlərinin üzləşdiyi ekoloji və siyasi problemlərin dünya miqyasında səsləndirilməsi üçün göstərdiyi səylər rəsmi Bakının qlobal ədalət tərəfdarı kimi çıxış etdiyini göstərir. Noyabr ayında Bakıda keçiriləcək COP29 sammiti isə Azərbaycanın artıq iqlim diplomatiyasında və yaşıl keçid müzakirələrində qlobal liderlərdən biri olduğunu bütün dünyaya təsdiq edəcək. Bu miqyasda fəaliyyət yalnız öz gücünə və diplomatik manevr imkanlarına tam əmin olan orta güclərin iddialarına uyğundur.

Dünyanın müxtəlif qitələrindən gələn 150-dən çox media nümayəndəsinin, nüfuzlu beyin mərkəzlərinin rəhbərlərinin və rəsmi şəxslərin Şuşada bir araya gəlməsi Azərbaycanın qlobal strateji müzakirələrin intellektual mərkəzinə çevrildiyinin göstəricisidir.

Prezident İlham Əliyevin xarici jurnalistlərin ən çətin və provokativ suallarına belə birbaşa, dərin, tarixi və hüquqi dəlillərə söykənən cavablar verməsi ölkə rəhbərliyinin strateji özünəinamını nümayiş etdirir. Analitiklər vurğulayırlar ki, bu cür forumlar vasitəsilə Azərbaycan öz reallıqlarını dünya ictimaiyyətinə birbaşa, heç bir kənar vasitəçi olmadan çatdırır və qlobal informasiya məkanında da gündəliyi müəyyənləşdirən tərəf kimi çıxış edir. Bu, orta güclər üçün xarakterik olan intellektual üstünlük və strateji kommunikasiya bacarığının zirvəsidir.

Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumundakı çıxışı və səsləndirdiyi strateji bəyanatlar Azərbaycanın öz inkişafının keyfiyyətcə yeni — qlobal səviyyədə qəbul edilən "orta güc" mərhələsinə qədəm qoyduğunu qəti şəkildə rəsmiləşdirdi. Bu, sadəcə hərbi qələbənin nəticəsi deyil, illər boyu həyata keçirilən daxili iqtisadi islahatların, uğurlu enerji strategiyasının və müstəqil xarici siyasət kursunun məntiqi yekunudur.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi