Azərbaycan və Slovakiya arasında ikitərəfli münasibətlər - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində Avropa ölkələri ilə qurulan münasibətlər hər bir dövlətin milli maraqları və qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında inkişaf edir. Bu kontekstdə, son illərdə Mərkəzi Avropanın mühüm dövlətlərindən biri olan Slovakiya Respublikası ilə əlaqələr tamamilə yeni, strateji səviyyəyə yüksəlmişdir. İki ölkə arasındakı bu dinamik tərəfdaşlıq təkcə ikitərəfli maraqları deyil, həm də regional təhlükəsizlik və Avropanın enerji arxitekturasını əhatə edən geniş coğrafi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrini arasındakı şəxsi dostluq və siyasi etimad mühiti bu əlaqələrin sürətlə dərinləşməsinə xidmət edir.

Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin Azərbaycana rəsmi səfəri bu tərəfdaşlığın gələcək inkişaf vektorunu müəyyən edən tarixi dönüş nöqtəsi hesab oluna bilər. Səfərin diplomatik protokolu və coğrafiyası onun sıradan bir rəsmi gəliş olmadığını, dərin siyasi və rəmzi məna daşıdığını göstərir. Avropa İttifaqı dövlət başçıları arasında ilk dəfə olaraq məhz Peter Pelleqrininin birbaşa Qarabağa – Füzuli Beynəlxalq Hava Limanına enməsi və ardınca Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada Prezident İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində çox ciddi mesajdır. Bu addım Slovakiyanın Azərbaycanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və post-münaqişə dövründə regionda yaratdığı yeni reallıqlara rəsmi Bratislavanın verdiyi birmənalı dəstəyin nümayişidir. Eyni zamanda, Xankəndidə fəxri qonağın şərəfinə rəsmi naharın təşkil olunması bu dəstəyin növbəti əyani sübutu kimi tarixə düşmüşdür.

Bu tarixi səfər və tərəflər arasındakı danışıqlar sadəcə bəyanatlarla kifayətlənməyib, konkret sahələr üzrə əməkdaşlığın yol xəritəsini cızmışdır. Azərbaycan və Slovakiya arasındakı çoxşaxəli əlaqələri aşağıdakı mühüm istiqamətlər üzrə qruplaşdırmaq olar:

Avropanın enerji xəritəsinin yenidən formalaşdığı bir dövrdə Azərbaycan qitənin ən etibarlı tərəfdaşlarından birinə çevrilmişdir. Slovakiya üçün diversifikasiya və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu mənada, Azərbaycanın təbii qazının Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya nəqli, habelə "Həmrəylik Halqası" (Solidarity Ring) kimi təşəbbüslər Slovakiyanın enerji resurslarına olan tələbatının ödənilməsində mühüm rol oynayır. Hər iki liderin bəyanatlarında vurğulandığı kimi, gələcəkdə qaz tədarükünün həcminin artırılması və yaşıl enerji layihələrində birgə iştirak ikitərəfli iqtisadi gündəliyin əsas sütununu təşkil edir.

Azərbaycan hazırda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin mərkəzi qovşağı kimi çıxış edir. Slovakiya tərəfi Azərbaycanın bu logistik imkanlarından faydalanmaqda olduqca maraqlıdır. Digər tərəfdən, Slovakiya şirkətlərinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması prosesində, xüsusən də azad edilmiş ərazilərdə "ağıllı kənd" və "ağıllı şəhər" layihələrinin reallaşdırılmasında iştirakı planlaşdırılır. Bu, həm slovakiya texnologiyalarının Azərbaycan bazarına daxil olmasına, həm də işğaldan azad edilmiş torpaqların ən müasir standartlarla bərpasına xidmət edir.

Səfərin ən praktiki və vətəndaşlar üçün birbaşa əlçatan nəticələrindən biri iki ölkə arasında birbaşa hava əlaqəsinin yaradılması barədə əldə olunmuş razılıqdır. Payız aylarında reallaşması nəzərdə tutulan birbaşa aviareyslər həm turizmin inkişafına misilsiz töhfə verəcək, həm də iş adamlarının gediş-gəlişini asanlaşdıracaq. Bundan əlavə, viza prosedurlarının sadələşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar təhsil, mədəniyyət və idman sahəsində mübadilələri sürətləndirəcək.

Slovakiya Azərbaycanın NATO ilə tərəfdaşlıq münasibətlərində mühüm əlaqələndirici rolunu (NATO-nun Azərbaycandakı əlaqələndirici səfirliyi missiyası çərçivəsində) yerinə yetirir. Bu, iki ölkə arasında hərbi-siyasi və təhlükəsizlik sahəsindəki etimadın yüksək göstəricisidir. Eyni zamanda, parlamentlərarası əlaqələr çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi ilə Slovakiya parlamenti arasında sıx koordinasiya mövcuddur. Hər iki dövlət beynəlxalq təşkilatlarda, o cümlədən BMT və ATƏT çərçivəsində bir-birinin suverenliyini və milli maraqlarını dəstəkləyən prinsipial mövqe nümayiş etdirir.

Prezident Peter Pelleqrininin Azərbaycana rəsmi səfəri və Prezident İlham Əliyev ilə apardığı genişmiqyaslı danışıqlar Bakı və Bratislava arasında yalnız iqtisadi deyil, həm də dərin mənəvi və geosiyasi körpülərin qurulduğunu sübut edir. Bu yaxınlaşma Avropa İttifaqı məkanında Azərbaycanın mövqelərinin güclənməsinə, Slovakiyanın isə Cənubi Qafqaz kimi geostrateji baxımdan mühüm bir regionda etibarlı və güclü tərəfdaş qazanmasına rəvac verir. Nəticə etibarilə, hər iki dövlətin nümayiş etdirdiyi bu qarşılıqlı siyasi iradə yaxın gələcəkdə Avrasiya məkanında daha irimiqyaslı və səmərəli layihələrin icrasına zəmin yaradır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrini arasında keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər və əldə olunmuş razılaşmalar, Bakı ilə Bratislava arasında formalaşan münasibətlərin sadəcə iki dövlətin regional maraqları çərçivəsində qalmadığını, daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi miqyas aldığını nümayiş etdirir. Bu yaxınlaşma bütövlükdə Avrasiya məkanında, xüsusilə də Avropa İttifaqı ilə Cənubi Qafqaz regionu arasındakı strateji koordinasiyada yeni bir modelin əsasını qoyur.

Tərəflər arasındakı münasibətlərin bu cür yüksək dinamika ilə inkişaf etməsi hər iki tərəf üçün strateji dividendlər vəd edir:

• Azərbaycan üçün əhəmiyyəti: rəsmi Bakı Avropa İttifaqının mühüm üzvlərindən biri olan Slovakiya simasında özünün suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və post-münaqişə dövründə regionda reallaşdırdığı genişmiqyaslı layihələri tam dəstəkləyən prinsipial bir tərəfdaş qazanır. Avropanın daxilində Azərbaycana qarşı yönələn bəzi qərəzli siyasi meyillərin fonunda, Slovakiyanın nümayiş etdirdiyi ədalətli və praqmatik mövqe balanslaşdırıcı amil rolunu oynayır və Azərbaycanın Avropa məkanındakı diplomatik mövqelərini daha da möhkəmləndirir.
• Slovakiya üçün əhəmiyyəti: Mərkəzi Avropanın sənaye mərkəzlərindən biri olan Slovakiya, Cənubi Qafqazın lider dövləti ilə birbaşa əlaqələr qurmaqla həm özünün enerji təhlükəsizliyini etibarlı şəkildə diversifikasiya edir, həm də regionun nəqliyyat-logistika imkanlarından faydalanmaq üçün birbaşa çıxış əldə edir. Eyni zamanda, Qarabağın bərpası prosesində slovakiya şirkətlərinin iştirakı ölkə iqtisadiyyatı və investisiya mühiti üçün yeni qlobal qapılar açır.

Prezident Peter Pelleqrininin Azərbaycana rəsmi səfəri çərçivəsində reallaşan təmaslar və aparılan müzakirələr Bakı ilə Bratislava arasında yalnız bu günün iqtisadi dividendtlərinə hesablanmış müvəqqəti əməkdaşlıq deyil, gələcək onillikləri əhatə edən dərin mənəvi, siyasi və strateji körpülərin qurulduğunu sübut edir. Hər iki dövlət başçısının nümayiş etdirdiyi güclü qarşılıqlı siyasi iradə, ikitərəfli əlaqələrin gələcəkdə daha böyük qlobal layihələrlə zənginləşəcəyinə və bu dostluq ittifaqının Avrasiya coğrafiyasında sabitliyin, təhlükəsizliyin və rifahın təmin olunmasında fundamental dayaq vəzifəsini yerinə yetirəcəyinə tam zəmin yaradır.

Cəmilə Bağırova

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi