Azərbaycanda meliorasiya və su təsərrüfatında yeni inkişaf mərhələsi: institusional islahatlar dayanıqlı gələcəyin təminatıdır

Su hər bir ölkənin strateji sərvəti, ərzaq təhlükəsizliyinin, kənd təsərrüfatının və dayanıqlı iqtisadi inkişafın əsas dayaqlarından biridir. İqlim dəyişiklikləri, yağıntıların qeyri-sabitliyi və su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması zərurəti fonunda Azərbaycanda meliorasiya və su təsərrüfatının müasirləşdirilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilib. Son dövrlər bu sahədə həyata keçirilən institusional islahatlar və genişmiqyaslı infrastruktur layihələri göstərir ki, ölkədə meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələ başlayır.

Ölkə Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasında su ehtiyatlarının qorunması, onların səmərəli idarə olunması və müasir texnologiyaların tətbiqi xüsusi yer tutur. Məqsəd yalnız mövcud problemləri aradan qaldırmaq deyil, həm də gələcək onilliklər üçün etibarlı su təminatı sistemini formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan meliorasiya və su təsərrüfatı sahəsində aparılan islahatlar ölkənin uzunmüddətli inkişaf konsepsiyasının mühüm tərkib hissəsidir.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi institusional islahatların mühüm tərkib hissəsi kimi Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin bazasında yeni idarəetmə modelinin formalaşdırılması dövlət idarəçiliyində çevikliyi və səmərəliliyi artırmağa xidmət edir. Yeni qurumun yaradılması idarəetmədə təkrarlanan funksiyaların aradan qaldırılması, qərarların operativ qəbul edilməsi, maliyyə və texniki resurslardan daha rasional istifadə baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu dəyişikliklər təsadüfi deyil. Son illər ölkədə su ehtiyatlarının idarə olunması sahəsində geniş təhlillər aparılıb, beynəlxalq təcrübə öyrənilib və mövcud çağırışlara uyğun yeni yanaşmalar hazırlanıb. Azərbaycanın transsərhəd çaylardan asılılığı, qlobal iqlim dəyişiklikləri, quraqlıq risklərinin artması, əhalinin və kənd təsərrüfatının suya tələbatının yüksəlməsi daha müasir idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqini zəruri edib.
Yeni idarəetmə modeli ilk növbədə vahid koordinasiya prinsipinə əsaslanır. Bu yanaşma su ehtiyatlarının planlaşdırılması, bölgüsü, istifadəsi və mühafizəsinin eyni strategiya əsasında həyata keçirilməsinə imkan yaradacaq. Mütəxəssislərin fikrincə, bu, həm su itkilərinin azaldılmasına, həm də investisiya layihələrinin daha səmərəli icrasına şərait yaradacaq.
Meliorasiya sistemlərinin yenilənməsi kənd təsərrüfatının inkişafı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanda minlərlə hektar əkin sahəsinin məhsuldarlığı məhz suvarmanın keyfiyyətindən asılıdır. Müasir suvarma texnologiyalarının tətbiqi, magistral və təsərrüfatdaxili kanalların yenidən qurulması, nasos stansiyalarının modernləşdirilməsi və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin genişləndirilməsi fermerlərin daha sabit və yüksək məhsul əldə etməsinə xidmət edəcək.
Dövlət başçısının müəyyən etdiyi prioritetlərdən biri də su ehtiyatlarından qənaətlə istifadə olunmasıdır. Bu istiqamətdə damcı və yağmurlama üsulu ilə suvarmanın genişləndirilməsi, su ölçmə sistemlərinin tətbiqi, itkilərin minimuma endirilməsi və su istifadəçilərinin məsuliyyətinin artırılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, su ehtiyatlarının idarə olunmasında rəqəmsal texnologiyalar və dəqiq monitorinq sistemləri mühüm nəticələr verir. Azərbaycan da bu istiqamətdə müasir yanaşmaları tətbiq etməyə başlayır.
Su anbarlarının təhlükəsiz istismarı, daşqın risklərinin azaldılması, kollektor-drenaj şəbəkələrinin bərpası və yeni su mənbələrinin yaradılması ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. Xüsusi vurğulanmalı məqamlardan biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə meliorasiya və su təsərrüfatı sisteminin yenidən qurulmasıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa layihələri çərçivəsində su infrastrukturunun müasir standartlara uyğun qurulması həmin bölgələrin iqtisadi potensialının reallaşdırılmasına, kənd təsərrüfatının inkişafına və əhalinin dayanıqlı məskunlaşmasına mühüm töhfə verir.
Yeni institusional model beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından da yeni imkanlar açır. Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və digər beynəlxalq maliyyə institutları ilə həyata keçirilən layihələrdə vahid və çevik idarəetmə sistemi investisiya mühitini daha da yaxşılaşdıracaq, iri infrastruktur layihələrinin icrasını sürətləndirəcək.
Prezident İlham Əliyevin son fərman və sərəncamları bir daha nümayiş etdirir ki, Azərbaycan su təhlükəsizliyini milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirir. Dövlət siyasətinin əsas məqsədi yalnız mövcud problemlərin həlli deyil, həm də gələcək onilliklər üçün dayanıqlı su idarəetmə sisteminin formalaşdırılmasıdır. Bu isə müasir texnologiyalara əsaslanan, şəffaf və səmərəli idarəetmə modeli olmadan mümkün deyil.

Ümid Şükürov,
Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyyatları Agentliyi, İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı, Gəncə şəhər Sukanal İdarəsinin Mənbələrin və Su anbarlarının istismarı sahəsinin rəisi, YAP Gəncə şəhər 152 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri, Gəncə şəhər Kəpəz Bələdiyyəsinin üzvü