Milli varlığımızın və mənəvi bütövlüyümüzün rəmzi: Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan Dili Günü

Dil hər bir millətin varlığını, onun milli-mənəvi dəyərlərini, tarixi yaddaşını və mədəni irsini nəslindən-nəslə ötürən müqəddəs bir xəzinədir. Dünyada mövcud olan minlərlə dil arasında Azərbaycan dili özünəməxsus ahəngdarlığı, zəngin söz ehtiyatı, çevik qrammatik quruluşu və dərin ifadə imkanları ilə xüsusi yer tutur. Müstəqil dövlətçiliyimizin təməl sütunlarından biri olan ana dilimiz əsrlər boyu müxtəlif imperiyaların, siyasi təzyiqlərin və assimilyasiya təhlükələrinin sınağından keçərək bu günümüzə qədər öz saflığını və əzəmətini qoruyub saxlamışdır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərmanına əsasən hər il avqustun 1-i ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi təntənəli şəkildə qeyd edilir. Bu tarixi Fərman təkcə təqvimə yeni bir əlamətdar günün əlavə olunması deyil, müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət dil siyasətində, milli-mənəvi özünüdərk prosesində və Latın qrafikalı əlifbaya tam keçidin təmin olunmasında həyata keçirilmiş misilsiz bir dönüş nöqtəsidir.
Azərbaycan dilinin dövlət dili səviyyəsinə yüksəlməsi və rəsmi status qazanması mürəkkəb və şərəfli bir tarixi yol keçmişdir. Sovet imperiyası dövründə müttəfiq respublikaların milli dillərinin sıxışdırıldığı, rus dilinin yeganə dominant dilə çevrilməsi siyasətinin yürüdüldüyü bir şəraitdə — 1970-ci illərdə Azərbaycan SSR-ə rəhbərlik edən Heydər Əliyevin göstərdiyi misilsiz cəsarət və uzaqgörənlik nəticəsində ana dilimizin taleyində köklü dəyişiklik baş verdi. 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyası qəbul edilərkən, Moskva mərkəzi hakimiyyətinin ciddi müqavimətinə baxmayaraq, Ulu Öndər böyük siyasi iradə göstərərək Konstitusiyaya “Azərbaycan SSR-in dövlət dili Azərbaycan dilidir” bəndinin daxil edilməsinə müvəffəq oldu. O dövrdə keçmiş SSRİ-nin yalnız üç respublikasında milli dilə dövlət statusu verilmişdi ki, bu da müstəqillik dövründə dövlət dilinin formalaşması üçün möhkəm hüquqi baza yaratdı.
1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının bərpası haqqında Qanun qəbul edilsə də, uzun illər boyunca ölkədə ikililik hökm sürürdü. Rəsmi sənədləşmənin və mətbuatın böyük hissəsi hələ də kiril əlifbası ilə aparılır, bu da yeni əlifbanın kütləviləşməsinə mane olurdu. Bu ikiliyə son qoymaq məqsədilə Ümummilli Lider 2001-ci il iyunun 18-də “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” və ardınca 9 avqust 2001-ci il tarixli Fərmanları imzaladı. Bu qərarlarla 2001-ci il avqustun 1-dən etibarən ölkə üzrə bütün dövlət idarəçiliyi, mətbuat, rəsmi sənədləşmə və təhsil müəssisələri istisnasız olaraq Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçdi, avqustun 1-i isə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü elan edildi.
XXI əsr qloballaşma, sürətli informasiya mübadiləsi və rəqəmsal texnologiyalar əsridir. Bu dövr bir tərəfdən xalqlar arasında inteqrasiya imkanları yaratsa da, digər tərəfdən kiçik və orta dilli xalqların dil mədəniyyəti, leksik saflığı və qrammatik bütövlüyü üçün ciddi təhlükələr doğurur. Xarici dillərin kütləvi informasiya vasitələrinə, sosial şəbəkələrə və gündəlik ünsiyyətə nüfuz etməsi ana dilinin zibillənməsinə, yad tərkibli sözlərin lüzumsuz işlədilməsinə gətirib çıxarır. Bu mənada Azərbaycan dilinin qloballaşma dövrünün mənfi təsirlərindən qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində Ulu Öndərin səyləri və formalaşdırdığı dövlət dil siyasəti xalqımız üçün əvəzedilməz töhfələrdir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dil siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi, Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində tətbiqinə və dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramının qəbulu, eləcə də Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzinin yaradılması bu sahədə atılan mühüm addımlardır. Dövlətin həyata keçirdiyi tədbirlərlə yanaşı, ana dilini qorumaq, onu yad təsirlərdən mühafizə etmək və gələcək nəsillərə təmiz şəkildə ötürmək hər bir Azərbaycan vətəndaşının mənəvi borcudur. 1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü bizə hər il bir daha xatırladır ki, ana dilimiz bizim ən böyük milli sərvətimizdir, dilimizi qorumaq müstəqilliyimizi və varlığımızı qorumaq deməkdir.

Kərimli Elvin
Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı