Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əməkdaşlığında yeni mərhələ – Çolpon-Ata Bəyannaməsi - ŞƏRH

Müasir dünyanın geosiyasi mənzərəsi sürətlə dəyişir. Yeni çağırışlar dövlətləri qarşılıqlı etimada, regional əməkdaşlığa və ortaq maraqlar əsasında strateji tərəfdaşlığa daha çox söykənməyə vadar edir. Belə bir şəraitdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyması təsadüfi deyil. Qırğızıstanın füsunkar Çolpon-Ata şəhərində qəbul edilən Çolpon-Ata Bəyannaməsi də məhz bu yeni mərhələnin siyasi ifadəsi, türk dünyasının həmrəyliyini və birgə inkişaf iradəsini əks etdirən mühüm sənəd kimi tarixə düşdü.

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini təkcə coğrafi yaxınlıq deyil, ortaq tarix, dil, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və əsrlər boyu formalaşmış dostluq əlaqələri birləşdirir. Müstəqillik illərində bu münasibətlər ardıcıl şəkildə inkişaf etsə də, son illərdə Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən xarici siyasəti nəticəsində əməkdaşlıq keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlib. Qarşılıqlı dövlət səfərləri, imzalanan sənədlər, iqtisadi layihələr və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində nümayiş etdirilən həmrəylik bunu bir daha təsdiqləyir.
Çolpon-Ata Bəyannaməsinin əsas mahiyyəti Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi dialoqu daha da gücləndirmək, iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirmək, nəqliyyat-logistika imkanlarını artırmaq, enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsallaşma, yaşıl enerji, ekologiya və humanitar əlaqələr sahəsində ortaq fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdir. Sənəd həm də türk dövlətlərinin qlobal çağırışlara birlikdə cavab vermək əzmini nümayiş etdirir.
Son illər dünyada baş verən geosiyasi dəyişikliklər fonunda Orta Dəhlizin əhəmiyyəti daha da artıb. Asiya ilə Avropanı birləşdirən bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri olan Azərbaycan müasir nəqliyyat infrastrukturu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və Ələt Azad İqtisadi Zonası vasitəsilə Mərkəzi Asiya ölkələrinin etibarlı tərəfdaşına çevrilib. Çolpon-Ata Bəyannaməsi bu imkanların daha səmərəli istifadəsini, yükdaşımaların artırılmasını və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Bu baxımdan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu və gələcəkdə tam reallaşacaq Zəngəzur dəhlizi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirməklə yanaşı, Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə və Avropa arasında daşımaların daha sürətli və səmərəli həyata keçirilməsinə imkan verəcək. Bu layihələr yalnız iqtisadi dividendlər qazandırmayacaq, həm də türk dövlətləri arasında inteqrasiyanı daha da gücləndirəcək.
Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Ölkəmizin həyata keçirdiyi enerji layihələri Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün də yeni imkanlar yaradır. Xəzər dənizi üzərindən enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi, yaşıl enerji layihələrinin reallaşdırılması və bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı Çolpon-Ata Bəyannaməsində xüsusi yer tutur. Bu əməkdaşlıq regionun dayanıqlı inkişafına mühüm töhfə verəcək.
Prezident İlham Əliyev Çolpon-Atada çıxışı zamanı vurğulamışdır ki, "Azərbaycan türk dünyasının birliyinin möhkəmlənməsinə bundan sonra da bütün səylərini göstərəcək." Bu fikir ölkəmizin xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən birini əks etdirir. Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatının fəal üzvü kimi ortaq layihələrin həyata keçirilməsinə, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsinə və türk xalqları arasında həmrəyliyin möhkəmlənməsinə mühüm töhfələr verir.
Humanitar əməkdaşlıq da münasibətlərin ayrılmaz hissəsidir. Təhsil, elm, mədəniyyət, gənclər siyasəti, idman və turizm sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqları daha da yaxınlaşdırır. Ortaq tarix və mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işlər türk dünyasının gələcək nəsillərinin milli kimlik ruhunda yetişməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərdən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlar da Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığın inkişafına əlavə təkan verib. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işləri, müasir infrastrukturun yaradılması, "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" layihələri dost ölkələrin şirkətlərinin də bu prosesdə iştirakına geniş imkanlar açıb. Bu isə qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin daha da genişlənməsinə xidmət edir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev deyirdi: "Xalqlarımızı bir-birinə bağlayan ortaq köklər bizim ən böyük sərvətimizdir." Bu fikir bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində həmin ortaq köklər yeni strateji əməkdaşlıq formatına çevrilib.
Çolpon-Ata Bəyannaməsi Azərbaycan–Mərkəzi Asiya münasibətlərinin artıq yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Bu sənəd təkcə bugünkü əməkdaşlığın deyil, həm də gələcək onilliklərin inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi platformadır. Regional təhlükəsizlik, iqtisadi inteqrasiya, enerji əməkdaşlığı, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından bəyannamənin əhəmiyyəti olduqca böyükdür.
Şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan türk dünyasının birləşdirici mərkəzlərindən birinə çevrilib. Çolpon-Ata Bəyannaməsi də bunun bariz nümunəsidir. Bu sənəd göstərir ki, Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər artıq ənənəvi dostluq çərçivəsini aşaraq strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsinə yüksəlib. Qarşılıqlı etimad, ortaq maraqlar və birgə inkişaf prinsiplərinə söykənən bu əməkdaşlıq modeli regionun sabitliyi, rifahı və türk dünyasının beynəlxalq nüfuzunun daha da artmasına mühüm töhfə verəcək. Çolpon-Ata Bəyannaməsi gələcəyə hesablanmış siyasi iradənin, həmrəyliyin və ortaq inkişaf strategiyasının parlaq təcəssümüdür.
Vüsalə Əliyeva
YAP Sədərək rayon təşkilatının sədri