Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığında yeni mərhələ - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət strategiyasında Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə ikitərəfli və çoxtərəfli formatda münasibətlərin dərinləşdirilməsi, etnik, mədəni və tarixi köklərə söykənən dostluq bağlarının strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırılması prioritet istiqamətlərdən birini təşkil edir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı il tarixində Qırğız Respublikasına dövlət səfəri və səfər çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər iki ölkə arasında, eləcə də geniş mənada Azərbaycan-Mərkəzi Asiya regionu kontekstində keyfiyyətcə yeni bir mərhələnin əsasını qoymuşdur. Çolpon-Ata şəhərində baş tutan tarixi sammit, qəbul edilən qərarlar və mətbuat üçün verilən rəsmi bəyanatlar Azərbaycanın geostrateji mövqeyinin, Avrasiya məkanındaki birləşdirici rolunun və Türk dünyasının inteqrasiyasına verdiyi müstəsna töhfənin növbəti bariz təzahürü olmuşdur. Görüşlərin yekunu olaraq imzalanmış Çolpon-Ata Bəyannaməsi tərəflər arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat-logistika, enerji və mədəni-humanitar sahələrdə uzunmüddətli fəaliyyət planını müəyyən edən strateji sənəd kimi tarixdə yerini almışdır.
Səfər çərçivəsində mətbuata bəyanatla çıxış edən Prezident cənab İlham Əliyev Azərbaycan və Qırğızıstan arasında qarşılıqlı etimada, qardaşlığa və suverenliyə hörmət prinsiplərinə söykənən münasibətlərin dinamik inkişaf etdiyini xüsusi vurğulamışdır. Ölkə başçısı bəyan etmişdir ki, Bakı ilə Bişkek arasında mövcud olan siyasi dialoqun yüksək səviyyəsi bütün digər praktiki sahələrdə layihələrin sürətlə icrasına münbit şərait yaradır. Azərbaycan Prezidenti Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərin inkişafının Azərbaycanın xarici siyasətində təsadüfi xarakter daşımadığını, bunun düşünülmüş, uzaqgörən və dayanıqlı strateji kurs olduğunu bildirmişdir. Bəyanatda xüsusilə qeyd olunmuşdur ki, Qırğızıstanla qurulan sıx tərəfdaşlıq təkcə ikitərəfli müstəvidə deyil, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) və BMT çərçivəsində ortaq maraqların müdafiə olunmasına, regional təhlükəsizlik və sabitliyin möhkəmlənməsinə birbaşa xidmət edir.
Görüşün və bütövlükdə dövlət səfərinin ən mühüm siyasi-hüquqi töhfəsi, şübhəsiz ki, imzalanmış Çolpon-Ata Bəyannaməsidir. Bu sənəd Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya regionunun ayrılmaz parçası olan Qırğızıstan arasında çoxşaxəli əməkdaşlığı keyfiyyətcə daha yüksək pilləyə qaldırır. Bəyannamədə tərəflərin suverenlik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinə sadiqliyi bir daha təsbit olunmuş, regional və qlobal problemlərin həllində beynəlxalq hüququn aliliyinin vacibliyi vurğulanmışdır. Sənəd iki dövlət arasında investisiya qoyuluşlarının təşviqi, ticarət dövriyyəsinin kəskin şəkildə artırılması və sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi üçün möhkəm hüquqi baza formalaşdırır. Çolpon-Ata Bəyannaməsi, eyni zamanda, Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun fəaliyyətinin genişləndirilməsini və konkret iqtisadi layihələrin maliyyələşdirilməsini hədəfləyən mühüm mexanizm kimi çıxış edir.
Çolpon-Ata şəhərində aparılan danışıqlarda və qəbul edilən bəyanatda nəqliyyat və tranzit-logistika sahəsində tərəfdaşlıq xüsusi yer tutmuşdur. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında Çin-Mərkəzi Asiya-Azərbaycan-Avropa marşrutu üzrə Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) strateji əhəmiyyətini diqqətə çatdırmışdır. Azərbaycanın müasir infrastrukturu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, yenidən qurulan dəmir yolları və logistika mərkəzləri Mərkəzi Asiya dövlətlərinin, o cümlədən Qırğızıstanın dünya bazarlarına çıxışı üçün ən etibarlı və qısa marşrutu təmin edir. Çolpon-Ata Bəyannaməsində nəqliyyat dəhlizlərinin səmərəliliyinin artırılması, tariflərin optimallaşdırılması və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi ilə bağlı əldə olunmuş razılaşmalar Avrasiya məkanında yükdaşımaların həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaqdır. Qırğızıstan-Çin dəmir yolu layihəsinin gələcəkdə Orta Dəhlizə inteqrasiya olunması regionun geoiqtisadi xəritəsini köklü şəkildə dəyişdirən amillərdəndir.
Səfər zamanı diqqət mərkəzində olan digər mühüm istiqamət isə işğaldan azad edilmiş Azərbaycan ərazilərinin bərpası və dinc quruculuq işlərində Qırğızıstanın iştirakı, eləcə də mədəni-humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsidir. Prezident İlham Əliyev Qırğız Respublikasının rəhbərliyinə Qarabağda aparılan bərpa işlərinə göstərilən mənəvi və praktiki dəstəyə, o cümlədən Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində Qırğızıstan tərəfindən inşa edilən orta məktəb binasına görə dərin minnətdarlığını bildirmişdir. Bu addım iki xalq arasında olan səmimi qardaşlıq və dayanışmanın əyani sübutudur. Çolpon-Ata Bəyannaməsi mədəniyyət, təhsil, turizm və gənclər siyasəti sahəsində də birgə proqramların icrasını, qarşılıqlı mədəniyyət günlərinin keçirilməsini və ali təhsil müəssisələri arasında təcrübə mübadiləsinin dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur.
Prezident cənab İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı il tarixində Qırğızıstana reallaşan dövlət səfəri və imzalanmış Çolpon-Ata Bəyannaməsi Azərbaycanın Mərkəzi Asiya regionu ilə strateji inteqrasiyasını yeni geostrateji müstəviyə qaldırmışdır. Səfər zamanı səsləndirilən dövlətçi bəyanatlar və əldə olunmuş razılaşmalar göstərir ki, Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasındakı münasibətlər təkcə ikitərəfli maraqlara deyil, bütövlükdə Türk dünyasının birliyinə, Avrasiya məkanında sülhün, sabitliyin və iqtisadi tərəqqinin təmin olunmasına xidmət edir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi ilə əsası qoyulan bu yeni mərhələ gələcək illərdə hər iki ölkənin milli iqtisadiyyatlarının güclənməsinə, tranzit potensialının tam realizə olunmasına və qardaş xalqlarımızın rifahının daha da yüksəlməsinə zəmin yaradacaqdır.

Varis Rüstəmov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Sabirabad rayon təşkilatının sədri