Azərbaycan–Qırğızıstan qardaşlığı: ortaq tarix, mədəni irs və Qarabağın bərpasında həmrəylik

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər arasında qurulan əlaqələrin möhkəmliyi təkcə siyasi və iqtisadi maraqlarla deyil, eyni zamanda ortaq tarix, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və qarşılıqlı etimadla ölçülür. Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında formalaşmış münasibətlər də məhz bu prinsiplər üzərində qurulmuşdur. Son illər Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü xarici siyasət nəticəsində iki qardaş ölkə arasında əlaqələr keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlmiş, əməkdaşlıq yalnız siyasi və iqtisadi sahələri deyil, humanitar və mədəni istiqamətləri də əhatə etmişdir.

Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı ildə Qırğızıstana dövlət səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanatda səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətlərinin dərin mahiyyətini aydın şəkildə əks etdirir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, “Ağdam bölgəsində Manasın adını daşıyan məktəb qardaşlığımızın daha bir rəmzidir.” Bu fikir ilk baxışdan sadə görünsə də, əslində iki xalq arasında mənəvi bağların, qarşılıqlı hörmətin və türk dünyasının ortaq dəyərlərinə verilən önəmin ifadəsidir.

Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərdən sonra Qarabağda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, müasir məktəblər, xəstəxanalar, yaşayış kompleksləri və infrastruktur layihələri reallaşdırılır. Bu prosesdə Azərbaycanın dost və qardaş ölkələrinin göstərdiyi mənəvi və praktiki dəstək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstanın Ağdam rayonunda “Manas” adını daşıyan məktəbin tikintisinə verdiyi töhfə də bu həmrəyliyin parlaq nümunəsidir.

“Manas” qırğız xalqının qəhrəmanlıq salnaməsini yaşadan ən möhtəşəm dastanlardan biridir. Bu adın Qarabağ torpağında yeni məktəbə verilməsi yalnız təhsil ocağının adlandırılması deyil, həm də türk xalqlarının ortaq tarixinin, milli ruhunun və mənəvi birliyinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edən mühüm addımdır. Məncə, bu məktəb gələcəkdə yalnız şagirdlərin təhsil aldığı bina kimi deyil, Azərbaycan–Qırğızıstan dostluğunun canlı simvolu kimi də tarixdə qalacaq.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında səsləndirdiyi “Biz Qarabağın bərpasına göstərilən kömək üçün daim minnətdarlığımızı ifadə edirik” fikri Azərbaycan dövlətinin dostluğa və göstərilən dəstəyə verdiyi yüksək qiymətin ifadəsidir. Qarabağın yenidən qurulması təkcə Azərbaycanın deyil, bütün türk dünyasının ortaq qürur məsələsinə çevrilmişdir. Çünki Qarabağ artıq yalnız bir coğrafi məkan deyil, həm də ədalətin, birliyin və milli həmrəyliyin rəmzidir.

Azərbaycan ilə Qırğızıstanı yaxınlaşdıran əsas amillərdən biri də ortaq mədəni irsdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etmişdir: “Bizi tarix, mədəniyyət, xalqlarımızın görkəmli nümayəndələrinə hörmət ilə bağlı çox şey birləşdirir.” Həqiqətən də hər iki xalq əsrlər boyu ortaq türk mədəniyyətinin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Dil oxşarlıqları, adət-ənənələr, ailə dəyərləri, qonaqpərvərlik, milli musiqi və folklor nümunələri bu yaxınlığın əsas göstəriciləridir.

Bu baxımdan dünya şöhrətli qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun irsinə Azərbaycanda göstərilən ehtiram xüsusi diqqətə layiqdir. Prezident İlham Əliyevin və Qırğızıstan Prezidentinin birlikdə Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin və onun adını daşıyan parkın açılışında iştirak etmələri iki xalq arasında mədəni əlaqələrin yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini nümayiş etdirir. Çingiz Aytmatov yalnız qırğız xalqının deyil, bütün türk dünyasının və dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsidir. Onun əsərlərində insanlıq, vətən sevgisi, mənəvi dəyərlər və milli kimlik kimi mövzular böyük ustalıqla təsvir olunmuşdur. Azərbaycanda onun adının əbədiləşdirilməsi mədəni diplomatiyanın uğurlu nümunələrindən biridir.

Diqqət çəkən məqamlardan biri də Prezident İlham Əliyevin görüş keçirilən binanın Çingiz Aytmatovun həyatı ilə bağlı olduğunu xüsusi vurğulamasıdır. Bu cür detallar təsadüfi deyil. Dövlət başçısı bununla göstərir ki, xalqları yaxınlaşdıran yalnız rəsmi sənədlər deyil, onların ortaq yaddaşı, böyük şəxsiyyətləri və mənəvi sərvətləridir.

Azərbaycan–Qırğızıstan dostluğunun daha bir gözəl nümunəsi Bişkek şəhərində yaradılmış Qırğızıstan–Azərbaycan Dostluq Parkıdır. Prezident İlham Əliyev həmin parkın açılışını xatırlayaraq bildirmişdir ki, bu park əməkdaşlığımızın paytaxtdakı kiçik guşəsidir. Mənim fikrimcə, parklar, abidələr və məktəblər dövlətlər arasında münasibətləri gələcək nəsillərə çatdıran canlı tarix nümunələridir. Onlar xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət və dostluq hissinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Son illər Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində həyata keçirilən layihələr də Azərbaycan və Qırğızıstan arasında münasibətlərin daha da inkişaf etməsinə güclü təkan vermişdir. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə türk dünyasında iqtisadi, nəqliyyat, təhsil və mədəni əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu siyasət nəticəsində türk dövlətləri arasında həmrəylik daha da möhkəmlənir, ortaq layihələrin sayı artır.

Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətlərinin əsas üstünlüyü səmimiyyətə və qarşılıqlı etimada söykənməsidir. Qarabağın bərpasına göstərilən dəstək, Ağdamda “Manas” məktəbinin tikilməsi, Bakıda Çingiz Aytmatov parkının yaradılması, Bişkekdə Dostluq Parkının salınması sadəcə layihələr deyil, bunlar qardaş xalqların ürəkdən gələn münasibətlərinin real təzahürüdür. Belə addımlar gələcək nəsillərə həm tariximizi, həm də dostluq ənənələrimizi yaşatmağın vacibliyini öyrədir.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı il tarixli bəyanatı göstərir ki, Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında münasibətlər təkcə siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır. Bu münasibətlər ortaq tarixə, mədəni irsə, mənəvi dəyərlərə və qardaşlıq ruhuna əsaslanır. Ağdamda “Manas” məktəbinin fəaliyyətə başlaması, Çingiz Aytmatovun xatirəsinin Azərbaycanda əbədiləşdirilməsi və Bişkekdə Dostluq Parkının yaradılması iki xalqın bir-birinə olan səmimi münasibətinin ən gözəl nümunələridir. Bu təşəbbüslər türk dünyasının həmrəyliyinin möhkəmlənməsinə, gələcək nəsillərdə birlik və qarşılıqlı hörmət hissinin formalaşmasına mühüm töhfə verir və Azərbaycan–Qırğızıstan dostluğunun uzun illər davam edəcəyinə böyük inam yaradır.

Çinarə Məmmədova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini