Məkkə sazişi heç bir ölkəyə qarşı deyil

Səudiyyə Ərəbistanının Türkiyə və Pakistanla müqaviləsi İranla müharibəni genişləndirə bilərmi?

İranla müharibə krallığın sərhədlərinə yaxınlaşdıqca Səudiyyə Ərəbistanı müsəlman dünyasının iki ən böyük hərbi gücünün dəstəyini təmin edib. Cümə günü Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan Məkkədə üç ölkənin hər hansı birinə edilən hücuma kollektiv cavab verilməsini nəzərdə tutan qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi imzalayıblar.

Razılaşmaya əsasən, bir tərəfə edilən hücum "hamıya edilən hücum kimi qəbul ediləcək". Rəsmi açıqlamada bildirilir ki, müqavilə "hər hansı təcavüz aktlarına qarşı kollektiv çəkindirməni gücləndirmək" və üç ölkə arasında müdafiə əməkdaşlığını genişləndirmək məqsədi daşıyır. Ər-Riyad üçün müqavilə, Vaşinqtonun Fars körfəzindəki müttəfiqlərini müdafiə etmək istəyi ilə bağlı bölgədə artan şübhələr fonunda, ABŞ ilə uzunmüddətli tərəfdaşlığından əlavə bir təhlükəsizlik təbəqəsi yaradır.

Türkiyə NATO-da ABŞ-dan sonra ikinci ən böyük orduya malikdir, Pakistan isə müsəlman ölkələri arasında yeganə nüvə gücü olaraq qalır. Onların iştirakı Səudiyyə Ərəbistanının hərbi potensialını gücləndirir və İranla artan gərginlik fonunda vahid hərbi profil yaradır. Türkiyə bildirib ki, müqavilə hər hansı bir konkret ölkəyə qarşı yönəlməyib və Səudiyyə Xarici İşlər Nazirliyi vurğulayıb ki, bu, "hərbi ox və ya məzhəb bloku yaratmaq cəhdi deyil". Türkiyə nümayəndəsinin sözlərinə görə, gələcəkdə digər dövlətlər də müqaviləyə qoşula biləcəklər.

Lakin sənəddə tərəflərin hücum halında görməli olduqları hərbi əməliyyatlarla bağlı konkret öhdəliklər yoxdur. Sazişin Türkiyə və Pakistanı qanuni olaraq Səudiyyə Ərəbistanı tərəfində birbaşa hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyə nə dərəcədə məcbur edəcəyi də məlum deyil. Razılaşma, İran və ona bağlı qrupların Səudiyyə Ərəbistanına qarşı davam edən hücumları fonunda əldə edilib. Müharibə zamanı İran dəfələrlə krallıqdakı mülki infrastruktur, enerji obyektləri və Amerika obyektlərinə zərbələr endirib. 8 apreldə atəşkəsdən sonra İranın birbaşa hücumları əsasən dayandırılıb, lakin Yəmən və İraqdakı Tehranla əlaqəli qruplar Səudiyyə Ərəbistanını təhdid etməyə davam ediblər.

Ər-Riyad son həftələrdə İraq və Yəməndə İran tərəfindən dəstəklənən milislərin İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun köməyi ilə koordinasiyalı hücumundan getdikcə daha çox ehtiyatlı olmağa başlayıb. Lakin Pakistan və Türkiyənin münaqişəni məhdudlaşdırmaq üçün öz səbəbləri var. Hər iki ölkə İranla həmsərhəddir. Pakistan Tehranla münasibətlərini və əhəmiyyətli bir şiə icmasının mövcudluğunu nəzərə almalıdır, Türkiyə isə bir sıra regional məsələlərdə İranla rəqabət aparmasına baxmayaraq, kürd separatizminə qarşı mübarizə aparmaq üçün onunla əməkdaşlıq etməkdə maraqlıdır.

Saziş artıq Tehranda mənfi reaksiyaya səbəb olub. İranın milli təhlükəsizlik və xarici siyasət üzrə parlament komitəsinin üzvü İbrahim Rzayi bildirib ki, saziş Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə zəmanət vermir. O, X-də yazıb: "Səudiyyəlilər başa düşməlidirlər ki, Türkiyə və Pakistanla kağız müqavilə onlara təhlükəsizlik gətirməyəcək, necə ki, onilliklər boyu amerikalılardan birtərəfli asılılıq bunu edə bilmədi".

Buna görə də, yeni müdafiə müqaviləsi Səudiyyə Ərəbistanına daha bir böyük hücum halında münaqişəni əhəmiyyətli dərəcədə gərginləşdirə biləcək bir amilə çevrilə bilər: krallığa zərbə potensial olaraq Türkiyə və Pakistanı müharibəyə cəlb edə bilər.

VƏLİ