Naxçıvan — Ulu Öndərin yadigarı, milli ruhumuzun və dövlətçilik irsimizin ünvanı - ŞƏRH

“Naxçıvan Azərbaycan xalqına dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev kimi Ulu Öndər bəxş edib.” – Cənab Prezident İlham Əliyevin bu fikri Naxçıvanın Azərbaycan dövlətçilik tarixindəki müstəsna yerini, bu qədim diyarın xalqımıza bəxş etdiyi böyük şəxsiyyətin tarixi missiyasını və Heydər Əliyev–Naxçıvan bağlılığının mahiyyətini özündə əks etdirən dərin məzmunlu ifadədir. Naxçıvan yalnız Azərbaycanın qədim və zəngin tarixə malik bölgəsi deyil, həm də müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ən mühüm səhifələrinin yazıldığı müqəddəs məkandır. Bu torpaq Ulu Öndər Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyətin doğulduğu, onun siyasi iradəsinin və dövlətçilik düşüncəsinin formalaşdığı, ən ağır tarixi sınaqlardan keçərək Azərbaycanın gələcəyinə işıq saldığı yerdir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanla münasibəti sadəcə doğulduğu torpağa bağlılıqdan ibarət deyildi. Bu bağlılıq onun bütün siyasi fəaliyyətində özünü göstərən dövlətçilik məsuliyyəti idi. Xüsusilə 1990–1993-cü illərdə Naxçıvanın taleyi ilə bağlı qəbul etdiyi qərarlar Azərbaycan dövlətçiliyinin gələcəyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıdı.

1990-cı ilin iyulunda Naxçıvana qayıdan Ümummilli Lider xalqın böyük etimadı ilə qarşılandı və həmin ilin sentyabrında Azərbaycan SSR Ali Sovetinə və Naxçıvan Ali Sovetinə deputat seçildi. O, Naxçıvan Ali Məclisinin Sədri kimi son dərəcə mürəkkəb siyasi şəraitdə muxtar respublikanın müdafiəsi, sosial-iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və milli dövlətçilik ideyalarının yaşadılması istiqamətində mühüm addımlar atdı.

Məhz Naxçıvanda milli dövlətçilik tariximizin mühüm qərarları qəbul edildi. Üçrəngli Azərbaycan bayrağının Naxçıvan Ali Məclisində dövlət rəmzi kimi qəbul edilməsi, 31 Dekabrın Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü kimi təsis olunmasına gedən yolun Naxçıvandan başlanması və digər mühüm qərarlar Ulu Öndərin milli dövlətçilik strategiyasının mühüm nümunələridir. Bu baxımdan Naxçıvanı Heydər Əliyevin siyasi irsinin formalaşdığı mühüm dövlətçilik məktəbi adlandırmaq mümkündür.

Naxçıvanın blokada şəraitində olduğu, iqtisadi və enerji çətinliklərinin yaşandığı bir dövrdə Heydər Əliyevin rəhbərliyi əhalidə inam yaratdı. Onun üçün Naxçıvanın qorunması Azərbaycanın bütövlüyünün qorunması demək idi. Elə buna görə də sonrakı illərdə Prezident kimi Naxçıvana səfərləri zamanı da bu diyarın problemlərini daim diqqət mərkəzində saxladı.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsindən sonra Naxçıvanla bağlı siyasəti yeni mərhələyə qədəm qoydu. Prezident kimi Naxçıvana etdiyi səfərlər onun doğma diyarına münasibətinin dövlət siyasəti səviyyəsində davam etdiyini göstərirdi.

1996-cı il səfəri Naxçıvanda gedən quruculuq proseslərinə diqqətin göstəricisi idi. 1999-cu ildə isə Naxçıvan Muxtar Respublikasının 75 illik yubileyi ilə bağlı tədbirlərdə iştirak edən Ulu Öndər muxtar respublikanın tarixi və dövlətçilik əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Həmin səfər zamanı yeni müəssisələrin açılışında iştirak etməsi və Naxçıvanın gələcəyi ilə bağlı məsələləri diqqətdə saxlaması onun regionun inkişafına verdiyi önəmi göstərirdi. 2002-ci ilin iyununda Naxçıvana səfəri zamanı Ulu Öndər Heydər Əliyev Olimpiya-İdman Kompleksinin açılışında, hərbi hissədə keçirilən tədbirdə və rəssam Bəhruz Kəngərlinin xatirəsinə yaradılmış muzeyin açılışında iştirak etdi. Bu səfər Naxçıvanın sosial, mədəni və hərbi potensialının gücləndirilməsinə yönəlmiş siyasətin nümunəsi idi.

Ulu Öndərin 2002-ci ilin avqustunda Naxçıvana səfəri isə həm siyasi, həm də strateji baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Avqustun 14-də Sədərək rayonunda Ermənistan Prezidenti Robert Köçəryanla görüş keçirildi. Bununla yanaşı, Heydər Əliyev Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı məsələləri də diqqətdə saxladı. Özünün səfərdən sonra verdiyi müsahibəsində bildirdiyi kimi, səfərin əsas məqsədlərindən biri Ermənistan Prezidenti ilə görüşmək, digəri isə Naxçıvan üçün vacib sosial-iqtisadi proqramların həyata keçirilməsi ilə bağlı qərarlar qəbul etmək idi. Bu faktlar göstərir ki, Heydər Əliyevin Prezident kimi Naxçıvana səfərləri protokol xarakterli səfərlər deyildi. Hər səfər konkret siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və təhlükəsizlik məsələlərinin həlli ilə müşayiət olunurdu.

Bu tarixi xəttin davamını 11 avqust 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfərində aydın şəkildə görmək mümkündür. Cənab Prezident İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın Naxçıvana mühüm və əhəmiyyətli səfəri qədim diyarın yeni inkişaf mərhələsini nümayiş etdirən mühüm hadisələrdən biri oldu. Səfər çərçivəsində sənaye, enerji, infrastruktur, təhlükəsizlik və sosial-iqtisadi inkişaf istiqamətlərində bir sıra mühüm tədbirlər həyata keçirildi. Səfərin əsas gündəliyində Naxçıvanın gələcək inkişaf potensialının daha geniş reallaşdırılması dayanır. Səfər zamanı Naxçıvan Sənaye Parkının təməli qoyuldu. 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Fərmanı ilə yaradılan park Naxçıvan şəhərinin cənub-qərb hissəsində, Naxçıvan–Sədərək avtomobil yolunun cənubunda 310 hektar ərazini əhatə edir. Burada müasir istehsal və xidmət infrastrukturu, enerji, qaz, su, nəqliyyat və digər imkanların yaradılması nəzərdə tutulur. Bu layihənin məhz 11 avqust səfəri çərçivəsində reallaşması xüsusi məna daşıyır. Çünki Ulu Öndər Heydər Əliyevin vaxtilə Naxçıvanın ən ağır dövrlərində qoruyub saxladığı iqtisadi və siyasi potensial bu gün müasir sənaye, enerji və logistika layihələri ilə yeni məzmun qazanır.

Səfər çərçivəsində günəş elektrik stansiyaları ilə bağlı layihələrə də diqqət yetirilməsi Naxçıvanın enerji potensialının inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, bərpaolunan enerji imkanlarının genişləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi regionun gələcək inkişaf modelinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.

Beləliklə, 11 avqust səfərində bir tərəfdən Naxçıvanın tarixi keçmişinə ehtiram nümayiş etdirilir, digər tərəfdən isə bu qədim diyarın gələcəyinə hesablanmış böyük layihələr həyata keçirilir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfərlərində Ulu Öndərin xatirəsinə ehtiram xüsusi yer tutur. Bunun ən parlaq nümunələrindən biri 2021-ci il mayın 10-da – Heydər Əliyevin doğum günündə Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri idi. Dövlət başçısı həmin səfəri xüsusi rəmzi məna daşıyan səfər kimi qiymətləndirmiş və Naxçıvanı Ulu Öndərin Vətəni adlandırmışdı. Həmin səfər zamanı mərhum babası Əlirza Əliyevin məzarını ziyarət edən Prezident İlham Əliyev bu ailənin Azərbaycan xalqına Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş etdiyini qeyd etmişdi. Bu məqam Naxçıvanın Heydər Əliyev həyatındakı yerini daha aydın göstərir. Naxçıvan Ulu Öndərin doğulduğu torpaq olmaqla yanaşı, onun siyasi irsinin mühüm mərhələlərinin yaşandığı, Azərbaycan dövlətçiliyinin ən çətin günlərində milli iradənin nümayiş etdirildiyi məkandır.

Bu gün Cənab Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana hər səfəri həmin tarixi yaddaşla müasir dövlət siyasətinin vəhdətini nümayiş etdirir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvan siyasətinin əsas məqsədi bu qədim diyarın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi siyasi, iqtisadi və sosial baxımdan dayanıqlı inkişafını təmin etmək idi. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə isə bu məqsəd müasir inkişaf modelinin tələblərinə uyğun şəkildə yeni məzmun qazanır.

Bu gün Naxçıvanda sənaye parkının yaradılması, enerji layihələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, sosial obyektlərin yenilənməsi, turizm və kənd təsərrüfatı imkanlarının artırılması regionun iqtisadi potensialının daha səmərəli istifadəsinə xidmət edir. Naxçıvanın Azərbaycan iqtisadiyyatına daha sıx inteqrasiyası və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində rolunun artırılması da gələcək inkişafın mühüm istiqamətlərindəndir.

Prezident İlham Əliyev 2026-cı ilin əvvəlində Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf məkanında əlaqələndirilməsi, nəqliyyat və enerji imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı strateji yanaşmaları da diqqətə çatdırmışdı. Bu baxımdan Naxçıvanın inkişafına yalnız regional məsələ kimi yanaşmaq doğru olmaz. Naxçıvan Azərbaycanın geosiyasi mövqeyində, Türk dünyası ilə əlaqələrində, nəqliyyat və enerji layihələrində xüsusi əhəmiyyət daşıyan strateji məkandır.

Ulu Öndər Heydər Əliyev Naxçıvanın ən mürəkkəb illərində bu torpağın siyasi və iqtisadi dayaqlarını qorudu. Azərbaycan Prezidenti olduğu dövrdə də Naxçıvanı diqqətdən kənarda saxlamadı, dəfələrlə bu diyara səfər edərək onun problemləri ilə yaxından maraqlandı, yeni layihələrin və sosial-iqtisadi proqramların həyata keçirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verdi. Bu gün Cənab Prezident İlham Əliyev həmin siyasi irsi yeni tarixi reallıqlar şəraitində davam etdirir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda Böyük Qayıdışın həyata keçirildiyi, Azərbaycanın regional mövqeyinin gücləndiyi bir dövrdə Naxçıvanın inkişafı da vahid dövlət strategiyasının mühüm tərkib hissəsinə çevrilir.

Naxçıvan tarix boyu Azərbaycan xalqına böyük şəxsiyyətlər bəxş edib. Lakin bu şəxsiyyətlər arasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin yeri xüsusi və misilsizdir. Çünki onun fəaliyyəti yalnız bir dövrə və ya bir sahəyə sığmır. O, Azərbaycanın siyasi tarixini dəyişdirdi, dövlətçilik ənənələrini möhkəmləndirdi, milli ideyanı dövlət siyasətinin əsas dayaqlarından birinə çevirdi və müstəqil Azərbaycanın möhkəm təməllərini yaratdı.

Bu gün Naxçıvana baxarkən bir tərəfdə Ulu Öndərin uşaqlıq və gənclik illərinin keçdiyi, onun siyasi mübarizəsinin mühüm səhifələrinin yazıldığı qədim diyarı, digər tərəfdə isə Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə gələcəyə doğru inamla addımlayan müasir Naxçıvanı görürük.

Bu mənzərə tarixin bir mühüm qanunauyğunluğunu ortaya qoyur: böyük şəxsiyyətlər öz doğulduqları torpağın tarixini dəyişməklə kifayətlənmir, həmin torpağın gələcəyinə də öz möhürlərini vururlar.

Naxçıvanla Heydər Əliyev arasında olan bağlılıq Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq. Bu torpaq Azərbaycan xalqına Ulu Öndər Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş etdi. Ulu Öndər isə öz növbəsində Naxçıvanın ən ağır günlərində onun yanında dayandı, milli dövlətçilik ideyalarını burada yaşatdı və bu qədim diyarın Azərbaycanın siyasi tarixindəki xüsusi mövqeyini daha da möhkəmləndirdi.

Bu baxımdan 11 avqust səfərinin ən mühüm mesajlarından biri budur: Ulu Öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda başladığı dövlətçilik və quruculuq missiyası tarixdə qalmayıb – Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirilir.

Naxçıvan Ulu Öndərin doğulduğu torpaqdır. Bu torpağın hər qarışında Heydər Əliyev irsinin izləri yaşayır. Bu gün həmin izlər müasir quruculuq layihələri, yeni iqtisadi imkanlar, güclənən enerji və nəqliyyat infrastrukturu ilə gələcəyə doğru uzanır.

Naxçıvan Azərbaycan xalqına Heydər Əliyev kimi Ulu Öndər bəxş etdi. Ulu Öndər Heydər Əliyev isə Naxçıvana dövlətçilik tariximizin əbədi səhifələrində özünəməxsus və silinməz yer qazandırdı. Bu gün Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həmin böyük irs yeni inkişaf mərhələsində davam edir və Naxçıvan Azərbaycanın güclü, müasir və gələcəyə inamla baxan bölgələrindən birinə çevrilir.

David Həsənov

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının əməkdaşı