Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi: dayanıqlı və etibarlı enerji təminatının əhəmiyyəti

Enerji təhlükəsizliyi müasir dövlətlərin davamlı inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Elektrik enerjisi və təbii qazın fasiləsiz təminatı yalnız məişət rahatlığı baxımından deyil, həm də sənayenin, nəqliyyatın, sosial obyektlərin və ümumilikdə iqtisadi həyatın sabit fəaliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə coğrafi mövqeyi baxımından Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşən Naxçıvan üçün enerji təhlükəsizliyi daha böyük strateji məna kəsb edir.

11 avqust 2026-cı ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Naxçıvana 17-ci səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibədə də bu məsələ xüsusi diqqət çəkib. Müsahibədə vurğulanıb ki, dünyanın və regionun müxtəlif hissələrində enerji böhranı riskləri artır. Müharibələr, enerji daşıyıcılarının daşınması ilə bağlı problemlər və nəqliyyat-logistika zəncirlərinin pozulması gələcəkdə yeni risklər yarada bilər. Belə bir şəraitdə Naxçıvanın enerji təminatının dayanıqlı olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi məsələsinə bu gün daha geniş prizmadan yanaşmaq lazımdır. Söhbət yalnız mövcud tələbatın ödənilməsindən deyil, gələcəkdə mümkün böhranların qarşısının alınmasından gedir. Enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi, alternativ və bərpa olunan enerji imkanlarının artırılması, yeni istehsal güclərinin yaradılması və qonşu ölkələrlə enerji əməkdaşlığının davam etdirilməsi bu baxımdan mühüm istiqamətlərdir.

Naxçıvanın qaz təminatında Azərbaycan–İran əməkdaşlığının xüsusi rolu var. 2005-ci ildən etibarən İranla qaz mübadiləsi mexanizmi əsasında Naxçıvana təbii qazın verilməsi təmin edilib. Bu model Naxçıvanın enerji təminatının davamlılığında mühüm rol oynayıb və uzun illər ərzində bölgənin qazlaşdırılmasına imkan yaradıb. Azərbaycan Prezidentinin müsahibəsində də bu təcrübəyə toxunularaq Naxçıvanın mübadilə yolu ilə qazla tam təmin edildiyi qeyd olunub.

Bu əməkdaşlığın əhəmiyyəti yalnız qaz təchizatı ilə məhdudlaşmır. Enerji sahəsində qarşılıqlı əməkdaşlıq regional sabitlik və iqtisadi əlaqələrin inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Enerji infrastrukturunun etibarlı olması əhalinin gündəlik həyatına, sahibkarlığın inkişafına və yeni istehsal sahələrinin yaradılmasına müsbət təsir göstərir. Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi bu baxımdan sosial-iqtisadi inkişafın vacib şərtlərindən biridir.

Naxçıvanın gələcək enerji siyasətində bərpa olunan enerji mənbələri də mühüm yer tutur. Muxtar Respublikanın günəşli iqlimi günəş enerjisindən geniş istifadə üçün əlverişli şərait yaradır. Bu istiqamətdə yeni günəş elektrik stansiyalarının yaradılması enerji istehsalının şaxələndirilməsinə, ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azalmasına və ekoloji baxımdan daha təmiz enerji sisteminin formalaşmasına xidmət edir.

2026-cı ilin avqustunda Naxçıvanda ümumi gücü 50 meqavat olan “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” günəş elektrik stansiyalarında aparılmış işlərlə tanışlıq da bu istiqamətin praktik əhəmiyyətini göstərir. Eyni zamanda Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması və burada 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının tikintisinin nəzərdə tutulması bölgənin enerji potensialının artırılmasına yönəlmiş mühüm addımlardandır. Yeni istehsal gücləri gələcəkdə artan tələbatın ödənilməsinə və enerji sisteminin daha dayanıqlı fəaliyyətinə imkan verə bilər.

Naxçıvan üçün enerji təhlükəsizliyinin digər mühüm istiqaməti elektrik enerjisinin istehsalında və ötürülməsində müasir texnologiyaların tətbiqidir. Enerji sisteminin yalnız bir mənbədən asılı olmaması fövqəladə vəziyyətlər zamanı risklərin azalmasına kömək edir. Günəş, su və istilik enerjisinin imkanlarından paralel istifadə edilməsi enerji balansının daha çevik qurulmasına şərait yaradır. Bu yanaşma həm də Naxçıvanın gələcəkdə yaşıl enerji məkanına çevrilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Məsələyə daha geniş baxdıqda Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi Azərbaycanın ümumi enerji siyasətinin bir hissəsidir. Azərbaycan son illərdə enerji istehsalını artırmaqla yanaşı, enerji ixracı imkanlarını da genişləndirir. Naxçıvanda yaradılan yeni enerji layihələri isə muxtar respublikanın öz tələbatını daha etibarlı şəkildə ödəməsinə, iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə və gələcək inkişaf layihələrinin enerji təminatına zəmin yaradır.

Nəticə etibarilə, Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi yalnız bugünkü ehtiyacların qarşılanması məsələsi deyil. Bu, uzunmüddətli inkişaf, iqtisadi sabitlik və regional dayanıqlılıq baxımından strateji məsələdir. Azərbaycan–İran qaz mübadiləsi, bərpa olunan enerji layihələri, yeni elektrik generasiya güclərinin yaradılması və enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi Naxçıvanın etibarlı enerji təminatının əsas dayaqlarını formalaşdırır. Dünyada enerji böhranları və geosiyasi risklərin artdığı bir dövrdə Naxçıvanın enerji təminatının qorunması və daha da möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələr muxtar respublikanın yalnız enerji ehtiyaclarını ödəməsinə deyil, həm də gələcəkdə iqtisadi və sosial inkişaf üçün daha möhkəm baza yaratmasına xidmət edir.

Lamiyə Abdullayeva

8 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri,

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri