Zəngəzur dəhlizi və Naxçıvanın yeni iqtisadi reallıqları

Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikası tarixən ölkənin siyasi, strateji və geosiyasi həyatında mühüm yer tutub. Bu qədim diyarın Azərbaycanın əsas ərazisindən coğrafi baxımdan ayrı düşməsi onun inkişafında nəqliyyat, təhlükəsizlik və iqtisadi əlaqələr məsələlərini daim xüsusi aktuallıqda saxlayıb. Lakin son illərdə regionda yaranan yeni reallıqlar Naxçıvanın qarşısında daha geniş imkanlar açır. Bu imkanların reallaşdırılması isə təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sənayeləşmənin sürətləndirilməsi və nəqliyyat bağlantılarının bərpası ilə sıx bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri zamanı Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər Naxçıvanın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Müsahibədə Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı, müdafiə potensialının gücləndirilməsi, enerji təminatı, sənayeləşmə, tarixi-mədəni irsin qorunması və ən başlıcası, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqəsinin təmin edilməsi məsələləri bir-biri ilə əlaqəli şəkildə təqdim edilib.

Naxçıvan Azərbaycanın digər ərazilərindən coğrafi baxımdan ayrı yerləşən, lakin ölkənin iqtisadi və siyasi sisteminin ayrılmaz hissəsi olan xüsusi strateji regiondur. Bu coğrafi xüsusiyyət Naxçıvanın inkişafında nəqliyyat, logistika və enerji amillərinə xüsusi əhəmiyyət verir. Məhz buna görə Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması yalnız bir sənaye obyektinin inşası kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu layihə muxtar respublikanın iqtisadi strukturunun şaxələndirilməsi baxımından daha geniş məna daşıyır. Sənaye parkları müasir iqtisadiyyat üçün yalnız istehsal sahəsi deyil. Onlar sahibkarların bir məkanda cəmləşməsinə, infrastruktur xərclərinin azalmasına, yeni texnologiyaların tətbiqinə, investisiyaların cəlb edilməsinə və məşğulluğun artırılmasına imkan yaradır. Azərbaycanda sənaye parklarının rezidentləri üçün vergi və gömrük güzəştləri, infrastruktur təminatı və digər stimullaşdırıcı mexanizmlər nəzərdə tutulur.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində enerji təminatı ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər də Naxçıvanın gələcək inkişafının mühüm dayaqlarından birinə diqqət çəkir. Müasir iqtisadiyyat üçün enerji təhlükəsizliyi hər hansı regionun inkişafının fundamental şərtidir. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti, logistika mərkəzlərinin yaradılması, xidmət sektorunun genişlənməsi və yeni investisiya layihələrinin reallaşdırılması etibarlı enerji təminatı olmadan mümkün deyil. Bu baxımdan Naxçıvanda qazlaşmanın 100 faizə çatdırılması və elektrik enerjisi təminatının sabitliyinin vurğulanması sosial siyasətlə yanaşı, iqtisadi siyasətin də mühüm göstəricisidir.

Müsahibənin ən mühüm mövzularından biri isə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı olub. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaradılması uzun illərdir ölkənin strateji məqsədlərindən biri kimi gündəmdədir. Bu məsələ yalnız Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi demək deyil. Söhbət Azərbaycanın vahid nəqliyyat və logistika sisteminin formalaşdırılmasından gedir. Prezidentin sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizinin yaradılması Azərbaycanın təşəbbüsüdür və ölkə bu hədəfə doğru ardıcıl şəkildə irəliləyib. 2020-ci il müharibəsindən sonra regionda kommunikasiyaların açılması məsələsi daha da aktuallaşıb. Azərbaycan üçün əsas məqsədlərdən biri Naxçıvanla birbaşa əlaqənin bərpası olduğu halda, daha geniş perspektivdə bu marşrut Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat əlaqələrinin kəsişdiyi mühüm xəttə çevrilə bilər.

Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi Azərbaycan üçün yalnız Naxçıvan istiqamətində yeni nəqliyyat bağlantısı yaratmayacaq. Prezidentin müsahibəsində Azərbaycanın dəmir yollarının Naxçıvan seqmentinə beynəlxalq marağın artdığı qeyd olunur. Bu, Naxçıvanın gələcəkdə regional tranzit sisteminin mühüm elementlərindən birinə çevrilə biləcəyinə işarədir.

Azərbaycanın əsas ərazisindən Naxçıvana uzanan dəmir yolu bağlantısı yaradıldıqdan sonra bu xəttin Türkiyə istiqamətində davam etdirilməsi, həmçinin İranla əlaqələrin daha da genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yarana bilər. Prezidentin bildirdiyi kimi, Zəngəzur dəhlizi açıldıqdan sonra Azərbaycandan İrana ikinci dəmir yolu xəttinin yaradılması da gündəmə gəlir. Bu isə nəqliyyatın diversifikasiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Bir marşrutdan asılılığın azalması yükdaşımaların dayanıqlığını artırır. Alternativ dəmir yolu bağlantılarının mövcudluğu həm iqtisadi, həm də strateji baxımdan ölkəyə əlavə üstünlüklər verir. Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti Azərbaycan və Naxçıvan arasında əlaqə ilə məhdudlaşmır. Bu marşrutun reallaşması Azərbaycanın Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafına əlavə impuls verə bilər.

Müsahibədə Naxçıvanın Azərbaycan xalqına Ulu Öndər Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş etdiyi də xüsusi qeyd olunub. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində Naxçıvanın xüsusi yeri olub. Onun Naxçıvanda yaşadığı və fəaliyyət göstərdiyi dövr Azərbaycan dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən Naxçıvanın inkişafı ilə bağlı müasir strategiyada tarixi yaddaş və dövlətçilik irsi də mühüm ideoloji məna daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri zamanı verdiyi mesajlar göstərir ki, muxtar respublikanın qarşısında yeni inkişaf mərhələsi dayanır. Bu mərhələnin əsas xəttini təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sənayeləşmənin sürətləndirilməsi, enerji təminatının dayanıqlığının qorunması, tarixi-mədəni irsin inkişaf etdirilməsi və nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsi təşkil edir. Naxçıvanın qarşıdakı illərdə necə inkişaf edəcəyi böyük ölçüdə bu layihələrin nə dərəcədə ardıcıl və səmərəli həyata keçirilməsindən asılı olacaq. Əgər sənaye, enerji, təhlükəsizlik, turizm və nəqliyyat layihələri vahid strategiya çərçivəsində reallaşdırılarsa, Naxçıvan Azərbaycanın regional iqtisadi və logistika sistemində əvvəlkindən daha mühüm mövqeyə yüksələ bilər.

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri