Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi-ticari əməkdaşlıq yeni mərhələyə yüksəlib - ŞƏRH

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin son illərdə qazandığı yüksək dinamika özünü ilk növbədə iqtisadi-ticari əlaqələrin sürətli inkişafında göstərir. Siyasi münasibətlərin möhkəmlənməsi və qarşılıqlı etimadın artması iqtisadi əməkdaşlıq üçün əlverişli şərait yaradıb. Nəticədə iki ölkə arasında ticarət əlaqələri ənənəvi mal mübadiləsi çərçivəsindən çıxaraq sənaye kooperasiyası və uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlıq istiqamətində inkişaf edir.
İki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulduğu 1995-ci ildən etibarən iqtisadi əlaqələrin inkişafı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Qarşılıqlı səfərlər zamanı iqtisadi məsələlərin daim diqqət mərkəzində saxlanılması, hökumətlərarası komissiyanın fəaliyyəti və biznes dairələri arasında əlaqələrin genişlənməsi ticarət dövriyyəsinin artırılması üçün yeni imkanlar yaradıb.
Son illərdə isə bu proses daha sürətli xarakter alıb. Prezident İlham Əliyevin avqustun 21-də Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibəsində açıqladığı göstəricilər Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin miqyasını aydın göstərir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon ABŞ dollarına çatıb. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon dollara yüksəlib.
Bu dinamika təsadüfi deyil. İki ölkənin iqtisadiyyatlarının bir sıra sahələrdə bir-birini tamamlaması qarşılıqlı ticarətin genişlənməsi üçün ciddi potensial yaradır. Azərbaycanın enerji, neft-kimya, kənd təsərrüfatı və sənaye məhsulları üzrə imkanları, Özbəkistanın isə tekstil, kənd təsərrüfatı, sənaye və digər istehsal sahələrindəki potensialı iqtisadi əməkdaşlığın şaxələndirilməsinə şərait yaradır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələrin mühüm xüsusiyyətlərindən biri ticarət nomenklaturasının genişlənməsidir. Əməkdaşlıq yalnız hazır məhsulların alqı-satqısı ilə məhdudlaşmır, istehsal və sənaye kooperasiyasını da əhatə edir. Birgə müəssisələrin yaradılması və müxtəlif sahələrdə istehsal imkanlarının əlaqələndirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.
Sənaye kooperasiyası bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avtomobil sənayesi, tekstil, kənd təsərrüfatı, tikinti materialları, elektrik avadanlıqları və digər sahələrdə həyata keçirilən birgə layihələr iqtisadi münasibətlərin strukturunda yeni istiqamətlərin formalaşdığını göstərir. Bu layihələr bir tərəfdən yerli istehsal imkanlarının artırılmasına, digər tərəfdən isə iki ölkənin biznes subyektləri arasında davamlı əməkdaşlıq əlaqələrinin yaranmasına xidmət edir.
İqtisadi-ticari əməkdaşlığın inkişafında konkret hədəflərin müəyyənləşdirilməsi də mühüm rol oynayır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması məqsədilə Fəaliyyət Planının qəbul edilməsi tərəflərin iqtisadi əlaqələri daha yüksək səviyyəyə çıxarmaq niyyətinin göstəricisidir. Bu hədəf mövcud artım dinamikasının davam etdirilməsi ilə yanaşı, ticarət strukturunun genişləndirilməsini və yeni məhsul qruplarının qarşılıqlı bazarlara çıxarılmasını da nəzərdə tutur.
İqtisadi əlaqələrin inkişafında regionlararası əməkdaşlığın da xüsusi əhəmiyyəti var. Azərbaycan və Özbəkistanın müxtəlif şəhər və regionları arasında qurulan əlaqələr biznes dairələri, sahibkarlar və yerli idarəetmə qurumları arasında birbaşa təmasların artmasına imkan yaradır. Bu isə mərkəzi səviyyədə əldə olunan razılaşmaların regionlarda konkret iqtisadi layihələrə çevrilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.
İki ölkə arasında kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq da geniş potensiala malikdir. Aqrar istehsal, emal sənayesi, kənd təsərrüfatı texnologiyaları və ərzaq təhlükəsizliyi istiqamətlərində təcrübə mübadiləsi və birgə layihələr iqtisadi əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. Azərbaycanın və Özbəkistanın bu sahədə müxtəlif təcrübə və imkanlara malik olması qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş zəmin yaradır.
Nəqliyyat imkanlarının inkişafı da iqtisadi-ticari əlaqələrin genişlənməsinə birbaşa təsir göstərir. Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında yükdaşımaların artması və tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi iki ölkənin biznes subyektləri üçün yeni bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Bu istiqamət xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı fonunda daha böyük əhəmiyyət qazanır. Lakin nəqliyyat məsələsi yalnız logistika xərclərinin azaldılması ilə məhdudlaşmır; o, həm də Azərbaycan və Özbəkistanın istehsal və ticarət potensialını daha geniş regional bazarlara çıxarmaq imkanlarını artırır.
Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində iqtisadi əlaqələrin inkişafı ilə bağlı açıqladığı rəqəmlər də göstərir ki, qarşılıqlı ticarətdə yeni mərhələ artıq başlayıb. Dövlət başçısı Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi münasibətlərin inkişafını siyasi əlaqələrin ümumi səviyyəsi ilə paralel gedən proses kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma iqtisadi əməkdaşlığın təsadüfi layihələrdən deyil, uzunmüddətli dövlət siyasətindən irəli gəldiyini göstərir.
Burada mühüm məqamlardan biri də ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə yanaşı, onun daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasıdır. Bunun üçün yalnız məhsul ixracının artırılması deyil, birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və qarşılıqlı bazarlarda fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayının artırılması vacibdir. Son illərdə Azərbaycan və Özbəkistan arasında həyata keçirilən layihələr məhz bu istiqamətdə irəliləyişin olduğunu göstərir.
İqtisadi-ticari əməkdaşlığın inkişafı iki ölkənin biznes mühitində də qarşılıqlı marağın artmasına səbəb olur. Forumlar, sərgilər, biznes görüşləri və müxtəlif iqtisadi tədbirlər sahibkarların birbaşa əlaqələr qurmasına şərait yaradır. Dövlətlərarası münasibətlərin yüksək səviyyəsi bu əlaqələr üçün siyasi və institusional zəmin formalaşdırır.
Beləliklə, Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi-ticari münasibətləri bu gün yeni mərhələyə qədəm qoyub. 2025-ci ildə 795 milyon dollarlıq ticarət dövriyyəsi, 2026-cı ilin ilk beş ayında qeydə alınan artım, 2030-cu ilədək 1 milyard dollarlıq hədəf və sənaye kooperasiyasının genişlənməsi bu mərhələnin konkret göstəriciləridir.
Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq ən yüksək səviyyəyə yüksəlib. Bu siyasi yaxınlığın iqtisadi sahədəki əsas nəticələrindən biri ticarət əlaqələrinin sürətlə genişlənməsidir. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd əldə edilmiş dinamikanı qorumaq, ticarət dövriyyəsini daha da artırmaq və iqtisadi əməkdaşlığı yüksək əlavə dəyər yaradan birgə istehsal layihələri ilə zənginləşdirməkdir.
Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi potensialının birləşdirilməsi yalnız iki ölkənin qarşılıqlı ticarət imkanlarını artırmır. Bu əməkdaşlıq eyni zamanda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, yeni bazarlara çıxışın asanlaşmasına və regional iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə xidmət edir. Bu baxımdan iqtisadi-ticari əməkdaşlığın bugünkü inkişafı Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyinin ən mühüm praktiki nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Şahin Mənəfov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Neftçala Rayon Statistika İdarəsinin rəisi