Enerji əməkdaşlığı Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın mühüm istiqamətinə çevrilib

Azərbaycan və Özbəkistan arasında enerji əməkdaşlığı son illərdə ikitərəfli münasibətlərin yeni və perspektivli istiqamətlərindən birinə çevrilib. Ənənəvi enerji sahəsində təcrübə və imkanların bölüşdürülməsi ilə yanaşı, bərpaolunan enerji, yaşıl elektrik enerjisinin istehsalı və ixracı istiqamətində birgə layihələrin gündəmə gəlməsi əməkdaşlığın məzmununu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.
Azərbaycanın enerji siyasətində son illərdə baş verən mühüm dəyişikliklər ölkəmizin yalnız neft və qaz ixracatçısı deyil, həm də yaşıl enerjinin istehsalı və tranziti üçün regional mərkəzə çevrilməsi məqsədini ön plana çıxarıb. Özbəkistan da zəngin günəş və külək potensialından istifadə etməklə enerji sisteminin modernləşdirilməsinə və bərpaolunan enerjinin payının artırılmasına xüsusi diqqət yetirir. İki ölkənin bu istiqamətdəki prioritetlərinin üst-üstə düşməsi əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır.
Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın inkişafı bu prosesin ən mühüm nümunələrindəndir. 2024-cü ilin noyabrında Bakıda keçirilən COP29 çərçivəsində üç ölkənin enerji nazirləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi üzrə strateji tərəfdaşlığa dair saziş imzalanıb. Sənəd Mərkəzi Asiyada istehsal olunan bərpaolunan enerjinin Azərbaycan üzərindən Qərb bazarlarına çıxarılması üçün yeni imkanların araşdırılmasını nəzərdə tutur.
Bu əməkdaşlıqda Xəzər dənizinin enerji potensialı və Azərbaycanın elektrik enerjisi infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan artıq Avropa istiqamətində enerji dəhlizlərinin formalaşdırılması sahəsində mühüm təcrübəyə malikdir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin bərpaolunan enerji potensialının bu infrastruktura inteqrasiyası isə daha geniş regional enerji əməkdaşlığı modelinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Prezident İlham Əliyev avqustun 21-də Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında enerji əməkdaşlığının perspektivlərinə xüsusi diqqət yetirib. Dövlət başçısı üç ölkənin enerji sistemlərinin birləşdirilməsi istiqamətində aparılan işlərin əhəmiyyətini vurğulayaraq, yaşıl enerjinin Avropaya ixracı üçün imkanların araşdırıldığını bildirib.
Bu yanaşma enerji əməkdaşlığının coğrafiyasını da dəyişir. Əgər əvvəlki mərhələlərdə enerji əlaqələri əsasən ikitərəfli formatda nəzərdən keçirilirdisə, indi Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığı Qazaxıstanın da iştirakı ilə daha geniş regional layihələr kontekstində inkişaf edir. Bu, Mərkəzi Asiyanın enerji potensialının Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması baxımından yeni perspektivlər yaradır.
Özbəkistanın enerji potensialı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Ölkə günəş və külək enerjisinin inkişafı üçün geniş imkanlara sahibdir və son illərdə bərpaolunan enerji layihələrinin sayını sürətlə artırır. Azərbaycanın isə enerji sisteminin gücləndirilməsi, elektrik enerjisinin ixracı və beynəlxalq enerji layihələrinin reallaşdırılması sahəsində formalaşmış təcrübəsi mövcuddur. Bu imkanların birləşdirilməsi hər iki tərəf üçün qarşılıqlı fayda yarada bilər.
Əməkdaşlığın başqa bir istiqaməti neft-qaz sahəsində təcrübə və texnologiya mübadiləsidir. Azərbaycan uzun illər ərzində enerji resurslarının hasilatı, emalı, nəqli və ixracı sahəsində böyük təcrübə qazanıb. Özbəkistanın da enerji sektorunun modernləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi layihələr iki ölkənin şirkətləri arasında əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar açır.
Azərbaycanın enerji diplomatiyasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif enerji mənbələrini və marşrutlarını bir-biri ilə əlaqələndirməkdir. Cənub Qaz Dəhlizi ilə Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən Azərbaycan indi elektrik enerjisi və yaşıl enerji istiqamətində də yeni bağlantılar yaradır. Bu proses Azərbaycanın enerji siyasətinin yalnız karbohidrogen ixracı ilə məhdudlaşmadığını göstərir.
Özbəkistanla əməkdaşlıq da bu yeni enerji strategiyasının Mərkəzi Asiya istiqamətində mühüm elementlərindən biridir. Azərbaycanla Özbəkistanın enerji sahəsində yaxınlaşması iki ölkənin milli enerji təhlükəsizliyinə xidmət etməklə yanaşı, regional enerji bazarlarının bir-birinə daha sıx bağlanmasına şərait yaradır.
Yaşıl enerji layihələrinin digər mühüm tərəfi onların uzunmüddətli iqtisadi və ekoloji nəticələridir. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı enerji istehsalının şaxələndirilməsinə, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə, müasir texnologiyaların tətbiqinə və ixrac imkanlarının genişlənməsinə imkan verir. Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlıq yalnız enerji sektorunun deyil, bütövlükdə yeni iqtisadi sahələrin inkişafına təkan verə bilər.
Enerji sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin regional əhəmiyyətini də artırır. Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm dövlətlərindən biridir. Bu iki ölkənin enerji imkanlarının birləşdirilməsi iki region arasında yeni iqtisadi və infrastruktur əlaqələrinin formalaşmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin gələcək perspektivlərindən danışarkən enerji sahəsinə xüsusi yer verməsi də təsadüfi deyil. Çünki enerji əməkdaşlığı bu gün artıq yalnız neft və qaz ticarəti məsələsi deyil. Söhbət yeni enerji mənbələrinin mənimsənilməsi, yaşıl elektrik enerjisinin ötürülməsi və Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında yeni enerji bağlantılarının yaradılmasından gedir.
Azərbaycan və Özbəkistanın enerji sahəsində əməkdaşlığının qarşıdakı illərdə daha da genişlənməsi üçün ciddi potensial mövcuddur. Bərpaolunan enerji layihələri, elektrik enerjisinin ötürülməsi, enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi və müvafiq infrastrukturun inkişafı bu gündəliyin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Qarşılıqlı təcrübə və imkanların bir araya gətirilməsi isə Azərbaycan–Özbəkistan tərəfdaşlığının enerji sahəsində də uzunmüddətli və strateji xarakter daşımasına imkan verir.

Rəhim İmanov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Xıllı qəsəbə 2 saylı tam orta məktəbin direktoru