Türk dünyasının birliyi: Azərbaycan və Özbəkistanın TDT çərçivəsində birgə səyləri - ŞƏRH

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər ikitərəfli əlaqələr çərçivəsindən kənara çıxaraq Türk dünyasının ümumi inkişaf gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilib. Hər iki ölkənin Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal iştirakı siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və mədəni sahələrdə əməkdaşlığın daha geniş platformada inkişafına imkan yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin möhkəmlənməsinə töhfə verən əsas istiqamətlərdən biridir.
Azərbaycan Türk dünyasının inteqrasiyası prosesinin fəal təşəbbüskarlarından biri kimi TDT-nin fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Özbəkistanın da son illərdə təşkilat çərçivəsində fəallığının artması bu platformanın imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətinə toxunması və Azərbaycanla Özbəkistanın bu çərçivədəki əməkdaşlığının əhəmiyyətini vurğulaması da təşkilatın ikitərəfli münasibətlər üçün əlavə imkanlar yaratdığını göstərir.
Özbəkistanın TDT-yə üzvlüyü Türk dünyasının coğrafi və iqtisadi potensialının genişlənməsində mühüm mərhələ olub. Ölkənin böyük əhalisi, zəngin iqtisadi imkanları və Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşməsi təşkilatın ümumi potensialını artırır. Azərbaycanın isə Cənubi Qafqazda yerləşməsi, Xəzər üzərindən nəqliyyat bağlantıları və Avropa ilə qurduğu geniş əlaqələr TDT daxilində Şərq–Qərb əməkdaşlığı üçün mühüm üstünlüklər yaradır.
Bu iki ölkənin imkanlarının bir araya gəlməsi Türk dünyasının nəqliyyat və logistika əlaqələri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhlizin inkişafı bunun ən aydın nümunəsidir. Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizinə, Azərbaycandan isə Avropaya uzanan nəqliyyat bağlantıları türk dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə və vahid nəqliyyat məkanının formalaşmasına xidmət edir.
TDT çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı da Azərbaycan və Özbəkistanın ortaq maraqlarına cavab verir. Təşkilat üzv dövlətlər arasında ticarətin artırılması, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi və biznes dairələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi üçün mühüm platformaya çevrilir. Azərbaycan və Özbəkistanın öz aralarında sürətlə inkişaf edən iqtisadi münasibətləri də bu ümumi prosesə əlavə dinamizm verir.
Enerji sahəsi Türk dünyasının əməkdaşlığında perspektivli istiqamətlərdən biridir. Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rolu və Mərkəzi Asiya ölkələrinin, o cümlədən Özbəkistanın böyük bərpaolunan enerji potensialı gələcəkdə yeni regional layihələr üçün imkan yaradır. Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq bunun konkret nümunəsidir.
TDT-nin əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Təşkilat türk xalqlarının ortaq tarixinin, dilinin və mədəni irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün də mühüm platformadır. Azərbaycan və Özbəkistan bu sahədə zəngin təcrübəyə malikdir. Nizami Gəncəvi və Əlişir Nəvai kimi böyük şəxsiyyətlərin irsi iki ölkənin mədəni yaxınlığını göstərməklə yanaşı, Türk dünyasının ümumi mədəni sərvətinin mühüm hissəsini təşkil edir.
Türk dünyasının birliyinin gücləndirilməsi istiqamətində siyasi həmrəylik də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistan beynəlxalq və regional məsələlərdə qarşılıqlı dəstəyə əsaslanan mövqeləri ilə TDT daxilində həmrəyliyin möhkəmlənməsinə töhfə verirlər. Bu həmrəylik təşkilatın beynəlxalq nüfuzunun artmasına və türk dövlətlərinin ortaq maraqlarının daha ardıcıl şəkildə ifadə olunmasına imkan verir.
Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində Türk dünyası ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlərdən biri də təşkilatın qarşıdakı dövrdə daha böyük potensiala malik olması ilə bağlıdır. Dövlət başçısının yanaşması ondan ibarətdir ki, türk dövlətləri arasında mövcud əlaqələr yalnız tarixi və mədəni yaxınlıqla məhdudlaşmamalı, konkret iqtisadi və siyasi layihələrlə daha da möhkəmləndirilməlidir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri bu yanaşmanın uğurlu nümunələrindən biridir. İki ölkənin ikitərəfli səviyyədə yaratdığı yüksək etimad TDT çərçivəsində əməkdaşlığın daha səmərəli qurulmasına da imkan verir. Dövlət başçıları arasında sıx siyasi dialoq, iqtisadi əlaqələrin sürətli inkişafı və humanitar sahədə qarşılıqlı fəaliyyət təşkilat daxilində də birgə təşəbbüslərin irəli sürülməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
Türk dünyasının iqtisadi potensialı da bu əməkdaşlığın perspektivlərini daha aydın göstərir. Geniş coğrafiya, böyük əhali, enerji və təbii ehtiyatlar, nəqliyyat imkanları və müxtəlif bazarlara çıxış TDT üzvlərinə qarşılıqlı tamamlanma əsasında daha böyük iqtisadi məkan formalaşdırmaq imkanı verir. Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesdə bir-birini tamamlayan mövqeləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gələcəkdə TDT çərçivəsində rəqəmsal iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, investisiya, təhsil və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın daha da genişlənməsi gözlənilir. Bu istiqamətlərin hər biri Azərbaycan və Özbəkistanın maraqları ilə uzlaşır və iki ölkənin birgə təşəbbüslərinin təşkilat daxilində daha geniş regional layihələrə çevrilməsinə imkan yaradır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsi Azərbaycan və Özbəkistan üçün yalnız çoxtərəfli əməkdaşlıq imkanlarının artması demək deyil. Bu proses eyni zamanda iki ölkənin ikitərəfli münasibətlərinin regional miqyasda daha böyük təsir imkanları qazanmasına şərait yaradır. Azərbaycan və Özbəkistanın siyasi iradəsi, iqtisadi potensialı və ortaq mədəni dəyərləri Türk dünyasının birliyinə mühüm töhfə verən amillər olaraq qalır.
Bu gün Türk dünyasında birlik ideyası artıq yalnız mənəvi və tarixi çağırış deyil, konkret əməkdaşlıq layihələri ilə möhkəmlənən siyasi və iqtisadi reallıqdır. Azərbaycan və Özbəkistanın TDT çərçivəsində birgə fəaliyyəti də həmin reallığın mühüm ifadəsidir. Qarşılıqlı etimadın və ortaq maraqların üzərində qurulan bu əməkdaşlıq Türk dünyasının daha sıx inteqrasiyasına və beynəlxalq müstəvidə daha güclü mövqe qazanmasına xidmət edir.

Valeh Tağıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatının veteran üzvü