Azərbaycan və Özbəkistan: müttəfiqlikdən genişmiqyaslı tərəfdaşlığa - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlərin çoxşaxəli inkişafını əks etdirən mühüm mənbədir. Müsahibədə iki ölkə arasındakı əlaqələrin yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmadığı, iqtisadiyyat, investisiya, energetika, nəqliyyat, təhsil, mədəniyyət, media və humanitar sahələrdə konkret əməkdaşlıq layihələri ilə zənginləşdiyi vurğulanır.

Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlərin əsas dayaqlarından biri ortaq tarix, mədəniyyət, dil və mənəvi dəyərlərdir. Bu yaxınlıq xalqlar arasında qarşılıqlı rəğbət və etimadın formalaşmasına mühüm təsir göstərib. Müsahibədə qeyd edilir ki, möhkəm tarixi və mənəvi təməl üzərində qurulan dövlətlərarası münasibətlər son illərdə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyaraq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Bu, iki müstəqil və suveren dövlətin qarşılıqlı maraqlar əsasında uzunmüddətli əməkdaşlıq qurmaq əzmini nümayiş etdirir.

Siyasi əlaqələrin yüksək səviyyəsi qarşılıqlı səfərlərlə də müşayiət olunur. Son beş ildə yüksək səviyyədə müntəzəm qarşılıqlı səfərlərin və sıx təmasların həyata keçirilməsi siyasi dialoqun ardıcıllığını göstərir. 2024-cü ilin avqustunda Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda isə Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər münasibətlərin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da gücləndirib. Xüsusilə Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar açıb.

2023-cü ildə yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura da bu prosesin mühüm institusional dayaqlarından biridir. Şura uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi, yeni təşəbbüslərin təşviqi və müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyətin əlaqələndirilməsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilib. Daşkənddə və Bakıda keçirilmiş iclaslar iki ölkənin münasibətlərinin strateji xarakterini və gələcəyə hesablanmış birgə fəaliyyət iradəsini nümayiş etdirir.

İqtisadi-ticari əməkdaşlıq münasibətlərin digər mühüm istiqamətidir. Müsahibədə bildirildiyi kimi, 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollar təşkil edib. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon dollara çatıb. Bu göstəricilər qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin genişlənmə potensialını ortaya qoyur.

İnvestisiya sahəsində Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış şirkət hər iki ölkədə perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsi və həyata keçirilməsi üçün platforma rolunu oynayır. Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyəti də iqtisadi, ticari və investisiya əlaqələrinin inkişafına xidmət edir.

Energetika və yaşıl enerji istiqamətləri də diqqət çəkir. Neft-qaz sahəsində birgə müəssisələrin fəaliyyəti, həmçinin Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılmasına yönəlmiş əməkdaşlıq regional enerji əlaqələrinin inkişafı baxımından mühüm addımlardır.

Nəqliyyat və logistika sahəsində isə Azərbaycan və Özbəkistanın coğrafi mövqeləri böyük imkanlar yaradır. Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın Mərkəzi Asiyada yerləşməsi onları Şərqlə Qərbi birləşdirən strateji marşrutlarda təbii tərəfdaşlara çevirir. Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası region üçün yeni tranzit və iqtisadi imkanlar yarada bilər.

Bütün bunlarla yanaşı, münasibətlərin humanitar ölçüsü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi konfranslar, təhsil proqramları və media forumları xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin fəaliyyəti isə təhsil sahəsində qardaşlıq əməkdaşlığının konkret nümunəsidir. Bakıda yaradılacaq “Özbəkistan” parkı da iki xalqın dostluğunun rəmzlərindən biri kimi təqdim olunur.

Media sahəsində keçirilən Azərbaycan-Özbəkistan Media Forumları da informasiya əməkdaşlığının inkişafına xidmət edir. Daşkənddə və Bakıda təşkil olunan forumlar peşəkar təmasların genişlənməsinə və iki ölkənin media nümayəndələri arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə imkan yaradıb.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirilən fikirlər Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hərtərəfli və strateji xarakter daşıdığını göstərir. Siyasi etimad, iqtisadi maraqlar, humanitar yaxınlıq və regional əməkdaşlıq imkanları iki ölkənin tərəfdaşlığını daha da dərinləşdirmək üçün möhkəm baza yaradır. Bu münasibətlər yalnız dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına deyil, həm də Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının rifahına, Türk dünyasında inteqrasiyanın güclənməsinə və regionda əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə xidmət edən uzunmüddətli istiqamət kimi nəzərdən keçirilir.

Azər SÜLEYMANOV,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri