Azərbaycan Respublikası və Özbəkistan Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlər - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında münasibətlər son illərdə dinamik inkişaf edən və çoxşaxəli xarakter alan dövlətlərarası əlaqələrin nümunələrindən biridir. Tarixi-mədəni yaxınlıq, qarşılıqlı etimad, siyasi iradə və ortaq milli maraqlar iki ölkə arasında əməkdaşlığın əsasını təşkil edir. Xüsusilə son dövrdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq çərçivəsindən müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi ikitərəfli əlaqələrin keyfiyyətcə yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfəri və Daşkənddə mətbuata verdiyi bəyanat bu münasibətlərin mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi mənbə kimi qiymətləndirilə bilər. Prezidentin bəyanatında Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin siyasi, iqtisadi, investisiya, nəqliyyat, humanitar və regional əməkdaşlıq istiqamətləri ilə yanaşı, Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi formalaşan potensialına xüsusi diqqət yetirilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Özbəkistanın son illərdə əldə etdiyi sosial-iqtisadi inkişaf xüsusi vurğulanmışdır. Dövlət başçısının Daşkəndə hər səfərində şəhərin və ölkənin sürətli inkişafının müşahidə edildiyini qeyd etməsi Özbəkistanda həyata keçirilən modernləşmə siyasətinin nəticələrinə verilən yüksək siyasi qiymət kimi dəyərləndirilə bilər.
Özbəkistanın iqtisadi potensialının genişlənməsi, infrastrukturun yenilənməsi, şəhərsalma layihələrinin həyata keçirilməsi və investisiya imkanlarının artması ölkənin regional əhəmiyyətini daha da gücləndirir. “Yeni Daşkənd” layihəsi bu inkişaf modelinin mühüm nümunələrindən biridir. Layihədə iqtisadiyyat, nəqliyyat, təhsil, ekologiya və rəqəmsal texnologiyaların vahid şəhərsalma konsepsiyasında birləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu baxımdan Özbəkistanın inkişafı yalnız milli iqtisadi göstəricilər baxımından deyil, Mərkəzi Asiyanın ümumi geoiqtisadi transformasiyası kontekstində də əhəmiyyətlidir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin əsas xüsusiyyəti siyasi etimad və qarşılıqlı hörmətin yüksək səviyyədə olmasıdır. İki ölkə arasında əlaqələr yalnız hökumətlərarası əməkdaşlıqla məhdudlaşmır, dövlət başçıları səviyyəsində formalaşan qarşılıqlı etimada və xalqların tarixi-mədəni yaxınlığına əsaslanır.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, ikitərəfli münasibətlər həm mənəvi, həm də maddi baxımdan möhkəm təməl üzərində qurulmuşdur. Bu amil siyasi dialoqun davamlılığını təmin etməklə yanaşı, iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi üçün də əlverişli şərait yaradır.
23 avqust 2026-cı ildə Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi bu siyasi dialoqun institusional xarakter aldığını göstərir. İclasda strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da dərinləşdirilməsi məsələləri müzakirə edilmişdir.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında əsas istiqamətlərdən biri strateji tərəfdaşlıqdan daha yüksək səviyyəli müttəfiqlik münasibətlərinə keçiddir. Bu proses siyasi bəyanatlarla yanaşı, konkret hüquqi və institusional mexanizmlərlə də müşayiət olunur.
2026-cı il dövlət səfərinin nəticələri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Özbəkistan Prezidentinin rəsmi məlumatına əsasən, səfərin yekununda Əbədi Dostluq haqqında müqavilə imzalanmış, həmçinin Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının qərarı qəbul edilmişdir. Bu sənədlər iki ölkənin münasibətlərinin uzunmüddətli və davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.
Beləliklə, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində siyasi yaxınlaşma artıq konkret hüquqi sənədlər, institusional mexanizmlər və praktiki layihələrlə tamamlanır.
Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində əməkdaşlığın uğurla davam etdiyi və qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması üçün ciddi potensialın mövcud olduğu vurğulanmışdır.
Bir milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfinin artıq uzaq perspektiv kimi deyil, yaxın illərdə əldə edilə biləcək real nəticə kimi qiymətləndirilməsi iqtisadi münasibətlərin inkişaf tempini göstərir. Bu yanaşma iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi ilə yanaşı, istehsal kooperasiyasının və qarşılıqlı investisiyaların artırılmasının vacibliyini də ortaya qoyur.
İqtisadi əməkdaşlığın real məzmun qazanmasının göstəricilərindən biri 23 avqust 2026-cı ildə Daşkənddə Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi bir sıra layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimlərinin keçirilməsi olmuşdur. Bankçılıq, tikinti materiallarının istehsalı, təhsil, yanacaq infrastrukturu, turizm, yaşayış kompleksləri, mədən sənayesi və kənd təsərrüfatı kimi sahələri əhatə edən layihələr iqtisadi əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.
Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi münasibətlərinin perspektivli istiqamətlərindən biri qarşılıqlı investisiyaların artırılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, investisiyaların yönəldilməsində siyasi və iqtisadi etimad, eləcə də əlverişli investisiya mühiti mühüm rol oynayır.
Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistanın qarşılıqlı investisiya imkanlarının genişləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi maraqlarına cavab verir. Birgə müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, xidmət sektorunda yeni layihələrin həyata keçirilməsi və özəl biznes subyektləri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi qarşılıqlı iqtisadi asılılığın dərinləşməsinə şərait yarada bilər.
İnvestisiya əməkdaşlığının konkret layihələrlə müşayiət olunması isə siyasi münasibətlərin iqtisadi nəticələrə çevrildiyini göstərir. Özbəkistan tərəfinin məlumatında da yeni layihələrin qarşılıqlı investisiyaların həcminin artırılmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və iqtisadi əməkdaşlığın praktiki məzmununun genişləndirilməsinə xidmət etdiyi vurğulanır.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin əhəmiyyəti yalnız ikitərəfli əlaqələr çərçivəsində məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanın vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi böyük potensiala malik olduğu xüsusi qeyd edilmişdir.
Bu yanaşma Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin strateji əhəmiyyətini artırır. Azərbaycan coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı imkanlarına malikdir. Xəzər dənizi üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi və logistika infrastrukturlarının təkmilləşdirilməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin daha da intensivləşməsinə şərait yaradır.
Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi və demoqrafik mərkəzlərindən biri kimi Azərbaycanla əməkdaşlığın regional miqyasının genişləndirilməsində xüsusi rol oynaya bilər. Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığı daha geniş Avrasiya nəqliyyat və iqtisadi əlaqələri sisteminin mühüm komponentinə çevrilmək potensialına malikdir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. İki ölkənin coğrafi mövqeyi onları Şərq-Qərb və Mərkəzi Asiya-Cənubi Qafqaz bağlantılarında mühüm tərəfdaşlara çevirir.
Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı yalnız yükdaşımaların həcminin artırılması baxımından deyil, həm də regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu istiqamətdə liman, dəmir yolu, avtomobil yolları və logistika mərkəzləri arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələrin davamlılığına mühüm töhfə verə bilər.
Belə əməkdaşlıq Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və Azərbaycanın tranzit potensialının daha səmərəli istifadəsi baxımından qarşılıqlı maraq doğurur.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin davamlılığını təmin edən mühüm amillərdən biri xalqlar arasında tarixi və mədəni yaxınlıqdır. Dil, ədəbiyyat, milli-mənəvi dəyərlər və ortaq tarixi yaddaş iki xalqı bir-birinə yaxınlaşdıran əsas amillərdəndir.
2026-cı il dövlət səfəri çərçivəsində humanitar əməkdaşlığın simvolik və praktiki ifadələrindən biri Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışında iştirak edilməsi və Yeni Daşkənd şəhərində “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması olmuşdur. “Azərbaycan” parkı iki xalq arasında dostluğun, qarşılıqlı hörmətin və mədəni yaxınlığın rəmzi kimi təqdim olunur.
Bu cür layihələr dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara deyil, xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına və humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə də əsaslandığını göstərir.
Daşkənd səfərinin diqqətçəkən hadisələrindən biri Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin yüksək dövlət ordenləri ilə təltif olunmasıdır. Prezident Şavkat Mirziyoyev Azərbaycan dövlət başçısına Özbəkistanın ali dərəcəli “Dostluq” ordenini təqdim etmiş, Prezident İlham Əliyev isə Özbəkistan dövlət başçısını “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif etmişdir.
Şavkat Mirziyoyevin “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif edilməsi Azərbaycan-Özbəkistan dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafında onun xidmətlərinə verilən yüksək qiymətin ifadəsi kimi təqdim edilmişdir.
Dövlət başçılarının qarşılıqlı təltif olunması münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də mənəvi və humanitar məzmun daşıdığını göstərən mühüm simvolik hadisədir.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin müasir mərhələsinin mühüm xüsusiyyəti əməkdaşlığın konkret layihələr üzərində qurulmasıdır. Prezident İlham Əliyevin “irəliləmək üçün çox dəqiq fəaliyyət planımız var” fikri ikitərəfli münasibətlərin institusional və praktiki istiqamətini ifadə edir.
Bu yanaşma siyasi qərarların konkret iqtisadi və sosial nəticələrə çevrilməsinə imkan yaradır. Bankçılıq, sənaye, təhsil, kənd təsərrüfatı, turizm, şəhərsalma və digər sahələrdə həyata keçirilən layihələr iki ölkə arasında əməkdaşlığın yalnız deklarativ xarakter daşımadığını göstərir.
Bu baxımdan qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd mövcud siyasi etimadı daha geniş iqtisadi kooperasiya, qarşılıqlı investisiya və humanitar mübadilə ilə möhkəmləndirməkdən ibarət olmalıdır.
Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında münasibətlər müasir dövrdə strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik istiqamətində sürətlə inkişaf edən çoxşaxəli dövlətlərarası əlaqələr sisteminə çevrilmişdir. Prezident İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Daşkənddə verdiyi bəyanat bu münasibətlərin əsas inkişaf istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur.
İkitərəfli əlaqələrin möhkəm siyasi və mənəvi təmələ əsaslanması, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişlənməsi, ticarət dövriyyəsinin artırılması üçün qarşıya qoyulan hədəflər, nəqliyyat və logistika imkanlarının inkişafı, humanitar layihələrin həyata keçirilməsi və Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi nəzərdən keçirilməsi münasibətlərin strateji xarakterini müəyyən edir.
Daşkənddə keçirilən Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası, Əbədi Dostluq haqqında müqavilənin imzalanması, qarşılıqlı dövlət təltifləri və yeni iqtisadi-humanitar layihələrin başlanması Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərən mühüm faktorlardır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər yalnız iki dövlətin qarşılıqlı maraqlarına əsaslanan ikitərəfli əməkdaşlıq modeli deyil, həm də Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əlaqələrin gücləndirilməsinə xidmət edən regional əməkdaşlıq platforması kimi çıxış edir. Qarşıdakı mərhələdə əsas vəzifə formalaşmış siyasi etimadı konkret layihələr, artan qarşılıqlı investisiyalar, genişlənən ticarət əlaqələri və humanitar əməkdaşlıq vasitəsilə daha da möhkəmləndirməkdir.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişaf dinamikası göstərir ki, iki ölkə arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad, strateji baxış və siyasi iradə uzunmüddətli və dayanıqlı müttəfiqlik münasibətlərinin əsasını təşkil edir.

Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi