26 Avqust – Laçının Zəfərdən Böyük Qayıdışa uzanan salnaməsi - ŞƏRH

Bəzi tarixlər var ki, onların əhəmiyyəti təqvimdə tutduğu günlə deyil, xalqın taleyində yaratdığı dönüşlə ölçülür. Belə tarixlər zaman keçdikcə daha da möhkəmlənir, milli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilir və gələcək nəsillərə ötürülür. Azərbaycan xalqının müasir tarixində 26 Avqust da məhz belə əlamətdar günlərdəndir. Bu tarix Laçının azadlığa qovuşmasının, uzun illər davam edən həsrətin sona çatmasının, Azərbaycan bayrağının bu qədim yurdda yenidən dalğalanmasının və Böyük Qayıdış prosesinin mühüm mərhələsinin rəmzidir.
Laçın Azərbaycanın tarixində və milli-mədəni yaddaşında xüsusi yeri olan qədim yaşayış məskənlərindəndir. Özünəməxsus təbiəti, uca dağları, sıx meşələri, gur çayları, mineral bulaqları, zəngin folkloru və tarixi-mədəni irsi ilə seçilən bu diyar əsrlər boyu Azərbaycan xalqının həyatının mühüm hissəsini təşkil edib. Laçının adı yalnız bir coğrafi məkanın adı deyil, həm də doğma yurda bağlılığın, tarixi yaddaşın və milli kimliyin ifadəsidir.
1992-ci ilin mayında Laçının işğal olunması Azərbaycan xalqının yaddaşında ən ağır hadisələrdən biri kimi qaldı. Şəhərin işğalı ilə minlərlə insan doğma evindən, torpağından və həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş məkandan didərgin düşdü. Laçın sakinləri uzun illər ərzində doğma şəhərlərinin həsrəti ilə yaşadılar. Onların yaddaşında Laçının küçələri, evləri, məktəbləri, dağları, bulaqları və uşaqlıq xatirələri qorundu. Bu həsrət zaman keçdikcə azalmadı, əksinə, doğma yurda qayıtmaq istəyini daha da gücləndirdi.
İşğal illərində Laçının tarixi və mədəni irsinə də ciddi ziyan vuruldu. Şəhər və kəndlər dağıntılara məruz qaldı, yaşayış infrastrukturu məhv edildi, ərazilər minalarla çirkləndirildi. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Laçın Azərbaycan xalqının yaddaşından heç vaxt silinmədi. Çünki torpağın fiziki olaraq işğal altında qalması onun milli yaddaşdakı yerini dəyişə bilməzdi.
Azərbaycan dövləti bütün bu illər ərzində ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsədlərdən biri kimi müəyyənləşdirdi. Ölkənin iqtisadi qüdrətinin artırılması, müdafiə potensialının gücləndirilməsi, müasir və peşəkar ordunun formalaşdırılması, beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirildi. Dövlət siyasəti ilə xalqın milli iradəsi bir məqsəd ətrafında birləşdi: işğal altında olan torpaqların azad edilməsi və məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıtmasının təmin olunması.
Bu məqsəd 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində tarixi nəticə ilə yekunlaşdı. Azərbaycan Ordusunun şanlı Zəfəri nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ başlandı. Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbə yalnız hərbi uğur deyildi. Bu, Azərbaycan xalqının milli iradəsinin, dövlətçilik əzminin və uzun illər davam edən ədalətsizliyə son qoymaq qətiyyətinin təntənəsi idi.
Laçının azadlığına gedən yol da həmin Zəfərdən sonra yeni mərhələyə qədəm qoydu. 26 avqust 2022-ci ildə Azərbaycan Ordusunun Laçın şəhərinə yerləşməsi ilə şəhərin tarixində yeni dövr başladı. Prezident İlham Əliyevin Laçın şəhərinə qayıdışla bağlı tarixi xəbəri elan etməsi xalqımız üçün böyük sevinc və qürur mənbəyinə çevrildi. Üç onillikdən artıq davam edən ayrılıqdan sonra Azərbaycan bayrağı Laçında yenidən dalğalanmağa başladı.
Bu hadisənin mənəvi əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Çünki Laçının azadlığı ilə yalnız bir ərazi üzərində suverenlik bərpa olunmadı. Həm də doğma yurduna qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanların illərdir ürəklərində daşıdıqları nisgil sona çatdı. Laçınlılar üçün bu tarix uşaqlıq xatirələrinin, ailə tarixlərinin, ata-baba ocaqlarının yenidən canlanması demək idi. Bu baxımdan 26 Avqust həm siyasi və hərbi, həm də böyük mənəvi məna daşıyan tarixi gündür.
Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə şəhər günlərinin təsis edilməsi və 26 avqustun Laçın Şəhəri Günü kimi müəyyənləşdirilməsi də bu hadisəyə verilən yüksək dövlət qiymətinin göstəricisidir. Artıq 26 Avqust Laçının azadlığını, şəhərin dirçəlişini və Böyük Qayıdışın uğurlu nəticələrini özündə birləşdirən əlamətdar tarix kimi qeyd olunur.
Laçının azad edilməsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri şəhərin yenidən qurulması və əhalinin doğma yurda qayıdışının təmin edilməsi idi. Azərbaycan dövləti bu istiqamətdə genişmiqyaslı layihələr həyata keçirməyə başladı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi. Laçında aparılan quruculuq işləri də bu böyük prosesin mühüm tərkib hissəsidir.
Bu gün Laçının simasında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanın quruculuq imkanlarının miqyasını aydın şəkildə nümayiş etdirir. Yeni yaşayış məhəllələri salınır, sosial obyektlər inşa edilir, məktəblər, xidmət müəssisələri və digər infrastruktur yaradılır. Şəhərin nəqliyyat və kommunal sistemi müasir tələblərə uyğun qurulur. Bütün bunlar Laçının yalnız fiziki baxımdan bərpa olunmasına deyil, burada uzunmüddətli və dayanıqlı həyatın formalaşdırılmasına xidmət edir.
Lakin şəhərin bərpası yalnız yeni binaların tikilməsi ilə məhdudlaşmır. Laçının əsl dirçəlişi burada insan həyatının yenidən canlanması ilə ölçülür. Bir vaxtlar boş və səssiz qalan küçələrdə bu gün insanların səsi eşidilir. Ailələr doğma yurda qayıdır, uşaqlar burada böyüyür, məktəblər fəaliyyət göstərir, yeni sosial həyat formalaşır. Uzun illər yalnız xatirələrdə yaşayan Laçın artıq real həyatın içində yenidən öz yerini tutur.
Şəhərin bərpasında tarixi simanın qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir şəhərsalma prinsiplərinin tətbiqi ilə yanaşı, Laçının özünəməxsus memarlıq və təbii xüsusiyyətlərinin gələcək nəsillərə çatdırılması diqqət mərkəzində saxlanılır. Həkəri çayının sahilləri, dağlıq relyef, yaşıllıqlar və təbii landşaft şəhərin ümumi simasının əsas elementləridir. Laçının gələcək inkişafı onun təbii zənginliyinin qorunması ilə sıx bağlıdır.
Təbiət Laçının ən böyük sərvətlərindən biridir. Şəhərin dağları, meşələri, çayları, bulaqları və zəngin biomüxtəlifliyi onun turizm və rekreasiya imkanlarını genişləndirir. Bu potensialın səmərəli istifadəsi Laçının iqtisadi inkişafında mühüm rol oynaya bilər. Eyni zamanda burada həyata keçirilən layihələrdə ekoloji tarazlığın qorunması və yaşıl şəhər prinsiplərinin tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Laçının dirçəlişi Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində həyata keçirdiyi Böyük Qayıdış siyasətinin də mühüm göstəricisidir. Bu strategiyanın mahiyyəti yalnız insanların doğma torpaqlara köçürülməsindən ibarət deyil. Əsas məqsəd həmin ərazilərdə təhlükəsiz, müasir və yüksək yaşayış standartlarına uyğun mühit yaratmaqdır. İnsanların öz yurdlarına qayıtması, orada işləməsi, təhsil alması, ailə qurması və gələcək planlarını həyata keçirməsi Böyük Qayıdışın əsas məzmununu təşkil edir.
Bu baxımdan Laçında həyata keçirilən layihələrin sosial əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Çünki hər bir yeni yaşayış binası yalnız bir tikili deyil, bir ailənin doğma yurda qayıdışıdır. Hər bir məktəb yalnız təhsil müəssisəsi deyil, yeni nəslin bu torpaqda gələcəyini qurmasının başlanğıcıdır. Hər bir yol isə Laçını Azərbaycanın digər bölgələri ilə birləşdirən və şəhərin iqtisadi-sosial həyatına yeni imkanlar açan mühüm vasitədir.
Laçının inkişaf perspektivləri onun strateji və iqtisadi imkanları ilə də bağlıdır. Şəhərin coğrafi mövqeyi, təbii resursları və turizm potensialı gələcəkdə müxtəlif sahələrin inkişafı üçün əlverişli imkanlar yaradır. Burada müasir xidmət sektorunun, turizmin, kənd təsərrüfatının və digər iqtisadi istiqamətlərin inkişaf etdirilməsi həm yerli əhalinin məşğulluğuna, həm də regionun ümumi iqtisadi potensialına töhfə verə bilər.
Laçının yenidən qurulması, eyni zamanda, Azərbaycan dövlətinin işğaldan azad edilmiş ərazilərə münasibətinin mahiyyətini ortaya qoyur. Məqsəd dağıdılmış şəhərləri əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaqla kifayətlənmək deyil. Qarşıya qoyulan hədəf həmin əraziləri müasir, dayanıqlı, rahat və gələcəyə hesablanmış yaşayış məkanlarına çevirməkdir. Bu mənada Laçın keçmişin bərpası ilə gələcəyin qurulmasının bir araya gəldiyi şəhərdir.
Bu gün Laçının hər bir küçəsində Zəfərin izlərini görmək mümkündür. Burada azadlığın sevinci ilə yanaşı, Vətən uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsi də yaşayır. Laçının azadlığı şəhidlərimizin müqəddəs qanı, qazilərimizin qəhrəmanlığı, Azərbaycan əsgərinin şücaəti və xalqımızın həmrəyliyi hesabına mümkün olub. Buna görə də Laçında qurulan hər yeni obyekt, salınan hər yeni küçə və yaranan hər bir yaşayış məkanı həm də Vətən müharibəsinin qəhrəmanlıq salnaməsinin davamıdır.
Laçın həm də Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. İşğal illərində doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların xatirələri, adət-ənənələri və mədəni irsi bu gün yenidən həmin torpaqda yaşadılır. Bu, yalnız fiziki qayıdış deyil, mənəvi qayıdışdır. İnsanların öz doğma torpaqlarında yeni həyat qurması ilə Laçının tarixi yaddaşı da yenidən canlanır.
Bu gün Laçına nəzər saldıqda bir həqiqət xüsusilə aydın görünür: azadlıq yalnız bir başlanğıcdır. Əsl məqsəd azad edilmiş torpaqlarda həyatın yenidən qurulması, insanların rifahının təmin edilməsi və həmin ərazilərin Azərbaycanın ümumi inkişaf məkanına tam inteqrasiyasıdır. Laçının timsalında bu prosesin uğurlu nəticələrini artıq görmək mümkündür.
26 Avqust həm də gələcəyə yönəlmiş bir mesajdır. Bu tarix bizə göstərir ki, milli iradə və dövlətçilik qətiyyəti qarşısında heç bir işğal, heç bir məcburi ayrılıq əbədi ola bilməz. Torpaq yalnız xəritədə göstərilən ərazi deyil. Torpaq insanın yaddaşı, tarixi, mənəvi bağlılığı və gələcəyidir. Laçının qayıdışı bu həqiqətin ən parlaq nümunələrindən biridir.
Bu gün Laçın artıq keçmişin həsrət şəhəri deyil. O, Azərbaycanın Böyük Qayıdışının, quruculuğunun və gələcəyə inamının simvollarından biridir. Dağlarında üçrəngli bayrağımız dalğalanır, küçələrində həyat canlanır, uşaqların səsi eşidilir, yeni evlərdə yeni xatirələr yaranır. Bir zamanlar yalnız xatirələrdə yaşadılan Laçın indi öz sakinlərinin gözü qarşısında yenidən qurulur.
26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü məhz bu baxımdan yalnız bir şəhərin azadlığının ildönümü deyil. Bu gün Azərbaycanın Zəfər tarixinin, milli iradəsinin və Böyük Qayıdışının təcəssümüdür. Laçının keçdiyi yol bizə bir daha göstərir ki, Vətən sevgisi zamanla ölçülmür, doğma torpağa bağlılıq heç bir məsafə ilə zəifləyə bilməz və dövlətin qətiyyətli siyasəti ilə xalqın iradəsi birləşdikdə ən böyük arzular belə gerçəyə çevrilə bilər.
Laçın qayıtdı, lakin bu qayıdışla onun tarixi bitmədi. Əksinə, şəhərin qarşısında yeni və daha böyük inkişaf mərhələsi açıldı. Bu gün Laçında yazılan hər yeni səhifə həm keçmişin yaddaşını qoruyur, həm də gələcəyin təməlini möhkəmləndirir. Məhz buna görə 26 Avqust Azərbaycan xalqının yaddaşında azadlığın, qayıdışın və yenidən doğuluşun rəmzi kimi daim yaşayacaq.

İlahə Qurbanova
YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı