Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişaf yolu - ŞƏRH

Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə sürətli və ardıcıl inkişaf yolu keçib. İki ölkə arasında siyasi dialoqun möhkəmlənməsi, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, nəqliyyat və energetika sahələrində yeni imkanların yaranması, eləcə də humanitar münasibətlərin daha da dərinləşməsi bu əməkdaşlığın hərtərəfli xarakter aldığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə də məhz bu münasibətlərin hazırkı vəziyyətinə və gələcək perspektivlərinə geniş nəzər salması baxımından diqqət çəkir.
Dövlət başçısının müsahibəsində Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin inkişafında son illərdə əldə olunan nəticələr ətraflı şəkildə diqqətə çatdırılıb. Səsləndirilən fikirlərdən aydın olur ki, iki ölkə arasında münasibətlər artıq sadəcə dostluq və tərəfdaşlıq çərçivəsində deyil, daha yüksək siyasi məzmun daşıyan müttəfiqlik səviyyəsində inkişaf edir. Bu müttəfiqlik qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və uzunmüddətli əməkdaşlıq perspektivlərinə əsaslanır.
Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında münasibətlərin möhkəm təməli isə yalnız son illərin siyasi prosesləri ilə bağlı deyil. İki xalqı birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlar əsrlər əvvələ gedib çıxır. Ortaq türk irsi, dil və mədəniyyət yaxınlığı, ədəbiyyat və incəsənət sahəsindəki qarşılıqlı təsirlər Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının bir-birinə olan münasibətində xüsusi yer tutur. Bu yaxınlıq dövlətlərarası əlaqələrin inkişafını da daha asan və təbii edir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində diqqət çəkən məsələlərdən biri siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsidir. Son illərdə Azərbaycan və Özbəkistan rəhbərləri arasında keçirilən görüşlər əlaqələrin inkişafına mühüm təkan verib. Qarşılıqlı səfərlər zamanı əldə olunan razılaşmalar sonradan müxtəlif sahələrdə konkret layihələr və təşəbbüslərlə müşayiət olunub. Bu isə siyasi dialoqun yalnız görüşlərlə məhdudlaşmadığını, real nəticələrə çevrildiyini göstərir.
Müsahibədə iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına da geniş yer verilir. Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi potensialı bir çox istiqamətlərdə bir-birini tamamlayır. Son dövrlərdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və şirkətlər arasında əməkdaşlığın güclənməsi bunun bariz nümunəsidir. Müxtəlif sahələrdə birgə müəssisələrin yaradılması və yeni istehsal layihələrinin gündəmə gəlməsi iqtisadi münasibətlərin gələcəkdə daha böyük miqyas alacağına işarə edir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında investisiya əməkdaşlığının genişlənməsi də mühüm məsələdir. Birgə investisiya mexanizmlərinin yaradılması sahibkarlar üçün yeni imkanlar açır və hər iki ölkənin biznes dairələri arasında əlaqələri gücləndirir. Bu cür layihələrin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onlar yalnız bir dəfəlik iqtisadi nəticə yaratmır, uzunmüddətli tərəfdaşlıq üçün də zəmin formalaşdırır.
Nəqliyyat və tranzit məsələləri isə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində təqdim olunan rəqəmlər bu sahədəki müsbət dinamikanı aydın şəkildə göstərir. 2025-ci ildə tranzit daşımalarının həcmi 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatıb. 2026-cı ilin ilk altı ayında isə daha 12,2 faizlik artım qeydə alınıb.
Bu göstəricilər iki ölkə arasında nəqliyyat əlaqələrinin getdikcə genişləndiyini göstərməklə yanaşı, Azərbaycanın regionda mühüm tranzit mərkəzinə çevrilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyada yerləşməsi, Azərbaycanın isə Xəzər dənizi vasitəsilə Avropaya çıxış imkanları iki ölkənin nəqliyyat sahəsində maraqlarını yaxınlaşdırır. Orta Dəhlizin inkişafı da bu əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır.
Müsahibədə energetika sahəsində əməkdaşlıq məsələləri də diqqətdən kənarda qalmır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında ənənəvi enerji sahəsində mövcud əlaqələrlə yanaşı, bərpaolunan enerji istiqamətində də yeni perspektivlər yaranır. Dünyada yaşıl enerjiyə keçidin sürətləndiyi bir dövrdə bu sahədə birgə layihələrin həyata keçirilməsi iki ölkənin enerji potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər.
Azərbaycan, Özbəkistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığının inkişafı daha geniş regional əhəmiyyət daşıyır. Burada söhbət yalnız enerji istehsalından deyil, gələcəkdə yaşıl enerjinin ötürülməsi və müxtəlif bazarlara çıxarılması imkanlarından da gedir. Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan arasında formalaşan əməkdaşlıq gələcək regional enerji layihələri üçün mühüm baza yarada bilər.
İki ölkə arasındakı münasibətlərin başqa bir mühüm tərəfi humanitar sahədir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirilən fikirlərdən də görünür ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında əlaqələrin inkişafında xalqlar arasında təmasların artırılmasına xüsusi əhəmiyyət verilir. Təhsil, mədəniyyət, turizm, elm və digər humanitar istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişlənməsi dövlətlərarası münasibətlərin sosial əsaslarını daha da möhkəmləndirir.
Bu baxımdan Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi layihələr də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Füzuli şəhərində yaradılan “Dostluq bağı” iki ölkə arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin rəmzlərindən birinə çevrilib. Belə təşəbbüslər həm Azərbaycan xalqının diqqətini çəkir, həm də iki ölkə arasında münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını göstərir.
Müsahibədə diqqət çəkən digər məqamlardan biri də beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı dəstəkdir. Azərbaycan və Özbəkistan bir sıra regional və qlobal məsələlərdə bir-birinin mövqeyinə hörmətlə yanaşır. Dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq iki ölkə arasındakı siyasi etimadı daha da gücləndirir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsinin əsas mesajlarından biri də bundan ibarətdir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq möhkəm siyasi baza üzərində qurulub və qarşıda daha böyük layihələr üçün imkanlar var. İqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika, investisiya, mədəniyyət və digər sahələrdə əldə olunan nəticələr əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakter daşıdığını göstərir.
Bu münasibətlərin inkişafında dövlət başçıları arasında formalaşmış qarşılıqlı etimadın xüsusi rolu var. Siyasi liderlər arasında müntəzəm təmaslar və əldə olunan razılaşmalar iki ölkənin müxtəlif dövlət qurumları və biznes dairələri arasında əməkdaşlığa da müsbət təsir göstərir. Nəticədə siyasi səviyyədə müəyyənləşdirilən prioritetlər praktik layihələrdə öz əksini tapır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı əlaqələrin regional baxımdan da mühüm əhəmiyyəti var. Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin güclənməsi yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Azərbaycan bu prosesdə mühüm tranzit və logistika imkanlarına malik ölkə kimi çıxış edir. Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın aparıcı iqtisadi mərkəzlərindən biri olması bu əməkdaşlığın perspektivlərini daha da artırır.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə bütövlükdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini aydın şəkildə göstərir. Müsahibədə səsləndirilən fikirlərdən görünür ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq artıq əldə olunan nəticələrlə kifayətlənmir, yeni hədəflər və layihələr üzərində qurulur.
Ən mühüm məqam isə budur ki, Azərbaycanla Özbəkistan arasında münasibətlər yalnız siyasi maraqlara əsaslanmır. Burada iki xalqın tarixi yaxınlığı, mədəni bağlılığı və bir-birinə olan səmimi münasibəti mühüm rol oynayır. Məhz bu amillər müttəfiqlik münasibətlərinin daha möhkəm və uzunmüddətli olmasına imkan verir.
Bu gün Azərbaycan və Özbəkistanın qarşısında yeni imkanlar açılır. Qarşılıqlı ticarətin artırılması, investisiya layihələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi və humanitar əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi iki ölkə arasında tərəfdaşlığın gələcək istiqamətlərini müəyyən edir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri strateji xarakter daşıyan, qarşılıqlı etimad və ortaq maraqlar üzərində qurulan uzunmüddətli əməkdaşlıq modelinə çevrilib. Bu əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi təkcə iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə regionda iqtisadi əməkdaşlığın, nəqliyyat əlaqələrinin və qarşılıqlı inteqrasiyanın güclənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlərin bugünkü səviyyəsi göstərir ki, qardaşlıq və dostluq yalnız tarixi anlayış kimi qalmır. Bu münasibətlər real layihələrdə, artan ticarət göstəricilərində, qarşılıqlı investisiyalarda, nəqliyyat əlaqələrində, mədəni əməkdaşlıqda və beynəlxalq müstəvidə göstərilən qarşılıqlı dəstəkdə özünü göstərir. Məhz buna görə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcəkdə daha da möhkəmlənəcəyini və yeni məzmunla zənginləşəcəyini söyləmək mümkündür.

İlkin Bağırov
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı