Qarşılıqlı etimaddan böyük layihələrə - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlərin gündən-günə daha da dərinləşdiyini göstərən mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qaldı. Bu səfərə yalnız rəsmi görüşlər toplusu kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Daşkənddə baş verənlərə diqqət etdikdə aydın görünür ki, iki ölkə arasında münasibətlər artıq həyatın müxtəlif sahələrini əhatə edən geniş əməkdaşlıq müstəvisinə keçib. Burada həm dövlətlərarası əlaqələrin, həm biznes münasibətlərinin, həm də xalqlar arasında yaxınlığın özünü göstərdiyi məqamlar kifayət qədər çoxdur.

Azərbaycan və Özbəkistanın bir-birinə olan münasibətində xüsusi bir səmimiyyət hiss olunur. Bunun səbəbi yalnız bugünkü siyasi əlaqələr deyil. Hər iki xalqın tarixində, mədəniyyətində və dünyagörüşündə bir-birinə yaxın çoxlu məqamlar var. Eyni kökdən gələn xalqların müasir dövrdə öz münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə çıxarması təbii prosesdir. Prezident İlham Əliyevin səfəri də bu yaxınlığın dövlətlərarası münasibətlərdə necə konkret məzmun qazandığını göstərdi.

Səfərin diqqətçəkən tərəflərindən biri Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın yalnız bir neçə istiqamətlə məhdudlaşmamasıdır. Bu gün iki ölkənin qarşısında həm iqtisadi, həm nəqliyyat, həm enerji, həm də humanitar sahələrdə geniş imkanlar açılır. Müxtəlif layihələrin müzakirəyə çıxarılması və mövcud təşəbbüslərin inkişaf etdirilməsi gələcək üçün ciddi potensialın olduğunu göstərir.

İqtisadi münasibətlərə nəzər saldıqda bu potensial daha aydın görünür. Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi strukturları bir çox sahələrdə bir-birini tamamlaya bilər. Qarşılıqlı investisiyaların artması, sahibkarlar arasında əlaqələrin genişlənməsi və birgə istehsal imkanlarının yaradılması hər iki ölkə üçün faydalı nəticələr verə bilər. Burada əsas məsələ yalnız ticarətin artırılması deyil, uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılmasıdır.

Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələr də bu baxımdan maraq doğurur. Belə təşəbbüslər göstərir ki, iki ölkə arasındakı münasibətlər artıq yalnız dövlət qurumları səviyyəsində qalmır. Özəl sektorun prosesə daha fəal qoşulması əməkdaşlığın real iqtisadi məzmununu artırır. Eyni vəziyyəti Özbəkistan şirkətlərinin Azərbaycandakı fəaliyyəti üçün də demək mümkündür.

Nəqliyyat məsələsi isə Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin gələcək inkişafında xüsusi rol oynaya bilər. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşməsi, Azərbaycanın isə Xəzər üzərindən Qərbə çıxış imkanları iki ölkəni bir-birinə bağlayan mühüm üstünlükdür. Yüklərin daha sürətli və təhlükəsiz daşınması üçün yeni marşrutların inkişaf etdirilməsi həm milli iqtisadiyyatlara, həm də regiondakı ticarət əlaqələrinə müsbət təsir göstərə bilər.

Bu istiqamətdə Orta Dəhlizin əhəmiyyətini də ayrıca qeyd etmək lazımdır. Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxışında Azərbaycan mühüm bağlantı nöqtələrindən birinə çevrilir. Özbəkistanın bu imkanlardan daha geniş istifadə etməsi qarşılıqlı ticarətin və tranzit daşımalarının artmasına şərait yarada bilər. Beləliklə, iki ölkənin əməkdaşlığı təkcə Bakı və Daşkənd arasında deyil, daha geniş coğrafiyada iqtisadi əlaqələrin inkişafına xidmət edir.

Enerji sahəsində də yeni mərhələnin başlanması üçün imkanlar var. Azərbaycanın enerji sektorunda topladığı təcrübə, Özbəkistanın isə böyük enerji potensialı iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Son illərdə dünyada bərpaolunan enerjiyə marağın artması bu sahədə yeni layihələrin həyata keçirilməsini daha aktual edir.

Səfərin yalnız iqtisadi məsələlərlə yadda qalmaması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil və mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən layihələr iki xalq arasında münasibətlərin daha dərin əsaslara söykəndiyini göstərir. Nizami Gəncəvinin adını daşıyan təhsil müəssisəsinin Özbəkistanda fəaliyyət göstərməsi Azərbaycan mədəniyyətinə olan diqqətin mühüm nümunələrindən biridir. Bu cür təşəbbüslər gələcək nəsillərin bir-birinin tarixini və mədəniyyətini daha yaxından tanımasına imkan verir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı əlaqələrin güclənməsində mədəni diplomatiyanın da rolu böyükdür. Ədəbiyyat, incəsənət, kino, təhsil və elm sahəsində qarşılıqlı layihələrin artması xalqların bir-birinə daha da yaxınlaşmasına kömək edir. Dövlətlər arasında siyasi münasibətlər nə qədər möhkəm olsa da, onların davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biri insanların bir-biri ilə əlaqələrinin güclü olmasıdır.

Prezident İlham Əliyevin səfərində bu məqamların özünü göstərməsi təsadüfi deyil. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin əsas üstünlüklərindən biri siyasi qərarlarla xalq diplomatiyasının bir-birini tamamlamasıdır. Rəsmi səviyyədə əldə olunan razılaşmaların cəmiyyətlər arasında da müsbət qarşılanması münasibətlərin daha möhkəm əsaslara söykəndiyini göstərir.

Səfərin başqa bir mühüm tərəfi isə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin inkişafı baxımından da əhəmiyyət daşımasıdır. Son illərdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında qarşılıqlı maraq xeyli artıb. Bu prosesdə Özbəkistanın xüsusi yeri var. Çünki Daşkənd həm əhalisinin sayına, həm iqtisadi potensialına, həm də regiondakı mövqeyinə görə mühüm tərəfdaşlardan biridir.

İki ölkə arasında münasibətlərin gələcəkdə daha da genişlənməsi türk dünyasında inteqrasiya proseslərinə də müsbət təsir göstərə bilər. Azərbaycan və Özbəkistanın müxtəlif regional platformalarda əməkdaşlıq etməsi ortaq iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsini asanlaşdıra bilər. Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlərin möhkəmlənməsi daha geniş türk dünyası üçün də əhəmiyyətli prosesdir.

Səfərin yaratdığı təəssüratlardan biri də odur ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində qarşılıqlı etimad artıq mühüm siyasi kapitala çevrilib. Bu etimad yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli mühit formalaşdırır. Tərəflər bir-birini sadəcə qonşu regionlarda yerləşən tərəfdaş kimi deyil, uzunmüddətli əməkdaşlıq edə biləcəkləri dost və qardaş ölkə kimi qəbul edirlər.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri bu münasibətlərin gələcək istiqamətləri barədə də müəyyən təsəvvür yaradır. Qarşıdakı illərdə iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, nəqliyyat marşrutlarının inkişafı, investisiya layihələrinin çoxalması, enerji sahəsində yeni təşəbbüslərin ortaya çıxması və humanitar təmasların artması gözlənilən istiqamətlər sırasındadır.

Əslində, səfərin ən mühüm nəticəsini bir cümlə ilə ifadə etmək lazım gəlsə, demək olar ki, Azərbaycan və Özbəkistan artıq münasibətlərini yalnız qorumaq deyil, onları daha da böyütmək mərhələsindədir. Mövcud əlaqələrin üzərinə yeni iqtisadi layihələr, mədəni təşəbbüslər və regional əməkdaşlıq imkanları əlavə olunur.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri iki ölkənin münasibətlərinin gələcəyinə dair müsbət mesajlarla zəngin oldu. Səfər zamanı nümayiş etdirilən qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlığa verilən önəm və yeni imkanlara olan maraq göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələri qarşıdakı dövrdə də inkişaf etməkdə davam edəcək.

Ən başlıcası isə bu münasibətlərin təməlində yalnız siyasi və iqtisadi maraqlar dayanmır. İki xalq arasında mövcud olan tarixi yaxınlıq, ortaq mədəni dəyərlər və qardaşlıq münasibətləri əməkdaşlığın daha uzunömürlü olmasına imkan verir. Bu möhkəm təməl üzərində qurulan əlaqələrin gələcəkdə daha böyük layihələrə və daha geniş tərəfdaşlığa çevrilməsi üçün kifayət qədər imkan var.

İlkin Bağırov

YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı