Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının yeni mərhələsi: strateji tərəfdaşlıqdan vahid inkişaf məkanına doğru - ŞƏRH

2026-cı il avqustun 23-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində Daşkənddə mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin müasir inkişaf mərhələsinin mühüm siyasi və strateji istiqamətlərini özündə əks etdirən mühüm nitq kimi yadda qaldı. Dövlətimizin başçısının bəyanatı yalnız iki qardaş ölkə arasında mövcud əlaqələrin nəticələrini qiymətləndirməklə məhdudlaşmadı, eyni zamanda, gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərinə, yeni iqtisadi imkanlara, regional inteqrasiyaya və xalqlarımızı birləşdirən mənəvi dəyərlərə dair aydın mesajlar verdi.

Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən münasibətlər adi diplomatik əlaqələr çərçivəsinə sığmır. Bu münasibətlərin təməlində ortaq tarix, yaxın mədəniyyət, dil və mənəvi dəyərlər, qarşılıqlı hörmət və qardaşlıq hissləri dayanır. Məhz bu səbəbdən Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı hər iki ölkənin dövlət siyasətində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında vurğuladığı kimi, Azərbaycan xalqı Özbəkistan xalqına böyük hörmət və qardaşlıq hissləri bəsləyir. Bu münasibət yalnız dövlət başçıları səviyyəsində deyil, cəmiyyətlər arasında da özünü göstərir. İllər ərzində formalaşmış bu səmimi bağlar siyasi iradə və məqsədyönlü dövlət siyasəti nəticəsində daha möhkəm və çoxşaxəli xarakter alıb.

Dövlətimizin başçısının səfər zamanı səsləndirdiyi fikirlər göstərdi ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yeni keyfiyyət mərhələsinə qədəm qoyub. Bu mərhələ siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, iqtisadi, investisiya, sənaye, enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, turizm, bankçılıq, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə səciyyələnir.

Bu baxımdan səfər çərçivəsində əldə olunan razılaşmalar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avqustun 23-də Azərbaycan və Özbəkistan arasında bir sıra sənədlərin imzalanması və mübadiləsi iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi və institusional bazasının daha da genişləndirilməsinə xidmət edir.

Səfərin ən mühüm nəticələrindən biri isə Azərbaycan və Özbəkistan arasında Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması oldu. Bu sənəd iki ölkənin münasibətlərinin mahiyyətini, qarşılıqlı etimadı və gələcəyə baxışını ifadə edən mühüm siyasi hadisədir. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev də mətbuata bəyanatında bu sənədin tarixi əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri Özbəkistanın son illərdə keçdiyi inkişaf yoluna verilən yüksək qiymət idi. Dövlətimizin başçısı qeyd etdi ki, Daşkəndə hər səfər zamanı şəhərin və ümumilikdə Özbəkistanın sürətli inkişafının şahidi olur. Bu inkişafın böyük layihələrdən tutmuş gündəlik həyatın müxtəlif sahələrinə qədər geniş miqyasda müşahidə olunması ölkənin iqtisadi və sosial potensialının artdığını göstərir.

Prezident İlham Əliyevin bu fikirləri eyni zamanda Azərbaycanla Özbəkistanın inkişaf modelləri arasında mühüm paralellərin olduğunu göstərir. Hər iki ölkə milli maraqlara əsaslanan, iqtisadi potensialın gücləndirilməsini, sənayeləşməni, infrastrukturun yenilənməsini, sosial rifahın yüksəldilməsini və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsini dövlət siyasətinin prioritet istiqamətləri kimi müəyyənləşdirib.

Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının iqtisadi ölçüsü xüsusilə diqqətəlayiqdir. Dövlətimizin başçısının bəyanatında qeyd olunduğu kimi, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması hədəfi müəyyənləşdirilib. Bu rəqəm sadəcə iqtisadi göstərici deyil, qarşılıqlı ticarət və investisiya münasibətlərinin yeni mərhələyə yüksəldilməsinin konkret ifadəsidir. Özbəkistan tərəfi də bu göstəricinin son hədd olmadığını, gələcəkdə daha böyük nəticələrin əldə edilə biləcəyini vurğulayıb.

İqtisadi münasibətlərin inkişafında sənaye kooperasiyası mühüm yer tutur. Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan imkanları müxtəlif birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş perspektivlər açır. Energetika, geologiya, kimya, tikinti, kənd təsərrüfatı, maliyyə və digər sahələrdə əməkdaşlıq layihələrinin həyata keçirilməsi bu istiqamətdə real nəticələrin formalaşdığını göstərir.

İki ölkənin qarşılıqlı investisiya imkanlarının genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnvestisiya fondunun fəaliyyəti birgə biznes təşəbbüslərinin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətli mexanizmə çevrilib. Bu fondun imkanlarının genişləndirilməsi yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi və sahibkarlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsi baxımından mühüm nəticələr verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında enerji əməkdaşlığına da xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. Azərbaycan enerji sektorunda əldə etdiyi təcrübəni və imkanlarını beynəlxalq tərəfdaşları ilə bölüşür. Özbəkistanla energetika sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialının daha səmərəli şəkildə birləşdirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır.

Neft-qaz sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri də diqqət çəkən məsələlər sırasındadır. Prezident İlham Əliyev bu istiqamətdə artıq müəyyən layihələrin yekun mərhələyə yaxınlaşdığını və gələcəkdə istismar quyularının qazılmasına başlanmasının gözlənildiyini bildirdi. Bu isə Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi tərəfdaşlığının konkret layihələr üzərində qurulduğunu nümayiş etdirir.

Nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq isə iki ölkənin strateji coğrafi mövqeyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ilə Özbəkistanın nəqliyyat imkanlarının əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi və logistika əlaqələrinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Avropa və Asiya arasında mühüm nəqliyyat bağlantısı yaratması, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi və logistika mərkəzlərindən biri olması əməkdaşlığın perspektivlərini daha da artırır.

Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, daha geniş regional proseslər üçün əhəmiyyət daşıdığı aydın görünür. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanın böyük potensiala malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi inkişaf etdiyi xüsusi vurğulandı.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəlməsi bu prosesin mühüm tərkib hissəsidir. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın coğrafiyası getdikcə genişlənir. Bu, regionlar arasında qarşılıqlı iqtisadi bağlılığın və siyasi etimadın güclənməsinə mühüm töhfə verir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşləri formatına qoşulması da bu baxımdan mühüm hadisədir. Bu addım Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiya arasında daha sıx əlaqələrin qurulmasına yeni imkanlar yaradır. Azərbaycan bu prosesdə yalnız coğrafi körpü deyil, həm də iqtisadi, enerji, nəqliyyat və diplomatik imkanları ilə mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında bir məqam xüsusi diqqət çəkir: Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin həm mənəvi, həm də maddi təməl üzərində qurulması. Dövlətimizin başçısı bu sintezin beynəlxalq münasibətlər sistemində nadir hallarda rast gəlinən xüsusiyyət olduğunu qeyd etdi. Doğrudan da, iki ölkə arasında ortaq tarixi və mədəni bağların iqtisadi və siyasi maraqlarla tamamlanması münasibətlərin dayanıqlılığını daha da artırır.

Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri də humanitar əməkdaşlıqdır. Təhsil və mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən layihələr xalqlarımızın bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir. Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin fəaliyyətə başlaması bu istiqamətdə mühüm hadisələrdən biridir. Eyni zamanda Azərbaycan mədəniyyətinin Özbəkistanda, Özbəkistan mədəniyyətinin isə Azərbaycanda daha geniş təbliği xalqlarımız arasındakı mənəvi bağları gücləndirir.

Nizami Gəncəvi və Əlişir Nəvai kimi iki böyük söz ustadının yaradıcılığı Azərbaycan və özbək xalqlarının ortaq mədəni xəzinəsinin mühüm hissəsidir. Bu iki dahi şəxsiyyətin ədəbi irsinin birgə layihələr vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırılması Azərbaycan–Özbəkistan humanitar əlaqələrinin dərinliyini göstərən nümunələrdəndir.

Gənclər arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi də gələcək əməkdaşlığın mühüm istiqamətidir. Çünki iki ölkə arasındakı münasibətlərin gələcəyi məhz gənc nəsildən asılıdır. Gənclərin təhsil, idman, mədəniyyət və innovasiya sahələrində birgə layihələrə cəlb olunması uzunmüddətli perspektivdə xalqlarımızın yaxınlığını daha da möhkəmləndirəcək.

Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistanın gənclər arasında futbol üzrə dünya çempionatına birlikdə ev sahibliyi etməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu idman tədbirinin “İki ölkə – bir çempionat” konsepsiyası əsasında keçirilməsi iki dövlətin gənclər siyasətində əməkdaşlığın yeni nümunəsi ola bilər. Özbəkistan Prezidenti də bu layihəni iki ölkənin gəncləri arasında əlaqələrin inkişafı baxımından mühüm hadisə kimi təqdim edib.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı