Rusiyanın müharibə xərcləri yeni rekorda çatıb

Rusiyanın 2026-cı ilin birinci yarısında Ukrayna ilə müharibəyə ayırdığı federal büdcə xərcləri yeni rekord həddə - 10,687 trilyon rubla çatıb. Bu barədə 7 sentyabr bazar ertəsi günü "The Moscow Times" qəzeti Rusiya Maliyyə Nazirliyinin məlumatlarını təhlil edən Almaniya Beynəlxalq Təhlükəsizlik Tədqiqatları İnstitutunun tədqiqatçısı Yanis Klugenin hesablamalarına istinadən məlumat yayıb.Keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə hərbi və silah istehsalı xərcləri daha 30% və ya 2,46 trilyon rubl artıb. 2024-cü ilin yanvar-iyun aylarına gəldikdə isə, Rusiyanın hərbi büdcəsi 65% (+4,211 trilyon rubl), 2023-cü illə müqayisədə 145% və müharibənin ilk ili ilə müqayisədə 285% artıb. Müharibədən əvvəlki 2021-ci illə müqayisədə hərbi xərclər beş dəfədən çox artıb. Kremlin "müharibə maşını" orta hesabla ayda 1,78 trilyon rubl (20 milyard dollardan çox), gündə 59 milyard rubl (680 milyon dollardan çox) və ya saatda 2,5 milyard rubl (təxminən 29 milyon dollar) sərf edirdi.Kluge qeyd edir ki, ilin birinci yarısının sonunda bütün federal büdcə xərclərinin 43,8%-i hərbi xərclərə xərclənib ki, bu da "yeni, bütün zamanların ən yüksək göstəricisidir". O, büdcə gəlirləri ilə müqayisədə rəqəmlərin "daha da həddindən artıq" olduğunu vurğulayır: bütün büdcə gəlirlərinin 57,3%-i ordu və müdafiə sənayesinin maliyyələşdirilməsinə gedirdi. Müqayisə üçün, bir il əvvəl büdcə xərclərinin 39,2%-i və büdcə gəlirlərinin 46,8%-i müharibəyə xərclənib; müharibədən əvvəl bu rəqəmlər müvafiq olaraq 20% və 19,8% olub.Klugenin hesablamalarına görə, Rusiya hərbi büdcəsinin tam üçdə ikisi təsnif edilir: ilk altı ayda Kreml açıq müdafiə maddələrinə cəmi 3,546 trilyon rubl, təsnif edilmiş maddələrə isə 7,141 trilyon rubl xərcləyib. Keçən illə müqayisədə "kölgə" xəzinə xərcləri 42%, müharibədən əvvəlki dövrlə müqayisədə isə yeddi dəfədən çox artıb.2022-ci ilin əvvəlindən bəri Kreml hərbi və silah tədarükünə 57,144 trilyon rubl və ya mövcud rəsmi məzənnə ilə 660 milyard dollar xərcləyib - bu məbləğ Mərkəzi Bankın bütün qızıl-valyuta ehtiyatlarına (1 avqust tarixinə 720,3 milyard dollar) bərabərdir və Rusiyanın bütün qızıl ehtiyatlarının (292,8 milyard dollar) dəyərindən 2,2 dəfə çoxdur.2026-cı il büdcə qanununda Rusiya hökuməti əvvəlcə müdafiə xərclərinin ÜDM-in 6,7%-i səviyyəsində olacağını proqnozlaşdırmışdı, lakin əslində bu, planı təxminən 1,5 dəfə üstələyir və Klugenin hesablamalarına görə, altı ay ərzində yarımillik ÜDM-in 10,5%-nə çatır. Nəticədə artan büdcə kəsiri yaranır və avqustun əvvəlinə qədər 6,45 trilyon rubla çatıb ki, bu da bütün il üçün planlaşdırılan səviyyədən iki dəfə çoxdur.Xatırladaq ki, Müdafiə Nazirliyinin Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (BKİ) rəisi Oleq İvaşçenkonun sözlərinə görə, Rusiyanın 2027-2028-ci illərdə Ukraynaya qarşı müharibə aparmaq üçün kifayət qədər resursları var.Daha əvvəl kəşfiyyat Rusiya ixracatında 80% azalma qeydə almışdı. Bu, Rusiya federal büdcəsi, eləcə də artıq iflas həddində olan regional büdcələr üçün əhəmiyyətli itkilər deməkdir.

VƏLİ