Tarixi ədalətin və inkişafın bərpası: Ağdərə rayonunun yenidən doğuluşu - ŞƏRH

20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik salnaməsinə, tarixi ədalətin və milli ləyaqətin bərpa olunduğu ən parlaq səhifələrdən biri kimi həkk olunmuşdur. Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsis edilən bu əlamətdar gün, otuz ilə yaxın davam edən torpaq həsrətinin bitməsini, xalqımızın sarsılmaz iradəsini və dövlətimizin hərbi-siyasi zəfərini təcəssüm etdirir. Ərazi bütövlüyümüzün və suverenliyimizin tam bərqərar olması fonunda bu şanlı tarixin ən mühüm rəmzlərindən biri də müqəddəs Qarabağ torpağında inzibati idarəetmənin yenidən bərpası, o cümlədən Ağdərə rayonunun yenidən müstəqil inzibati-ərazi vahidi kimi yaradılmasıdır.
Ağdərə bölgəsi strateji coğrafi mövqeyi, zəngin təbii resursları və qədim alban-xristian irsinə söykənən tarixi abidələri ilə hər zaman Qarabağın ən mühüm dayaq nöqtələrindən biri olmuşdur. Lakin 1990-cı illərin əvvəllərində Birinci Qarabağ müharibəsinin yaratdığı mürəkkəb hərbi-siyasi şəraitdə, 1992-ci ilin dekabr ayında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə Ağdərə rayonu inzibati vahid kimi ləğv edilmiş, onun əraziləri Tərtər, Kəlbəcər və Ağdam rayonları arasında bölüşdürülmüşdü. Otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə Ağdərənin milli-mədəni irsi saxtalaşdırılmağa cəhd edilmiş, təbii sərvətləri amansızcasına talan olunmuş və yaşayış məntəqələri viran edilmişdi.
2023-cü ilin 19-20 sentyabr tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri cəmi 24 saat ərzində separatçılığın kökünü kəsdi və Ağdərə şəhəri daxil olmaqla bütün ətraf kəndlər düşmən tapdağından tam təmizləndi. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə inzibati idarəetmənin çevikliyini, təhlükəsizliyi və quruculuq işlərinin sistemli təşkilini təmin etmək məqsədilə 2023-cü ilin dekabrında Milli Məclis tərəfindən "Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun yaradılması haqqında" Qanun qəbul edildi. Bu addımla tarixi ədalət bərpa olundu və Ağdərə öz əvvəlki xəritə sərhədləri ilə ölkənin inzibati sisteminə qaytarıldı.
Ağdərə rayonunun yenidən yaradılması yalnız hüquqi-inzibati akt deyil, eyni zamanda bütün Qarabağ regionunun iqtisadi intibahını sürətləndirən strateji gedişdir. Bölqə yeraltı sərvətləri ilə xüsusi fərqlənir; Qızılbulaq, Mehmana, Qasapet kimi qızıl, mis və polimetall yataqlarının mövcudluğu regionun sənaye potensialını yüksəldir. Bu ehtiyatların milli qanunvericilik və beynəlxalq ekoloji standartlar çərçivəsində istismarı ölkə iqtisadiyyatına böyük töhfə verəcəkdir.
Digər tərəfdən, Ağdərə ərazisində yerləşən, regional əhəmiyyətli Sərsəng su anbarı həm Ağdərənin, həm də ətrafdakı Tərtər, Bərdə, Yevlax və Goranboy rayonlarının kənd təsərrüfatı torpaqlarının su təminatında həyati rola malikdir. Su resurslarına nəzarətin tam bərpa edilməsi regionda kənd təsərrüfatının, aqrar sənayenin və ekoloji tarazlığın bərpasında müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Bölgənin tarixi-mədəni siması da yenidən öz həqiqi sahibinə qovuşur. Vəngli kəndində yerləşən məşhur Qandzasar monastırı və digər alban məbədləri Azərbaycan dövlətinin hüquqi mühafizəsi altına alınaraq, illərlə aparılan erməni saxtalaşdırmalarından təmizlənir və öz orijinal tarixi köklərinə qaytarılır.
Bu gün "Böyük Qayıdış" dövlət proqramı çərçivəsində Ağdərədə misli görünməmiş bərpa-quruculuq işləri geniş vüsət almışdır. Ərazidə həyata keçirilən layihələr təkcə bir rayonun bərpası ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid sosial-iqtisadi məkan kimi inkişafına xidmət edir. İlk növbədə, mürəkkəb relyefə malik bölgədə mühəndis-istehkam bölmələri tərəfindən genişmiqyaslı mina təmizləmə əməliyyatları fasiləsiz davam etdirilir. Təhlükəsizlik mühiti tam təmin olunduqca, parallellik prinsipi əsasında müasir nəqliyyat və loqistika infrastrukturu qurulur. Bərdə–Ağdam, Tərtər–Ağdərə və Kəlbəcər istiqamətindəki magistral avtomobil yollarının bərpası və yenidən qurulması Ağdərənin regional ticarət və nəqliyyat qovşağına çevrilməsinə zəmin yaradır.
İnfrastruktur quruculuğunun digər mühüm istiqaməti energetika və kommunal təminat sistemləridir. Rayon ərazisində yerləşən Kiçik Su Elektrik Stansiyalarının (KSES) bərpası və modernləşdirilməsi nəticəsində bölgə "Yaşıl enerji" zonasına inteqrasiya olunur. Yaşayış məntəqələrinin içməli su, təbii qaz, elektrik enerjisi və yüksəksürətli fiber-optik rabitə xətləri ilə təchizatı ən müasir standartlara uyğun həyata keçirilir.
Quruculuq strategiyasının mərkəzində isə dayanıqlı məskunlaşma və sosial-iqtisadi inkişaf dayanır. Ağdərə şəhəri və ona tabe olan kəndlərin Baş planları hazırlanarkən "Ağıllı kənd" və "Ağıllı şəhər" konsepsiyaları əsas götürülür. Müasir məktəblər, uşaq bağçaları, tibb müəssisələri və idman komplekslərinin inşası keçmiş məcburi köşkünlərin doğma yurdlarına təhlükəsiz, rahat və ləyaqətli dönüşünü təmin edir. Eyni zamanda, rayonda yeni emal müəssisələrinin, aqroparkların və turizm obyektlərinin yaradılması əhalinin daimi məşğulluğuna və bölgənin özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəlməsinə zəmanət verir.
20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri gününün təntənə ilə qeyd olunması və Ağdərə rayonunun yenidən doğuluşu Azərbaycan dövlətinin sarsılmaz iradəsinin, iqtisadi gücünün və öz torpaqlarına əbədi hakim olmaq əzminin bariz nümunəsidir. Ağdərənin yenidən qurulması və dirçəlişi Qarabağın ümumi inkişaf zəncirinin ən möhkəm halqalarından biri olaraq müasir Azərbaycanın zəfər salnaməsini bəzəyir və gələcək nəsillərə böyük qürur mənbəyi kimi əmanət edilir.

Cəmilə Bağırova

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi