20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərənin Zəfər salnaməsində xüsusi gün - ŞƏRH

Azərbaycan tarixində elə günlər var ki, onların mənası yalnız təqvimlə ölçülmür. Bu tarixlər xalqın yaddaşında qürur, Zəfər və milli iradənin rəmzi kimi yaşayır. 20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü də məhz belə əlamətdar tarixlərdəndir. Bu günün təsis edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasının tarixi əhəmiyyətini əks etdirir. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 18 sentyabr tarixli sərəncamı ilə 20 sentyabr bu dörd şəhərin günü kimi müəyyənləşdirilib. Bu tarix həm də Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində böyük səbirlə gözlədiyi günün – Qarabağın bütövlükdə Azərbaycanın siyasi, hüquqi və inzibati məkanına qayıdışının rəmzidir.
2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin bərpası ilə nəticələndi. Lakin Qarabağın müəyyən hissəsində separatçı rejimin mövcudluğu davam edirdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə bölgədə Azərbaycanın suverenliyinə qarşı silahlı müqavimət aradan qaldırıldı.
Ölkə Prezidenti İlham Əliyev çıxışlarının birində qeyd edib ki, 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Xankəndi, Xocalı, Əsgəran, Xocavənd və Ağdərə rayonları da işğalçılardan azad edilib və sonrakı mərhələdə həmin şəhərlərdə Azərbaycan bayrağı ucaldılıb. Beləliklə, 20 Sentyabr Azərbaycan tarixində yalnız hərbi uğurun deyil, dövlət suverenliyinin tam bərpasının simvoluna çevrildi. Xankəndi Qarabağın mühüm şəhərlərindən biridir. Bu gün şəhərdə yeni həyatın qurulması istiqamətində genişmiqyaslı işlər həyata keçirilir.
Azərbaycanın yanaşması yalnız ərazilərin bərpası ilə məhdudlaşmır. Məqsəd burada müasir şəhər infrastrukturu yaratmaq, yaşayış üçün əlverişli şərait formalaşdırmaq və Qarabağı ölkənin digər bölgələri ilə vahid sosial-iqtisadi məkanda birləşdirməkdir. Xankəndidə dövlət idarəçiliyinin və ictimai həyatın bərpası da bu prosesin mühüm istiqamətlərindəndir. Bir vaxtlar münaqişə və separatizm anlayışları ilə gündəmə gələn Xankəndinin gələcəyində artıq quruculuq, inkişaf və inteqrasiya anlayışları ön plana çıxır.
20 Sentyabrın Xocalı üçün xüsusi mənası var. Çünki Xocalı Azərbaycan xalqının yaddaşında ağır faciə ilə yanaşı, uzun illər boyu azadlıq və ədalət arzusu ilə bağlı olan şəhərdir. Xocalının azad edilməsi xalqımız üçün xüsusi mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərdə həyatın yenidən qurulması isə bu torpaqların gələcəyinə dair mühüm mesajdır. Bu gün Xocalı yalnız faciə ilə xatırlanan məkan deyil. Burada artıq gələcəyə hesablanmış quruculuq prosesi gedir. Dövlətin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək və onların burada layiqli həyat şəraitini yaratmaqdır. Prezident İlham Əliyev 2026-cı ilin sentyabrında Xocalının Ballıca kəndində çıxışı zamanı Xocalı ilə yanaşı Xankəndi, Ağdərə və Xocavəndin də tam azad edildiyini və Böyük Qayıdışın davam etdiyini vurğulayıb.
Xocavənd və Ağdərə də Qarabağın tarixi və strateji əhəmiyyət daşıyan ərazilərindəndir. Bu rayonların azad olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsində mühüm mərhələ oldu. Bu ərazilərdə bərpa və quruculuq işlərinin aparılması Qarabağın bütövlükdə dirçəldilməsi strategiyasının tərkib hissəsidir.
Azərbaycan dövləti işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məntəqələri salır, yollar və kommunikasiya xətləri çəkir, sosial obyektlər inşa edir. Xankəndi, Ağdərə və Xocalıda əhalinin qayıdışı ilə əlaqədar mənzil fondunun qorunması, yeni yaşayış binalarının tikintisi və abadlıq işlərinin təşkili üçün ayrıca publik hüquqi şəxs də yaradılıb. Bütün bunlar göstərir ki, Zəfərin növbəti mərhələsi artıq quruculuq mərhələsidir.
Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun dirçəldilməsi Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran əsas prioritetlərdəndir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına mərhələli şəkildə qayıtması bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biridir. Bu prosesin mahiyyəti sadəcə insanların öz evlərinə qayıtması deyil. Burada yeni məktəblər, xəstəxanalar, yollar, sosial obyektlər, istehsal və xidmət sahələri yaradılır. Məqsəd işğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir, dayanıqlı və təhlükəsiz həyat mühiti formalaşdırmaqdır.
Bu gün Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə haqqında danışarkən yalnız keçmişdən söz açmaq kifayət deyil. Çünki bu şəhərlərin qarşısında yeni inkişaf perspektivləri açılıb. Azərbaycan dövləti həmin əraziləri yenidən qurmaqla həm tarixi ədalətin bərpasını, həm də gələcək nəsillər üçün yeni həyat məkanlarının yaradılmasını təmin edir.

Bayram Aslanov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Gəncə şəhər təşkilatının sədri