20 Sentyabr – Zəfər tariximizin dörd şəhərdə yaşayan salnaməsi - ŞƏRH

Azərbaycan tarixinin elə səhifələri var ki, onların hər bir sətri xalqımızın böyük mübarizəsini, sarsılmaz iradəsini və dövlətçilik əzmini özündə yaşadır. 20 Sentyabr da belə tarixlərdəndir. Prezident İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi müəyyən edilib. Bu tarix 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsi ilə bağlı tarixi hadisələri özündə əks etdirir.
20 Sentyabrı yalnız bir hərbi əməliyyatın nəticəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu tarix uzun illər ərzində həyata keçirilən dövlət siyasətinin, güclü iqtisadiyyatın, qüdrətli Ordunun və ardıcıl diplomatik fəaliyyətin nəticələrinin mühüm ifadəsidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyünün böyük hissəsini bərpa etdi. Sonrakı mərhələdə isə dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, əsas hədəf ölkənin suverenliyinin tam təmin olunması idi.
2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində bu məqsədə də nail olundu. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə Azərbaycan dövlətinin tam nəzarətinə keçdi. Bu şəhərlərin hər biri özündə ayrıca bir tarix yaşadır.
Xankəndidə Azərbaycan bayrağının ucaldılması həmin tarixin ən yaddaqalan anlarından biri oldu. 2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev Xankəndidə Dövlət Bayrağını ucaltdı və şəhərdə çıxış etdi. Həmin gün dövlət başçısı Ağdərə və Xocavənddə də Azərbaycan bayrağını ucaltdı, Xocalı şəhərində və Əsgəran qəsəbəsində Dövlət Bayrağının ucaldılması mərasimində iştirak etdi.
Bu səfərlərin mənası təkcə dövlət rəmzinin ucaldılması ilə məhdudlaşmırdı. Prezident İlham Əliyevin həmin ərazilərə şəxsən səfər etməsi Azərbaycanın suverenliyinin bərpasının siyasi və mənəvi ifadəsinə çevrildi. Xankəndidə üçrəngli bayrağın dalğalanması, Xocalıda və Xocavənddə dövlət rəmzlərinin ucaldılması uzun illərin həsrətinə son qoyan tarixi mənzərə idi.
Bu gün həmin şəhərlərə münasibət artıq yalnız keçmişin ağrıları ilə müəyyən olunmur. Qarşıda yeni həyatın qurulması, insanların doğma yurdlarına qayıtması və şəhərlərin inkişaf etdirilməsi prosesi dayanır.
Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərə sonrakı səfərləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı il fevralın 25-də Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Xocavənd şəhərində görülən işlərlə tanış olub, şəhərə qayıdan sakinlərlə görüşüblər. Bu səfər Zəfərdən quruculuğa keçidin canlı nümunəsi idi. Həmin vaxt Xocavənd şəhərinə artıq 50 ailənin – 194 nəfərin qayıtdığı, rayonun bir sıra yaşayış məntəqələrinə isə ümumilikdə 355 ailənin, 1485 nəfərin köçürüldüyü bildirilib.
Eyni səfər çərçivəsində Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Xocavənd kəndində görülən işlərlə də tanış olub, qayıdan sakinlərin evlərinə baş çəkiblər. Bu mənzərə Böyük Qayıdışın sadəcə statistik göstəricilərdən ibarət olmadığını, insanların öz evlərinə, öz torpaqlarına qayıtdığını göstərir.
Xocalının öz yeri isə xüsusilə fərqlidir. Vaxtilə ağır faciənin şahidi olan bu şəhərdə Azərbaycan bayrağının dalğalanması xalqımız üçün böyük mənəvi məna daşıyır. Prezident İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Xocalıda Dövlət Bayrağını ucaltdı. 2024-cü il fevralın 26-da isə Xocalıda Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu. 2024-cü il mayın 28-dən Xocalıya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı başlanıb.
Ağdərədə də yeni həyatın təməlləri atılır. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il oktyabrın 15-də Ağdərədə Dövlət Bayrağını ucaltmasından sonra burada geniş bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Sonrakı illərdə dövlət başçısının Ağdərəyə səfərləri zamanı kəndlərdə görülən işlərlə tanışlıq, yaşayış komplekslərinin, yolların, enerji və digər infrastruktur layihələrinin istifadəyə verilməsi bu ərazinin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir.
20 Sentyabrın əsas mənası da məhz buradadır: bu tarix həm Zəfəri xatırladır, həm də gələcəyə baxışı ifadə edir. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə artıq yalnız müharibənin yaddaşında qalan adlar deyil. Bu şəhərlər Azərbaycanın suverenliyinin, dövlət bayrağının və Böyük Qayıdışın yeni ünvanlarıdır.
20 Sentyabr xalqımızın yaddaşında Zəfərin, dövlətçilik iradəsinin və doğma torpaqlara qayıdışın rəmzi olaraq yaşayacaq.

Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri