Erməni revanşizmi sülh prosesinə və regionda sabitliyə xidmət etmir - ŞƏRH

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə Ermənistan cəmiyyətində, xüsusilə revanşist dairələrdə müşahidə olunan reaksiya qəbuledilməzdir və təəssüf doğurur. Bu cür yanaşmalar regionda formalaşmaqda olan yeni reallıqların qəbul edilməməsinin, köhnəlmiş iddiaların və revanşist düşüncənin müəyyən dairələrdə hələ də mövcudluğunun göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Qarabağ Azərbaycanın suveren ərazisidir. Xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazisində səfərlərinə qarşı Ermənistan daxilində aparılan kampaniya Ermənistanın Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tanıması ilə ziddiyyət təşkil edir. Eyni zamanda, bu cür reaksiyalar Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə xarakteri daşıyır. Diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri onların təmsil etdikləri dövlətlərin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə münasibətinin də göstəricisidir.
Tarixi həqiqətlərin təhrif edilməsi qəbuledilməzdir
Diqqət çəkən digər məsələ Ermənistan cəmiyyətində tarixi və mədəni irslə bağlı formalaşdırılan birtərəfli yanaşmadır. Ermənistan tərəfi Gəncəsər və Xudavəng kimi abidələri erməni irsi kimi təqdim etməyə çalışdığı halda, indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni irsin mövcudluğunu inkar edir. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində tarixən ermənilərin yaşadığı iddia olunur, lakin indiki Ermənistan ərazisində azərbaycanlıların əsrlər boyu yaşaması və zəngin mədəni irs yaratması faktı qəbul edilmir. Təqdim olunan tezislərdə bu yanaşma rasist və ayrı-seçkilik xarakterli mövqe kimi qiymətləndirilir.
Qafqaz Albaniyasının Azərbaycan torpaqlarındakı tarixi və mədəni irsinə münasibətdə də oxşar yanaşmanın mövcud olduğu bildirilir. Qafqaz Albaniyasının Azərbaycan ərazisində mövcudluğu tarixi kontekstdə mühüm yer tutur. Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən tarixi və mədəni abidələr dövlət tərəfindən qorunur və onların mühafizəsinə məsuliyyətlə yanaşılır.
Tarixi faktları siyasi məqsədlərlə təhrif etmək, mədəni irsi selektiv şəkildə mənimsəmək və ya inkar etmək xalqlar arasında etimadın formalaşmasına deyil, qarşıdurmanın davam etməsinə xidmət edir.
Revanşist çağırışlar sülh gündəliyi ilə uzlaşmır
Ermənistan daxilində revanşist qüvvələrin mövcudluğu yeni hal deyil. Təqdim olunan tezislərdə isə son kampaniyanın yalnız müxalif dairələrlə məhdudlaşmadığı, hakim partiyaya yaxın resurslarda da müvafiq paylaşımların və yazıların yayıldığı vurğulanır. Bu səbəbdən həmin kampaniyanın Ermənistan hakimiyyətinin mövqeyi ilə əlaqəli olduğuna dair iddia irəli sürülür.
Eyni kontekstdə Ermənistan parlamentində səsləndirilən açıqlamalar və 12–13 sentyabr 2022-ci il sərhəd döyüşlərində həlak olmuş erməni hərbçilərin xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi tezislərdə revanşist əhval-ruhiyyənin gücləndirilməsinə xidmət edən addımlar kimi təqdim olunur. Azərbaycan tərəfinin mövqeyinə görə, 2022-ci ilin sentyabrında baş verən hərbi qarşıdurmaya Ermənistanın təxribatları səbəb olmuş və Azərbaycan buna cavab vermişdir.
Belə addımların sülh gündəliyi fonunda baş verməsi xüsusilə narahatlıq doğurur. Əgər tərəflər regionda uzunmüddətli sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunmasını istəyirlərsə, ictimai rəydə qarşıdurmanı yenidən körükləyən yanaşmaların deyil, qarşılıqlı olaraq suverenliyin və ərazi bütövlüyünün tanınmasının təşviq edilməsi vacibdir.
Sülh bəyanatlarla deyil, konkret davranışlarla möhkəmlənməlidir
Son hadisələr rəsmi İrəvanın sülh prosesinə münasibəti ilə bağlı suallar yaradır. Təqdim olunan tezislərdə Ermənistanın 2023-cü ildən sonra yaranmış yeni reallıqlar şəraitində sülh yolunu seçmək məcburiyyətində qaldığı və son açıqlamalarla informasiya kampaniyasının bu prosesə zərbə vurduğu iddia edilir.
Sülh prosesinin uğuru yalnız rəsmi bəyanatlardan asılı deyil. Bunun üçün cəmiyyətlərin də qarşıdurma və revanşizm ritorikasından uzaqlaşdırılması, qonşu dövlətin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinin ictimai müstəvidə qəbul edilməsi vacibdir. Bir tərəfdən sülhdən danışıb, digər tərəfdən revanşist yanaşmaların yayılmasına şərait yaratmaq qarşılıqlı etimadın formalaşmasını çətinləşdirir.
Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinə münasibət
Mühüm məsələlərdən biri də indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni irsin taleyidir. Təqdim olunan tezislərə əsasən, Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaşadığı ərazilərdə yaratdığı tarixi abidələrin, qəbiristanlıqların, məscidlərin və yaşayış məskənlərinin dağıdılması və Azərbaycan izlərinin silinməsi regionun tarixi-mədəni mənzərəsinin dəyişdirilməsinə yönəlmiş siyasətin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Tezislərdə Ermənistan tərəfinin Azərbaycan mədəni irsinin qəsdən məhv edilməsinin beynəlxalq hüququn, o cümlədən 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının və UNESCO çərçivəsində mədəni irsin qorunması prinsiplərinin pozulması olduğu bildirilir.
Bu baxımdan mədəni irs məsələsinə selektiv yanaşma yolverilməzdir. Tarixi-mədəni abidələrin qorunması onların hansı xalqa və ya hansı tarixi dövrə aid olmasından asılı olmayaraq universal prinsip olmalıdır.
Revanşizmin alternativi əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmətdir
Cənubi Qafqaz uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra yeni mərhələyə qədəm qoyub. Bu mərhələnin əsasını dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərinin toxunulmazlığına hörmət təşkil etməlidir.
Diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə qarşı kampaniya aparılması mövcud reallıqları dəyişmir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın ayrılmaz və suveren ərazisidir. Azərbaycanın bu ərazilərdə həyata keçirdiyi fəaliyyətlər, o cümlədən xarici diplomatların səfərlərinin təşkili onun suveren hüquqları çərçivəsindədir.
Ermənistan cəmiyyətində revanşist düşüncənin təşviqi isə nə Ermənistanın öz maraqlarına, nə də regionda davamlı sülhün və sabitliyin yaradılmasına xidmət edir. Gələcəyə yönəlmiş siyasət tarixi saxtalaşdırmaqdan, qonşu dövlətin daxili işlərinə müdaxilə etməkdən və qarşıdurmanı yenidən alovlandırmaqdan deyil, qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlıq və sülh prinsiplərinin qəbulundan keçməlidir.

Fəsli Nəbiyev
YAP Gənclər Birliyinin sədr müavini