Qərbi Azərbaycanın mədəni irsi: yaddaşımızın silinməyən izləri - ŞƏRH

Mədəni irs hər bir xalqın tarixini, yaddaşını və kimliyini yaşadan ən mühüm dəyərlərdən biridir. Bir xalqın keçmişini anlamaq üçün yalnız kitab səhifələrinə deyil, həmin xalqın yaratdığı şəhərlərə, kəndlərə, məscidlərə, qəbiristanlıqlara, körpülərə, tarixi tikililərə və digər maddi-mədəni nümunələrə də nəzər salmaq lazımdır. Bu baxımdan, Qərbi Azərbaycan ərazisində Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanlıların indiki Ermənistan ərazisində əsrlər boyu yaşaması, müxtəlif yaşayış məntəqələrində məskunlaşması və zəngin mədəni irs yaratması Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrindən biridir. Bu irsin tərkib hissəsini məscidlər, qəbiristanlıqlar, qədim yaşayış məskənləri, memarlıq nümunələri və digər mədəniyyət obyektləri təşkil edib. Bu gün həmin irsin əhəmiyyətli hissəsinin dağıdılması, dəyişdirilməsi və ya izlərinin itirilməsi ilə bağlı məsələlər Azərbaycan cəmiyyətində ciddi narahatlıq doğurur.

Mənim üçün bu məsələ, ilk növbədə, bir gənc kimi yaddaş məsələsidir. Vedi və bütövlükdə Qərbi Azərbaycanla bağlı tarixi yaddaş yalnız keçmişin xatırlanması deyil. Bu, gələcək nəsillərin öz tarixini bilməsi, ata-babalarının yaşadığı məkanları tanıması və milli-mədəni irsin qorunmasının əhəmiyyətini dərk etməsidir.

Mədəni irsin qorunması yalnız bir dövlətin və ya bir xalqın məsələsi deyil. UNESCO-nun qeyd etdiyi kimi, mədəni irsin dağıdılması bütün bəşəriyyətin mədəni irsinə zərər vurur. 1954-cü il Haaqa Konvensiyası da silahlı münaqişələr zamanı mədəni sərvətlərin qorunmasına dair mühüm beynəlxalq hüquqi çərçivə müəyyən edir. Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan bu Konvensiyanın tərəfidir.

Bu səbəbdən Qərbi Azərbaycandakı Azərbaycan mədəni irsi ilə bağlı məsələlər siyasi qarşıdurmanın deyil, beynəlxalq hüququn, tarixi sənədlərin, arxiv materiallarının, arxeoloji araşdırmaların və obyektiv elmi yanaşmanın predmetinə çevrilməlidir. Tarixi faktların qorunması heç bir xalqın tarixinin inkar edilməsi anlamına gəlmir. Əksinə, həqiqi tarix müxtəlif xalqların regionun mədəni həyatına verdiyi töhfələrin obyektiv şəkildə öyrənilməsini tələb edir.

Biz gənclər tarixi yaddaşımızı qorumaqla yanaşı, gələcəyə də baxmalıyıq. Qərbi Azərbaycanın mədəni irsinin sənədləşdirilməsi, beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi bu baxımdan mühüm vəzifədir.

Mən inanıram ki, tarix unudulmamalıdır. Çünki mədəni irsin qorunması yalnız keçmişə sahib çıxmaq deyil, həm də gələcək nəsillərin öz kimliyini və tarixini tanımaq hüququnu qorumaqdır.

Qərbi Azərbaycanın tarixi yaddaşı yaşamalıdır. Onun mədəni irsi sənədləşdirilməli, qorunmalı və gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır.

Nərmin Kələşova
Qərbi Azərbaycanın gənc səfiri, Vedi Gənclər Birliyinin fəalı