20 Sentyabr – Dövlət suverenliyimizin təntənəsi - ŞƏRH

Suverenlik – dövlətin müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və milli iradəsinin təcəssümüdür.

Hər bir xalq üçün öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlətini yaratmaq və onu inkişaf etdirmək ən böyük tarixi nailiyyətdir. Bu nailiyyət yalnız dövlətin siyasi müstəqilliyini deyil, həm də xalqın milli iradəsinin, azad yaşamaq əzminin və gələcəyini özü müəyyən etmək haqqının ifadəsidir.

Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixi bu baxımdan zəngin və şərəfli ənənələrə malikdir. Əsrlər boyu müxtəlif siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlardan keçən xalqımız müstəqillik və dövlətçilik ideallarını heç zaman itirməyib. İşğallar, məhrumiyyətlər, siyasi təzyiqlər və ağır tarixi hadisələr xalqımızın azadlıq iradəsini sarsıda bilməyib.

Məhz bu tarixi iradənin müasir mərhələdə ən möhtəşəm ifadəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpası oldu.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması bu baxımdan mühüm tarixi-siyasi hadisədir. Sərəncamda vurğulandığı kimi, xalqımızın qəhrəman əsgər və zabitlərinin, şəhidlərimizin qanı hesabına əldə edilmiş ərazi bütövlüyü və suverenlik milli sərvətimizdir.

Suverenlik dövlətin varlığının təməlidir.

Suverenlik anlayışı dövlətin mahiyyətini müəyyən edən başlıca siyasi-hüquqi prinsiplərdən biridir. Suveren dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olur, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirir, beynəlxalq münasibətlərdə sərbəst iştirak edir və başqa dövlətlərin hakimiyyətindən asılı olmur.

Bu mənada dövlət suverenliyi yalnız hüquqi anlayış deyil. O, xalqın milli iradəsinin, dövlətin müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün real təminatıdır.

Azərbaycanın müasir tarixində dövlət suverenliyinin tam bərpasına aparan yol isə uzun və mürəkkəb olmuşdur.

1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan ciddi sınaqlarla üzləşdi. Ermənistanın təcavüzü nəticəsində ərazilərimizin bir hissəsi işğal olundu, yüz minlərlə soydaşımız doğma yurdlarından didərgin düşdü. Şəhər və kəndlərimiz dağıdıldı, tarixi-mədəni irsimizə ağır zərbə vuruldu.

Otuz ildən artıq davam edən işğal dövründə Azərbaycan xalqı öz torpaqlarına qayıtmaq və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək əzmini qoruyub saxladı. Beynəlxalq hüquq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanısa da, uzun illər ərzində BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinin icrası təmin olunmadı.

Belə bir şəraitdə Azərbaycan öz gücünə arxalanaraq tarixi ədaləti bərpa etmək yolunu seçdi.

44 günlük Zəfər – tarixi dönüş nöqtəsi.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən birinə çevrildi.

Müzəffər Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında böyük qəhrəmanlıq və peşəkarlıq nümayiş etdirərək işğal altındakı ərazilərin mühüm hissəsini azad etdi. Şuşanın azad edilməsi Zəfərin zirvəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun hərbi uğurları nəticəsində Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atmağa məcbur oldu və Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları Azərbaycana qaytarıldı.

Beləliklə, 30 ilə yaxın davam edən işğala son qoyuldu və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrası Azərbaycan tərəfindən özü təmin edildi.

Lakin ərazi bütövlüyünün bərpası dövlət suverenliyinin tam təmin olunması üçün son mərhələ deyildi.

Qarabağda separatçı rejimin fəaliyyətini davam etdirməsi, Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının Azərbaycan ərazisində mövcudluğu və mütəmadi təxribatlar ölkəmizin suveren hüquqlarına qarşı ciddi təhdid olaraq qalırdı.

Laçın sərhəd nəzarət-buraxılış məntəqəsi – suverenliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addım.

2023-cü il aprelin 23-də Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında, Həkəri çayı üzərində Azərbaycan-Ermənistan sərhədində nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yaradılması dövlətimizin öz ərazisində suveren hüquqlarını təmin etməsi baxımından mühüm hadisə oldu.

Bu addım Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində dövlət nəzarətinin təmin olunmasının bariz göstəricisi idi.

Azərbaycanın mövqeyi aydın idi: ölkənin ərazisində qanunsuz silahlı birləşmələrin və separatçı rejimin mövcudluğu qəbuledilməzdir. Qarabağ Azərbaycan ərazisidir və burada Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunları qüvvədə olmalıdır. Bu prinsip sonrakı hadisələrin əsasını təşkil etdi.

19–20 sentyabr 2023 – suverenliyin tam bərpası.

2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda baş verən genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması, Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının tərk-silah edilməsi və Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun bərpa olunması məqsədilə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı.

Cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam edən əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifələri yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdi.

Sentyabrın 20-də separatçı rejim fəaliyyətini dayandırdı.

Bununla Azərbaycanın bütün ərazisi üzərində dövlət hakimiyyətinin aliliyi və nəzarəti tam təmin edildi. Ölkəmizin ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi tam bərpa olundu.

Məhz buna görə 20 Sentyabr Azərbaycan tarixində xüsusi məna daşıyan günə çevrildi.

Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz dövlət suverenliyini tam təmin etdi, beynəlxalq hüquq zəfər çaldı.

Bu Zəfər hərbi nəticədən daha böyük məna daşıyırdı. Bu, Azərbaycan dövlətinin öz ərazisində Konstitusiyasının və qanunlarının aliliyini tam təmin etməsi demək idi.

Dövlət Suverenliyi Günü – tarixi yaddaşın rəsmi ifadəsi.

2024-cü il sentyabrın 19-da imzalanmış Sərəncamla sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində baş vermiş mühüm hadisələrin mahiyyətini və tarixi əhəmiyyətini özündə əks etdirir.

Bu tarix müstəqilliyimizin bərpasından keçən mürəkkəb yolun, Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin və 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpasının məntiqi nəticəsi kimi meydana çıxıb.

20 Sentyabr həm də şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiram günüdür. Çünki Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası böyük itkilər və qəhrəmanlıqlar hesabına mümkün olub.

Bu tarix gənc nəslə dövlətçilik dəyərlərinin aşılanması, milli yaddaşın qorunması və Azərbaycanın müstəqilliyinin əhəmiyyətinin daha dərindən dərk olunması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Konstitusiya və Suverenlik – dövlətçiliyin iki mühüm dayağı.

Azərbaycan Prezidentinin 2024-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamı ilə 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də dövlətçilik tariximiz baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Konstitusiya dövlətin hüquqi əsaslarını, suverenlik isə onun siyasi müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü ifadə edir. Bu iki anlayış bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Tam suveren dövlət öz Konstitusiyasının aliliyini bütün ərazisində təmin edə bilən dövlətdir. Azərbaycan 2023-cü ilin sentyabrında məhz bu reallığı tam şəkildə təmin etdi.

Bu gün Azərbaycan öz ərazisində ali dövlət hakimiyyətini həyata keçirən, sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edən və milli maraqlarını müstəqil şəkildə müdafiə edən güclü dövlət kimi inkişaf edir.

20 Sentyabr – gələcəyə baxışın rəmzi.

Dövlət Suverenliyi Günü yalnız keçmiş qələbələrin xatırlanması deyil. Bu tarix həm də gələcək üçün məsuliyyətin ifadəsidir.

Suverenliyi qorumaq onu əldə etmək qədər vacibdir. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi gücün artırılması, hüquqi dövlət prinsiplərinin inkişaf etdirilməsi, milli həmrəyliyin qorunması və gənc nəslin dövlətçilik ruhunda tərbiyəsi suveren Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir.

Azərbaycan xalqı öz tarixinin yeni mərhələsinə – ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin təmin olunduğu mərhələyə qədəm qoyub. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, doğma torpaqlarına qayıdan insanların həyatının yenidən qurulması bu tarixi mərhələnin real nəticələridir.

Bu gün Azərbaycanın əsas vəzifələrindən biri əldə edilmiş tarixi nailiyyətləri qorumaq, dövlətçiliyi daha da möhkəmləndirmək və ölkənin davamlı inkişafını təmin etməkdir.

20 Sentyabr bu baxımdan həm qürur, həm yaddaş, həm də məsuliyyət tarixidir.

Bu tarix bizə bir daha göstərir ki, müstəqillik xalqın ən böyük sərvəti, suverenlik dövlətin ən mühüm dayağı, ərazi bütövlüyü isə milli iradənin təcəssümüdür.

Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaşatdığı dövlətçilik arzusu bu gün reallığa çevrilib. Şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin fədakarlığı, əsgər və zabitlərimizin qəhrəmanlığı ilə yazılan bu şanlı tarix gələcək nəsillərə əmanətdir.

20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü müstəqil Azərbaycanın tarixində əbədi yaşayacaq milli qürur günüdür.

Suveren Azərbaycan daim var olsun!

Bəhruz MƏMMƏDOV

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi,

Naxçıvan Dövlət Universitetinin dosenti